nieuwsanalyse

De onvermoede terugkeer van de Franse gele hesjes

©AFP

Het eindejaar werd uitbundig gevierd op de Champs-Elysées. Met vuurwerk en zonder traangas. Onder de 250.000 feestvierders amper 200 ‘gilets jaunes’. Even leken de gele hesjes samen met 2018 weggespoeld. Maar dat duurde niet lang. Met de arrestatie van Éric Drouet, een boegbeeld van het gele verzet, trad de beweging plots weer voor het voetlicht. De kans op traangas op de Champs-Elysées is allesbehalve geweken.

Op de vooravond van het nieuwe jaar hield de Franse president zich nog sterk. Tijdens zijn nieuwjaarstoespraak, staand en strijdvaardig, uitte hij scherpe kritiek op het geweld van de gele hesjes zonder ze te noemen. Hij beloofde de Fransen ook dat hij doorgaat op de ingeslagen weg van de hervormingen, maar stelde ook de ‘grote dialoog’ in het vooruitzicht: een debat met de burgers over hoe het nu voort moet.

De revolte van de ‘gilets jaunes’ kwam in 2018 haast uit het niets. Het was de woede van het diepe Frankrijk, het Frankrijk dat zich miskend en in de steek gelaten voelt. De aanleiding was de milieuheffing op diesel die op 1 januari 2019 ingevoerd zou worden om het gebruik van fossiele brandstoffen te ontraden. Het groeide uit tot een massabeweging tegen het sociale beleid van de Franse president.

De beweging organiseerde zich haast uitsluitend via de sociale media, Facebook speelde een bepalende rol. Het was een ongebonden beweging die niet schatplichtig was aan politieke partijen of vakbonden. Een beetje zoals de beweging En Marche! van Macron de Franse politieke wereld op stelten zette in 2016, plaatsten de fluohesjes in 2018 het sociale thema helemaal bovenaan op de agenda.

De beweging had enkel ‘woordvoerders’, geen leiders. Een van hen was Éric Drouet, een vrachtwagenchauffeur van 33 uit de regio rond Parijs. Hij riep op tot de eerste nationale actie op 17 november. Het was het begin van een wekelijkse actiedag. De acties werden steeds grimmiger, zeker in Parijs. Tegelijkertijd groeide de aanhang van de hesjes en de publieke steun van de Fransen. President Macron kreeg maar geen vat op de beweging. Op 1 december liep de manifestatie in Parijs zwaar uit de hand met vernielingen tot aan de Arc de Triomphe toe.

Macron droomde ervan om Frankrijk als een Jupiter vanuit de hoogte te besturen, maar hij onderschatte de problemen van de basis.

De Franse president wist het even niet meer en bewaarde de stilte. Voor de daaropvolgende betoging op zaterdag 8 december werd een ongezien aantal ordediensten gemobiliseerd. De Franse hoofdstad werd totaal vergrendeld, Parijs was een dode stad. De gewelddadigheden van 1 december werden niet herhaald, maar de beweging van de gele hesjes leek ongebroken.

De maandag daarop, 10 december, deed Macron een reeks toegevingen, zoals het uitstel van de milieuheffingen op diesel, om de gemoederen te bedaren en de revolte te breken. Het prijskaartje liep in de miljarden en duwde het begrotingstekort van 2,8 naar 3,2 procent van het bbp. De knieval van Macron maakte weinig indruk op de gele hesjes. Europa trok echter wel de wenkbrauwen op omdat Frankrijk zo vlot de Europese begrotingsregels naast zich neerlegde.

Het verzet van de gele hesjes taande wel na 10 december. De harde kern ging door, maar tegen het einde van het jaar leek alles onder controle.

Arrestatie

Tot Éric Drouet op 2 januari aangehouden werd in Parijs. Samen met een aantal medestanders wilde hij in de buurt van de Place de la Concorde, het begin van de Champs-Elysées, de slachtoffers van de gele hesjes herdenken. Er kwamen bij de acties een tiental mensen om. De politie zag die herdenking als een poging om ‘een niet-toegelaten manifestatie te organiseren’. Drouet ontkende dat. Hij sprak van een ontmoeting met geestesgenoten in een restaurant. Na 24 uur werd hij vrijgelaten.

Zijn arrestatie ontlokte een protestgolf bij de aanhangers van de ‘gilets jaunes’. Het leidde in de Franse politieke wereld tot verhitte debatten. Zowel Jean-Luc Mélenchon van het extreemlinkse La France Insoumise als Marine Le Pen van het extreemrechtse Rassemblement National sprak van een politieke arrestatie. Maar ook de conservatieve Les Républicains vonden dat de arrestatie ‘contradictorisch’ was met de ‘grote dialoog’ die Macron wil opzetten. Drouet sprak zelf van een politieke aanhouding en riep op tot nieuwe acties in Parijs.

