weekboek

De zachte blokkering van België

Niemand die er wakker van ligt dat er bijna negen maanden na de verkiezingen van 26 mei nog altijd geen federale regering is. Zelfs economen maken zich nauwelijks zorgen. Alles gaat zijn gewone gangetje.

'Men overdrijft de urgentie om een regering te vormen', liet Bart Van Craeynest, de hoofdeconoom van de Vlaamse werkgeversorganisatie Voka, zich deze week nog ontvallen. 'We bevinden ons niet op de rand van de afgrond, hè'. Volgens Van Craeynest is er dan ook geen enkele reden om snel een federale regering te vormen. 'Beter een goed project, dan snel een nieuwe regering', vindt hij.

De mensen merken nergens in hun dagelijks leven dat het 'rien ne va plus' is in de Wetstraat.

Alles gaat zijn gangetje. De mensen merken nergens in hun dagelijks leven dat het 'rien ne va plus' is in de Wetstraat. Scholen zijn gewoon open, de pensioenen worden betaald, de winkelrekken liggen nog altijd vol. KBC waarschuwde er eind januari nog wel voor dat de consument toch bezorgd is, wat een domper kan zetten op de economische groei. 'De politieke impasse is geen free lunch', luidde het. Maar al bij al is van dat pessimisme onder de consumenten weinig te merken. In het jaar dat er geen volwaardige federale regering is geweest, het jaar 2019, bedroeg de Belgische groei 1,4 procent, wat beter was dan het Europese gemiddelde van 1,2 procent.

Dat de politieke impasse weinig of geen economische impact heeft, heeft voor een deel te maken met de politieke en economische stabilisatoren die zo kenmerkend zijn voor ons land. Die maken dat de gevolgen van een crisis worden getemperd. Een voorbeeld van die economische stabilisatoren is het systeem van tijdelijke werkloosheid, waardoor bedrijven niet meteen moeten overgaan tot een ontslagronde als het economisch wat moeilijker gaat.

De regionale regeringen, die ondertussen allemaal zijn gevormd, zijn de politieke stabilisatoren. Met steeds meer bevoegdheden houden de regionale regeringen de boel draaiende. Vijf van de zes regeringen in dit land werken, waardoor het gemis aan een federale regering nauwelijks wordt gevoeld.

Het pijnpunt is wel dat dat alles ten koste gaat van de begroting, die snel ontspoort. We zitten aan een tekort van 9 miljard euro, dat dreigt op te lopen naar 12 miljard euro, als niet wordt ingegrepen. In de coulissen van de Wetstraat wordt daarom ook discreet bekeken hoe kan worden vermeden dat de begroting verder afglijdt. Er zou een inspanning van 1,5 tot 2 miljard euro nodig zijn om het begrotingstekort dit jaar niet verder te zien oplopen.

Het perverse effect van noodscenario's voor de begroting is dat eigenlijk niets anders dan wat tijd wordt gekocht. De regering, die al een jaar in lopende zaken is, kan dan nog wat langer op de winkel passen, waardoor de druk weer wegvalt om een nieuwe federale regering te vormen.

Ik kijk even in de onmiddellijke toekomst. Nog deze maand geeft de Kamer het vertrouwen aan een interim-kabinet onder leiding van Koen Geens (CD&V).
Luc Huyse
socioloog

Toch denkt de socioloog Luc Huyse dat een interimregering nog niet zo'n slechte zaak zou zijn. 'Ik kijk even in de onmiddellijke toekomst. Nog deze maand geeft de Kamer het vertrouwen aan een interim-kabinet onder leiding van Koen Geens (CD&V). Die regering mag tot eind mei 2022 de wettelijk voorziene functies uitoefenen', voorspelde hij in een opiniebijdrage in De Standaard.

Dat moet het volgens Huyse mogelijk maken dat voorbereidend werk wordt gedaan rond de drie grote politieke items die om een antwoord schreeuwen: de dwingende vraag naar confederalisme, de klimaatopwarming die bovenaan op de agenda staat en de toekomst van de sociale zekerheid. Volgens hem is dat het verschil met voorgaande politieke crisissen: niemand is voorbereid.

Al is het maar de vraag of verkiezingen nog kunnen worden vermeden. Zeker aan Franstalige kant zijn er steeds meer signalen dat zowel MR-kopman Georges-Louis Bouchez als PS-voorman Paul Magnette zich opmaakt voor een electorale strijd, want hun Vivaldi-droomcoalitie met socialisten, liberalen, groenen en christendemocraten is dood en begraven. En ook de zogenaamde Rode Duivel-coalitie, met de N-VA en de PS, wordt categoriek afgewezen.

