weekboek

Blindemannetje spelen met de groene factuur

Redacteur Politiek & Economie

In het gepolariseerde debat over de groene omslag zijn er klimaatontkenners, maar nog meer factuurontkenners. De vraag wie de rekening zal betalen wordt systematisch uit de weg gegaan.

Is het omdat Europa zijn beste beentje wilde voorzetten, nu de Amerikaanse president Joe Biden opnieuw aan de klimaatkar wil trekken, dat er deze week een akkoord over een Europese Klimaatwet uit de bus viel? In dat 'historische akkoord', zoals de Europese klimaattsaar Frans Timmermans het noemde, is de lat nog wat hoger gelegd.

Om de ambitie waar te maken om het eerste klimaatneutrale continent tegen 2050 te worden, is nu in steen gebeiteld dat Europa tegen 2030 werk moet maken van een netto-uitstootvermindering van 55 procent in plaats van de eerder afgesproken 40 procent.

Er is weinig discussie dat de opwarming van het klimaat een bedreiging vormt, en dat de groene omslag nodig is. Wel blijft het stil als de vraag wordt gesteld wat dat gaat kosten en wie de rekening moet oprapen.

Federaal minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen) en haar collega voor Klimaat Zakia Khattabi (Ecolo) vinden dat de klus maar eens moet worden geklaard. 'Let's get the job done', luidt de groene kreet.

Het groene voluntarisme staat in schril contrast met het klimaatrealisme dat hun Vlaamse collega van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) predikt. 'Het moet me toch van het hart dat we leven in een politieke opbodcultuur. Niet de meest realistische doelstellingen worden geprezen, maar de hoogste. Het verleden leert dat steeds hogere doelstellingen projecteren, waarvan iedereen op voorhand weet dat ze onhaalbaar zijn, ons en de mensen thuis achteraf met hogere kosten opzadelt', schreef ze in een Facebook-post.

De N-VA wordt wel eens verweten dat ze al te veel op de rem staat, terwijl de groene transitie ook economische kansen biedt. Maar de Vlaamse kater na het zonnepanelendebacle is groot. Om de omslag naar hernieuwbare energie te maken, is de Vlaamse subsidiekraan opengedraaid. Alsof het gratis was, want de miljardenfactuur van de groenestroomcertificaten werd onder de mat geveegd. Dat heeft het draagvlak aan diggelen geslagen.

Kater

De groenen hebben daar zelf ook een kater, ja zelfs een overwinningsnederlaag, aan overgehouden. Vraag maar aan Kristof Calvo (Groen) hoe het zwart voor zijn ogen werd, toen in de verkiezingscampagne doorgevraagd werd over de plannen om het leasewagenpark te vergroenen. Die zouden neerkomen op een loonverlies van zo'n 500 euro.

Dat daar een prijskaartje aan hangt, bleek deze week nog maar eens, bij de aankondiging van de plannen van minister van Financiën Vincent Van Peteghem (CD&V) om de omslag naar elektrische leasewagens te maken. De groene fiscaliteit betekent dat het duurder wordt.

Voor wie een leasewagen in zijn loonpakket heeft, is het allicht geen ramp dat hij wat meer moet betalen voor een elektrische wagen. Maar voor wie het moeilijk heeft om de eindjes aan elkaar te knopen is de omslag naar een elektrische wagen financieel onhaalbaar.

De groene omslag dreigt de sociale ongelijkheid te vergroten.

Daarom is de vraag niet alleen hoe hoog de groene factuur is, maar misschien nog meer wie ze gaat betalen. De groene omslag dreigt de sociale ongelijkheid te vergroten. Dat is de reden waarom Vooruit-voorzitter Conner Rousseau het geloof in de lage-emissiezones kwijt is. Want de mensen die zich geen nieuwe wagen die aan de milieunormen voldoet, kunnen veroorloven zijn de dupe.

Het geworstel met de groene factuur leidt wereldwijd ook tot valsspelen. Europa twijfelt bijvoorbeeld of het gas- en kerncentrales het label van groene energie zal geven, waardoor die makkelijker toegang zouden krijgen tot goedkope financiering vanuit de Green Deal. Maar het wringt om die energievormen naast hernieuwbare zonne- en windenergie te zetten.

Brug of valkuil

De groene omslag hangt ook in ons land nauw samen met de vervanging van de kerncentrales door gascentrales, ook al stoten die wel CO2 uit. De aap die daarbij andermaal uit de mouw komt, is dat de subsidiekraan weer moet worden opengedraaid. Dus begint het van voor af aan, zoals met de zonnepanelen. Door de factuur weg te moffelen in de begroting, zoals Van der Straeten handig in een akkoord met Bert Wollants (N-VA) kon doen, is ze niet weg.

The Economist stelde deze week nog de vraag of gascentrales de brug vormen naar een groene toekomst, of eerder een valkuil zijn.

The Economist stelde deze week nog de vraag of gascentrales de brug vormen naar een groene toekomst, of eerder een valkuil zijn. De grote energiespelers zetten alvast hoog in op aardgas. Ook de Franse energiereus Engie is klaar om in ons land, samen met de Vivaldi-coalitie, de oversteek van kernenergie naar gas te maken.

De ongemakkelijke waarheid is dat de groene transitie staat of valt met de vraag of op tijd gascentrales kunnen worden gebouwd. Met een bang hartje is het afwachten of de Europese Commissie groen licht geeft voor het CRM-steunmechanisme voor de bouw van die gascentrales.

Even pertinent is de vraag of gascentrales wel passen in de groene omslag. De Limburgse deputatie weigerde een vergunning voor de gascentrale van RWE in Dilsen-Stokkem af te leveren, onder meer omdat de uitstoot van stikstof een groot probleem is in Vlaanderen. Eerder liep het ook al mis in Wallonië, dat voor gascentrales CO2-afvang eist.

Van der Straeten is dus nog niet thuis, want in Limburg en Henegouwen zijn het Vivaldi-partijen die dwars gingen liggen bij de bouw van gascentrales.

Lees verder