De regering verdedigde de aanhouding. Verschillende ministers benadrukten dat Drouet niet boven de wet staat. Na afloop van de eerste ministerraad van het nieuwe jaar stelde de regeringswoordvoerder dat bepaalde elementen van de protestbeweging alleen maar uit zijn op een opstand.

Het was niet de eerste keer dat Drouet werd gearresteerd. Hij moest zich al eens verantwoorden bij de politie in Versailles en in de marge van de manifestatie van 22 december werd hij aangehouden voor ‘verboden wapenbezit’. Het ging naar verluidt om een houten matrak.

Zijn aanhouding wakkerde het vuur onder de protestbeweging wel opnieuw aan en leidde ertoe dat vandaag nieuwe acties gepland zijn rond Parijs. Voorlopig zouden twee manifestaties op de planning staan: een rond de Champs-Elysées en een andere in het centrum van de stad vanaf het stadhuis.

Het is een lakmoesproef voor de ‘gilets jaunes’. Zijn ze inderdaad in staat om nog genoeg volk te mobiliseren of is de beweging herleid tot een harde kern? Het antwoord daarop is niet alleen van belang voor de manifestanten, maar ook voor president Macron. Heeft het hardhandige optreden van de overheid de revolte gesmoord? Of wakkert de arrestatie van Drouet het verzet juist weer aan?

Schrijven

De president moet in ieder geval het vertrouwen van de Fransen terugwinnen. Hij grijpt daarvoor naar een oud middel. Tegen half januari wil hij in een brief omstandig uitleggen waar hij voor staat en waar hij naartoe wil. Die brief moet de basis worden van de ‘grote dialoog’. Franse presidenten in nood, en met een zekere literaire aspiratie, gaven eerder het voorbeeld. In 1988 schreef toenmalig president François Mitterrand een brief aan de Fransen waarin hij de nadruk legde op de ‘sociale cohesie’. Niet zonder succes. Hij sleepte dat jaar een tweede ambtstermijn in de wacht. In 2012 schreef Nicolas Sarkozy een brief om zijn verwezenlijkingen te verdedigen. Vergeefs evenwel. Hij verloor de presidentsrace van François Hollande.

Nu schrijft Macron nog niet eens halfweg zijn mandaat een brief om zijn beleid uit te leggen en opnieuw het vertrouwen van de Fransen te vragen. De perikelen van de voorbije maanden leidden tot ongeziene impopulariteitscijfers.

De kans is groot dat het schrijven van de brief de laatste grote opdracht wordt voor Sylvain Fort, het hoofd van de presidentiële communicatiedienst en de man die de toespraken van Macron op papier zet. Fort is een medestander van het eerste uur, de spindoctor die verzekerde dat Macron een groot publiek bereikte. Donderdag raakte bekend dat Fort in de tweede helft van januari zijn functie opgeeft. Het is de zoveelste trouwe luitenant die Macron verlaat.

Fort werd in juli nog speciaal teruggeroepen naar de dagelijkse communicatie toen de president de controle leek kwijt te raken door de affaire rond Alexandre Benalla, zijn in opspraak gekomen privélijfwacht. De reden van het ontslag van Fort is niet bekend, maar in de Franse media wordt druk gespeculeerd dat er grote meningsverschillen zijn over de te volgen strategie, ook tegenover de gele hesjes.

Sinds de affaire-Benalla zit Macron in het defensief. Hij verloor enkele belangrijke ministers en nadat de regeringsherschikking achter de rug was, kwam het protest van de gele hesjes.

De Franse president houdt koppig vast aan zijn hervormingsprogramma. Het is echter duidelijk dat het maatschappelijke verzet tegen zijn beleid sterk blijft toenemen. Macron droomde ervan om als een Jupiter het land vanuit de hoogte te besturen, maar hij onderschatte de mensen van de basis en hun dagelijkse behoeften. Ondertussen stelde hij al herhaaldelijk dat hij ‘de boosheid’ begrepen heeft en dat hij de ‘zorgen van elke dag’ ook wil aanpakken. Een reeks hervormingen, waaronder de uiterst gevoelige pensioenhervorming, zullen in de volgende maanden aan bod komen.

En dan zijn er nog de Europese verkiezingen van mei. De hamvraag is of Macron die nog kan winnen. Een verlies zou zijn positie nog meer uithollen. Daarom is het belangrijk dat Macron opnieuw voeling krijgt met de modale Fransman en de opstand van de gele hesjes kan laten uitdoven. Een nederlaag bij de Europese verkiezingen maakt de Franse president nog verder vleugellam.

Maar eerst is Parijs aan de beurt vandaag.

Lees verder

Advertentie
Advertentie