Het electorale opbod is aan Franstalige zijde ook al bezig. Met de hete adem van de extreemlinkse PTB/PVDA in de nek liet de PS het deze week bijna tot een stemming komen in het parlement over het symbooldossier van de verlaging tot 6 procent van de btw op elektriciteit.

Tegelijkertijd woedt een oorlogje tussen de Franstalige socialisten en de Franstalige liberalen, die zich naar verluidt gesterkt voelen door een goede interne peiling van hun kopman Bouchez, die het eindeloze formatiewerk moe is. De flamboyante MR-voorzitter zou in verkiezingen nu zijn voet naast die van PS-voorzitter Magnette kunnen zetten, terwijl hij op 26 mei zelfs niet verkozen raakte. Zo lijkt het scenario van nieuwe verkiezingen steeds meer op 'The March of Folly', het werk van Barbara W. Tuchman uit 1984, waarin ze beschreef hoe politici beslissingen nemen die niemand wenst, maar waar ze toch mee eindigen.

Er is ook weinig hoop dat er nog een regering kan worden gevormd. Zolang Magnette en Bouchez in electorale sferen met getrokken messen tegenover elkaar staan, is de kans op een akkoord tussen de PS en de N-VA zo goed als nihil. Dat liet  De Wever deze week verstaan in een zeldzaam moment dat hij de stilte doorbrak.

Een compromis sluiten is al zeer moeilijk, maar als men daar telkens nog de spanningen tussen de MR en de PS aan toevoegt, wordt het hypercomplex, zelfs bijna onmogelijk.
Bart De Wever
voorzitter N-VA

'Het feit dat Vlaanderen eerder rechts heeft gestemd en Wallonië links en zelfs extreemlinks, maakt dit land bijna onbestuurbaar. Een compromis maken is dan al zeer moeilijk, maar als men daaraab nog de spanningen tussen de MR en de PS toevoegt, wordt het hypercomplex, zelfs bijna onmogelijk', zei De Wever aan een RTL-cameraploeg, die naar Antwerpen was afgezakt voor de opening van het Maison de la France in de Scheldestad.

Het mag de paradox van deze politieke impasse worden genoemd, dat het land helemaal vastgelopen is, zonder dat De Wever daar ogenschijnlijk de hand in heeft gehad. Uit een peiling van Het Nieuwsblad bleek onlangs wel dat 40 procent van de Vlamingen de N-VA de schuld geeft voor de crisis en slechts 30 procent de PS met de vinger wees. Sindsdien draait de N-VA-machine op volle toeren om dat beeld bij te stellen.

Het is door het welig tierend amateurisme en de electorale strijd tussen de PS en de MR dat de federale regeringsvorming helemaal is verzand, zo wordt in de markt gezet. De Wever heeft zijn eigen veto's ook ingeslikt en is vragende partij geworden voor een regering met de PS. Uit een rondvraag van De Standaard bij de N-VA-burgemeesters blijkt nu zelfs dat De Wever zo'n regering met de PS vlotjes verkocht krijgt bij zijn gele achterban. Hoe moet Open VLD-voorzitster Gwendolyn Rutten zich niet voelen? Zij kreeg nog alle banbliksems over zich heen toen ze met Open VLD wilde dansen met de PS.

De Wever vertrok op 26 mei met slechte kaarten in zijn handen en had er zich eind november zelfs bij neergelegd dat de paars-groene trein zou vertrekken. Maar hij zit nu op rozen.

De Wever vertrok op 26 mei met slechte kaarten in zijn handen en had er zich eind november zelfs bij neergelegd dat de paars-groene trein zou vertrekken. Maar nu zit hij op rozen. Door de zachte blokkering van België en de brede desinteresse daarover speelt de tijd in zijn voordeel. Voor vriend en vijand is het steeds meer gaan dagen dat de architectuur van België grondig moet worden hertekend om het land bestuurbaar te houden.

Als er verkiezingen komen, verliest de N-VA mogelijk wel weer aan het Vlaams Belang, maar de stembusgang zal uitdraaien op een referendum over België. Als het Vlaams Belang en de N-VA aan Vlaamse zijde een absolute meerderheid halen, kan dat de finale kortsluiting voor België veroorzaken. Wie zal dan nog opdagen voor de onderhandelingen over een federale regering? De toenmalige en laatste voorzitter van de nog unitaire CVP-PSC, Robert Houben, voorspelde eind jaren zestig dat dat scenario het einde van België zou inluiden.

Lees verder