weekboek

Belgische lessen uit Amerikaanse verkiezingen

Redacteur Politiek & Economie

Ook al is de politieke situatie in de Verenigde Staten moeilijk te vergelijken met die in ons land, toch baart de polarisatie die de Amerikaanse verkiezingen zo kenmerkte ook hier zorgen. 'De traditionele politiek wordt door een grote cohorte van de bevolking afgeschreven. In de VS is dat zeer tastbaar op zijn Amerikaans, maar bij ons gaapt dezelfde kloof ', aldus Bart De Wever.

Verrassend genoeg is Vlaams Belang-voorzitter Tom Van Grieken de eerste om erop te wijzen dat hij niet zoveel van Donald Trump heeft opgepikt. 'Trump is geen op Europa toepasbaar voorbeeld', zegt hij. 'Hij sneed eerder thema's aan die Europees waren: immigratie, globalisering, blue collar.'

En met die agenda deed Trump na wat het Vlaams Belang hem 30 jaar geleden voordeed, merkte gewezen Vlaams Belang-voorzitter Gerolf Annemans in 'De Afspraak' op. 'In 2016 deed hij denken aan de eerste overwinning van het Vlaams Belang in de socialistische wijken in Antwerpen. We herkennen ons in Trump', aldus Annemans. 'Dat klopt zeker', beaamt Van Grieken. 'En dat is nu ook herbevestigd. Maar Trump is meer dan dat. Ook ondernemers waren fan. Trump is ook meer platteland dan wij.'

In 2016 deed Trump denken aan de eerste overwinning van het Vlaams Belang in de socialistische wijken in Antwerpen. We herkennen ons in hem.
Gerolf Annemans
Europees Parlementslid Vlaams Belang

Open VLD-voorzitter Egbert Lachaert vindt het moeilijk te vergelijken. 'Het politieke systeem zit totaal anders in elkaar', luidt het. Hij stelt wel vast dat 'een tweepartijensysteem duidelijk geen garantie is om snel met vernieuwende en inspirerende kandidaten te komen. De keuze bleef beperkt tot een totaal ongeschikte uittredende president en een uitdager die de inspiratie miste om er een walk-over van te maken'.

Working class

Volgens gewezen Open VLD-voorzitster Gwendolyn Rutten hebben de Democraten een probleem. Ze zijn de zogenaamde 'Reagan Democrats' kwijt. 'Dat zijn gewone werklui die destijds voor Reagan kozen wegens zijn economisch programma. De Democraten zijn een partij geworden van de hogere stedelijke middenklasse met een verhaal dat zich meer richt op minderheden dan op de economie. De Republikeinen - en zeker Trump - spelen daar op in en vertegenwoordigen stevig het platteland en de modale werkmens', aldus Rutten.

Ook de gewezen Democratische presidentskandidaat Andrew Yang meent dat de Democraten weer meer aansluiting bij de 'working class' moeten vinden, want die kiezers zien de Democraten nu als de partij van de stedelijke elites, die meer bekommerd zijn om culturele zaken dan om het verbeteren van hun leefkwaliteit.

Ook CD&V-voorzitter Joachim Coens maakt die bedenking. 'Los van de polarisering toont de score van Trump aan dat hij toch veel Amerikanen aanspreekt. Hij appelleert aan een gevoel van verlatenheid, zeker in de verscheidenheid van de VS. Dat is een uitdaging die je ook buiten de VS ziet. De brug leggen tussen zij die verandering aankunnen en omarmen en zij voor wie het te snel gaat en die zich voorbijgestoken voelen in hun ambities en zekerheden is ook hier de uitdaging.'

Groen-voorzitster Meyrem Almaci vindt dat de traditionele partijen zich ernstig moeten beraden over de boosheid van de mensen. 'De voedingsbodem voor die kwaadheid is dat een steeds grotere groep mensen zich niet erkend voelt en niet begrepen noch gehoord door de traditionele politiek. Die mensen zoeken hun heil elders. Ook bij ons krijg je de daarvan echo’s. De Democratische partijen moeten zich daar ook bij ons ernstig over bezinnen.'

Middenstroom

N-VA-voorzitter Bart De Wever ziet in de Amerikaanse verkiezingsstrijd eveneens een bevestiging dat mensen zich steeds meer afwenden van de traditionele politiek. 'In heel de westerse wereld worden de traditionele systemen en politiek door een grote cohorte van de bevolking afgeschreven en dat leidt overal tot een bijzonder vijandige sfeer in het publieke debat. In de VS is dat zeer tastbaar op zijn Amerikaans - zelfs met milities - maar bij ons gaapt dezelfde kloof. Smijt daar nog welvaartsverlies op door een acute economische crisis en wat islamistische terreur en het kan de komende jaren nog heftig worden', klinkt het onheilspellend.

