nieuwsanalyse

De uitgekiende renaissance van president Macron

Emmanuel Macron ©AFP

‘Vrijheid, bescherming, vooruitgang. Op die pijlers moeten we een Europese renaissance bouwen’, schreef de Franse president Emmanuel Macron in een opiniestuk dat dinsdag gelijktijdig in 28 Europese landen is verschenen. Een ongezien initiatief, maar ook een onderdeel van een precieze, politieke strategie.

Macron doet de dingen graag anders. Zijn open brief aan de Europese burgers is daarvan opnieuw een bewijs. Geen groot institutioneel kader schetsen zoals bij een toespraak aan de Sorbonne in 2017, maar een directe boodschap geven. In 1.500 woorden wordt de essentie van het Europese project uitgelegd. Meteen gaf Macron de aftrap van de Franse campagne voor de Europese verkiezingen. De president zet hoog in. Door zelf de discussie te openen is de toon gezet. Met zijn pleidooi voor een Europese renaissance mikt hij onverbloemd op zijn eigen politieke wedergeboorte.

Campagne voeren kan Macron als geen ander. Dat bewees hij in 2017 door in minder dan zes maanden uit het niets president van Frankrijk te worden. Zijn campagnes waren afgemeten. Hij beloofde politieke vernieuwing, het einde van de oude particratie, hervormingen maar ook meer sociale bescherming. De Franse kiezer volgde hem. Een jaar lang ging de zelfverzekerde president op zijn elan door.

Met zijn pleidooi voor een Europese renaissance mikt Macron op zijn eigen politieke wedergeboorte.

In de zomer van 2018 donderde hij evenwel hardhandig van zijn roze wolk. Eerst was er de affaire rond zijn privé-lijfwacht Alexandre Benalla, die de publieke opinie schokte omdat de vernieuwing duidelijk niet was doorgedrongen tot het Elysée. Na de zomer stapten enkele ministers met veel publiek misbaar op en verlieten veel getrouwen van het eerste uur de president. Ten slotte brak de opstand van de gele hesjes uit, een ongeziene en ongecontroleerde collectieve woede tegen de politiek en de elite. In peilingen zakte Macron steeds dieper weg, dieper nog dan zijn socialistische voorganger François Hollande.

De president vocht terug op zijn gekende manier. Om de woede van de gele hesjes te doen koelen deed hij in december voor 10 miljard euro toegevingen. Om het politieke initiatief te heroveren lanceerde hij half januari het ‘grote debat’. Om de frustraties en de angsten van de gewone Fransman te kennen kwamen er overal fora waaraan iedereen vrij kon deelnemen. Macron werd zelf een belangrijke promotor van het evenement en nam actief deel aan de debatten. Urenlang aanhoorde hij de grieven en bezwaren, maar eveneens discussieerde hij open en vrank. Het ‘grote debat’ zette Macron weer op de kaart. In de peilingen kroop hij uit een diep dal. Het ‘grote debat’ was zo het opstapje naar zijn Europese campagne.

Rome

Die begon eigenlijk vorige zondag in Rome. In een tv-interview op de RAI charmeerde de Franse president als vanouds. Hij minimaliseerde de conflicten met de Italiaanse regering en verklaarde zijn liefde aan Italië en de Italiaanse cultuur. ‘Ruziemaken lost niet op, samenwerken wel’, was de kernboodschap. Italië was niet toevallig gekozen. De Italiaanse vicepremiers Matteo Salvini van de extreemrechtse Lega en Luigi Di Maio van de Vijfsterren- beweging kozen de Franse president herhaaldelijk uit als doelwit. Omgekeerd verklaarde Macron Salvini, samen met de Hongaarse premier Viktor Orbán, tot zijn grootste politieke vijand in Europa. Macron beloofde een strijd tegen de ‘nationalistische leprose’ van extreemrechts. Maar niets daarvan in het praatprogramma ‘Che tempo che fa’. Er klonk vooral verzoenende taal.

