weekboek

De schone schijn van het samenwerkingsfederalisme

Dat deze week zonder veel heisa een Belgisch compromis is gevonden voor de verdeling van de Europese miljarden voor een herstelbeleid, lijkt het bewijs dat het samenwerkingsfederalisme in dit land nog niet dood is. Toch bedriegt de schone schijn.

In de Wetstraat doken doemscenario’s op toen het maar niet leek te lukken om een verdeelsleutel vast te leggen voor de 5,9 miljard euro Europese steun waarop ons land kan rekenen voor het uittekenen van een herstelbeleid. Er werd herinnerd aan de onderhandelingen over de verdeling van de klimaatinspanningen en de centen uit het klimaatfonds, waarover maar liefst zes jaar is onderhandeld tussen de federale overheid en de deelstaten. Toch lukte het een akkoord te vinden.

De doorbraak kwam, nadat de Vlaamse minister-president Jan Jambon (N-VA) en zijn Waalse collega Elio Di Rupo (PS) in het weekend discreet de koppen bij elkaar hadden gestoken. Zowel voor de N-VA als de PS is de relance een trein die ze niet wil missen. Daarom dreven ze elkaar niet tot een jarenlange armworsteling over de Europese centen. Het is makkelijker een akkoord te sluiten als geld kan worden uitgedeeld dan wanneer inspanningen moeten worden geleverd.

De ironie is dat de politieke leiders van Vlaanderen en Wallonië het Belgisch compromis plots weer glans gaven. Dat de Brusselaars zich gerold voelden, was een bémol, maar het gerommel in de Brusselse regering duurde niet lang. Na de afgang met de Brusselse stadstol, die met een vingerknip door PS-voorzitter Paul Magnette is afgevoerd, wilden de Brusselaars niet weer in de verf zetten dat ze niet meetellen als het er echt toe doet.

Als straks een relance- beleid wordt uitgetekend, zal het politieke gevecht tussen de N-VA en Open VLD nog heviger worden.

Voor premier Alexander De Croo (Open VLD) was het een opsteker. Het compromis toont aan dat het samenwerkingsfederalisme nog niet dood is, hoe luid N-VA-voorzitter Bart De Wever ook roept dat dit land hooguit de optelsom is van twee democratieën. De liberalen willen met Vivaldi graag aantonen dat het federale België nog kan werken, zodat de N-VA de wind uit de zeilen wordt genomen.

Demonen

Toch doken deze week ook weer demonen uit het verleden op, waardoor de schone schijn van het samenwerkingsfederalisme doorprikt werd. De veroordeling van Melikan Kucam (N-VA) tot acht jaar cel, met daarbovenop een boete van 696.000 euro, deed het wapengekletter tussen de liberalen en de N-VA weer oplaaien.

Het gemak waarmee gewezen staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) meestapte in het corrupte handeltje van Kucam, die geld vroeg bij het uitdelen van humanitaire visa onder christelijke vluchtelingen uit Syrië, zal altijd een serieuze smet op zijn blazoen blijven. Was Francken nog staatssecretaris, dan was een ontslag waarschijnlijk niet af te wenden. De liberalen lieten niet na om het mes nog eens diep in de wonde te steken.

Vete

In de studio’s van ‘Terzake’ ging Open VLD-voorzitter Egbert Lachaert dinsdag frontaal in de aanval. ‘Het kleutergedrag van Bart De Wever moet stoppen’, zei hij. Lachaert riep De Wever op zijn fouten toe te geven en een streep te trekken onder de vete tussen de N-VA en Open VLD. De Wever en Lachaert bljven elkaar de schuld geven als de vraag wordt opgeworpen waarom er geen paars-gele regering is gekomen.

Het is en blijft het mysterie van de regeringsonderhandelingen, temeer omdat Lachaert kort na zijn verkiezing als partijvoorzitter samen met De Croo aan De Wever was komen vertellen dat hij paars-geel wilde maken zonder dat De Croo premier moest worden. Althans, dat is wat De Wever beweert. Volgens Lachaert is het een leugen, al was er whatsappverkeer tussen De Wever en Lachaert, waarbij ze met elkaar afspraken op het partijhoofdkwartier van de N-VA.

Aan liberale zijde luidt het dat De Wever paars-geel zelf kelderde door zich arrogant te gedragen en de liberalen te kleineren. Volgens een liberale insider wilden De Croo en Lachaert niet weten van paars-groen. ‘Tot De Wever aan Lachaert duidelijk maakte wat hij van hem dacht: dat hij een impotente dwerg is die moet knikken. Dat is tegen een pas verkozen voorzitter zeggen dat hij een bijhuis runt, een vazal is en dus een lamme eend. Een voorzitter die zichzelf respecteert, zet dan de hakken in het zand.’

Strijdbijl

Dat de strijdbijl tussen de N-VA en Open VLD niet snel wordt begraven, bleek tijdens het parlementaire debat over de bestorming van het Capitool. De Croo riep de N-VA op te stoppen met de Vivaldi-coalitie een ‘illegitieme’ meerderheid te noemen en te beweren dat de verkiezingen gestolen zijn. In een essay over de vrijheid hekelt De Wever dat De Croo de vrijheid van meningsuiting op de helling zet.

Dat de grondwettelijke vrijheden en rechten moeten wijken in de strijd tegen de pandemie is ondertussen een politiek strijdtoneel geworden, waarbij de N-VA Open VLD verwijt het liberalisme bij het huisvuil te hebben gezet.

Als straks een relancebeleid wordt uitgetekend, zal dat politieke gevecht tussen de N-VA en Open VLD nog heviger worden. De Wever & co. gaan ervan uit dat de ideologische tegenstellingen de zeven partijen van Vivaldi dan zuur opbreken.

Die politieke strijd - die uiteindelijk draait om de centrumrechtse kiezer - zal het samenwerkingsfederalisme op de proef stellen, want iedereen wil schitteren, zonder het de ander te gunnen. Het is geen geheim dat Jan Jambon met de Vlaamse regering bij de relance het voortouw wil nemen. Als ‘mister relance’ kan hij zijn gemiste start goedmaken. Net zoals ook Hilde Crevits als Vlaams minister van Economie (CD&V) haar kroon van ‘leading lady’ hoopt op te blinken.

Zoveel politieke profileringsdrang dreigt te ontsporen in vechtfederalisme, want ook De Croo heeft zijn zinnen gezet op het relancebeleid. Vanuit de Wetstraat 16 kan hij dan komaf maken met de kritiek dat er weinig blauw is aan Vivaldi.

Lees verder