In heel de westerse wereld worden de traditionele systemen en politiek door een grote cohorte van de bevolking afgeschreven en dat leidt overal tot een bijzonder vijandige sfeer in het publieke debat.
Bart De Wever
Voorzitter N-VA

De N-VA staat voor een moeilijke evenwichtsoefening, om zich te positioneren als een beleidspartij die tegelijk voldoende anti-establishmentappeal heeft . 'Dat wordt voor ons dé uitdaging: de middenstroom breed genoeg houden', zegt De Wever.

Volgens N-VA-boegbeeld Theo Francken is het een accident de parcours dat Trump - die veel gedaan heeft van wat hij beloofd had - de verkiezingen verliest. Net zoals Vivaldi een accident de parcours is. Door in te spelen op de grote emoties, zoals wraak, kan de N-VA er net als Trump de volgende keer weer staan. De retoriek kan een copy-paste worden van wat Trump nu ook al doet: Paars-groen heeft de Vlaming bestolen en de verkiezing gestolen. Als een dief in de nacht.

Dat de kiezers zich meer laten leiden door emoties dan door de ratio, werd door sp.a-voorzitter Conner Rousseau al langer aangevoeld, en de Amerikaanse verkiezingen hebben dat alleen bevestigd. Net zoals nog maar eens is gebleken dat veel kiezers lak hebben aan politieke correctheid. Rousseau speelt er met zijn non-conformistische stijl op in.

Chaos

Volgens Rutten hebben we in de VS 'de verkiezingen van de chaos, en de totale negatie van de werkelijkheid' gekregen. 'Als Trump zegt dat een glas water cola is, dan zeggen zijn volgelingen dat ook. Dat mogen we niet laten gebeuren, want dan ben je de democratie kwijt. Tegenover de chaos en het populisme kan je maar één ding doen: besturen, de problemen van de mensen aanpakken, en dat serieus nemen. Get it done! Doe uw werk!'

Dat is volgens haar meteen ook het cement van de regering- De Croo. 'We laten niemand los', zoals de premier zegt. 'Alleen als dat lukt, kan je winnen van het Vlaams Belang en een deel van de N-VA. Het alternatief is dat we ook naar de dark side gaan en dat het populisme het haalt.'

De polarisatie is ook voor Coens een grote reden tot bezorgdheid. 'Een meerderheid van de Amerikanen is ‘de ander’ gaan zien als de vijand. Er is geen tussenweg meer. De politiek benadrukt de kloof in de samenleving in plaats van ze te dichten. Dat is problematisch. Soms beschouwen we een tweestromenland als duidelijker, maar hier zien we toch dat dat ook beperkend en gevaarlijk is. Een sterke partij in het midden is ook great', aldus de voorzitter van de partij die zich profileert als dé centrumpartij.

Een sterke partij in het midden is ook 'great'.
Joachim Coens
Voorzitter CD&V

Fake news

Almaci maakt zich eveneens zorgen over de democratie. 'Trump schudde mensen wakker. Zonder dat hij dat wou, realiseerden Amerikanen zich na vier jaar Trump dat de democratie niet iets vanzelfsprekend is. De opkomst van extreemrechts en complotdenken - ook bij ons - maakt duidelijk dat we het gevaar van de continue stroom aan fake news en ‘het had waar kunnen zijn’-populisme ernstiger moeten nemen. Dat neemt het kompas van mensen weg', aldus Almaci.

De opkomst van extreemrechts en complotdenken - ook bij ons - maakt duidelijk dat we het gevaar van de continue stroom aan fake news en ‘het had waar kunnen zijn’-populisme ernstiger moeten nemen.
Meyrem Almaci
voorzitster Groen

Ze ziet voor Groen vooral een opdracht weggelegd om 'de strijd tegen fake news op te drijven en de democratie te bewaken en te verdedigen'. 'Want het is een teken aan de wand dat in de VS figuren verkozen zijn zoals Marjorie Taylor Green, de QAnon-aanhangster die uitgesproken racistisch, antisemitisch, islamofoob en een samenzweringsaanhangster is. Zondebokdenken is dan heel dichtbij. Wij tegen zij.'

Er bestaat volgens Almaci maar één medicijn tegen een verdere opmars van de anti-politiek. 'Beleid voeren voor mensen: sociaal-economische zekerheid geven en vaste grond onder de voeten. We moeten de onzekerheid wegnemen.'

Lees verder