Dinsdag verscheen dan de open brief. Geen onverbloemde aanval op het rijzende nationalisme deze keer, maar de brexit als symbool van de Europese crisis. Voor Macron is het Britse vertrek uit de Europese Unie uiteraard geen oplossing, eerder een waarschuwing aan zij die het Europese project willen kelderen en voor het terugplooien op de eigen natie kiezen. De onzekerheid die de brexit veroorzaakt, moet in schril contrast staan met een Europees project dat toe is aan een renaissance, een wedergeboorte.

Bescherming

De Franse president mag dan wel schrijven dat vrijheid en vooruitgang de hoekstenen van het Europese project zijn, maar het is vooral de derde pijler, de bescherming, die opmerkelijk veel aandacht krijgt. Zoals het pleidooi voor de gelijke sociale bescherming van de werknemers, maar ook dat de voor wederopbouw van de Schengenzone. ‘De grenzen bewaken onze vrijheid’, schreef Macron. Hij deed een oproep opnieuw een gemeenschappelijk grensbeleid uit te werken, zodat de vernieuwde Schengenzone ook effectief kan werken. Het is een impliciet pleidooi om de grenzen gesloten te houden.

De Europese uitstap van Macron is duidelijk een tegenzet tegen Marine Le Pen, de partijleidster van de extreemrechtse Rassemblement National.

Macron heeft zijn sympathie voor het Europese project nooit weggestoken. In zijn presidentiële campagne stonden naast het podium steevast jongeren met de Europese vlag te zwaaien. Maar in de huidige campagnemodus is hij duidelijk minder confronterend en meer gefocust op de kiezer. En die kiezer verleid je tegenwoordig met bescherming, niet met grote politieke projecten.

De Europese uitstap van Macron is duidelijk een tegenzet tegen Marine Le Pen, de partijleidster van de extreemrechtse Rassemblement National (RN, voorheen Front National). Le Pen wordt op 26 mei ongetwijfeld zijn grote tegenstander. Geen van beiden is lijsttrekker, maar het is duidelijk dat zij de campagne voor hun partij zullen leiden. Le Pen spint met het RN het meeste garen bij het protest van de gele hesjes. Het grootste gevaar is dat er een sterke lijst van de gele hesjes zou opkomen. Dat kan haar enkele procentpunten kosten, terwijl zo’n lijst Macron aan een overwinning kan helpen.

De rest van het Franse politieke landschap ligt steeds meer op apegapen. De centrumrechtse Les Républicains zakken weg in de peilingen, het extreemlinkse La France Insoumise leidt onder de politieke capriolen van haar leider Jean-Luc Mélenchon en centrumlinks is helemaal uit elkaar gespat. Ook groen is geen politieke kracht van betekenis meer in Frankrijk.

Marine Le Pen ©AFP

Politieke gezag

De Europese verkiezingen zijn de eerste stembusslag in Frankrijk sinds de presidents- en parlementsverkiezingen van 2017. Voor Macron is het de opgave die verkiezingen te winnen met zijn partij La République En Marche. Dat zou zijn politieke gezag in Frankrijk én in Europa herstellen. De Europese ster van de voormalige wonderboy van de Franse politiek was stevig aan het tanen. De brief aan de Europese burgers was in de eerste plaats dus gericht aan zijn eigen onderdanen. Dat is de reden waarom zo veel nadruk ligt op de bescherming.

Wie de grootste wordt op 26 mei in Frankrijk, is geen uitgemaakte zaak. Macron en Le Pen zijn in een nek-aan-nekrace verwikkeld. Wie de meeste kiezers kan mobiliseren, wint.

Le Pen heeft een trouwe, stabiele achterban. Ze rekent erop dat de woede van de gele hesjes en de afkeer van Macron haar partij naar de eerste plaats zullen brengen. Macron moet erop rekenen dat zijn herwonnen zelfvertrouwen de kiezers naar zijn kamp lokt. Maar de president staat nog voor een moeilijke opdracht. Op 15 maart loopt het ‘grote debat’ af. Macron beloofde rekening te houden met de conclusies. De mate waarin hij die belofte gestand kan doen, zal op 26 mei ongetwijfeld meespelen in het stemhokje. Het is een onvermijdelijke en essentiële tussenstap naar de politieke wedergeboorte van president Macron.

Lees verder

Advertentie
Advertentie