weekboek

Gedonder over de rechtsstaat

Redacteur Politiek & Economie

Minister van Defensie Ludivine Dedonder (PS) maakte van de zaak-Conings een politieke aanval op extreemrechts. Maar al gauw botste ze op de grenzen van de rechtsstaat.

Dedonder koos bij de vragen over de voortvluchtig en zwaarbewapende beroepsmilitair Jurgen Conings voor de aanval als de beste verdediging. Terwijl haar politieke verantwoordelijkheid op het spel stond, riep ze in het halfrond van de Kamer - onder luid applaus - dat er geen plaats meer is voor extreemrechts bij defensie. Meteen tackelde ze de N-VA, die defensie in 'chaos' had achtergelaten en jarenlang 'het populisme en de haat heeft gevoed'.

Ook premier Alexander De Croo (Open VLD) haalde uit. 'Tegenstanders ontmenselijken. Een wij-zij-discours. Mensen beschimpen. Groepen wegzetten. Dreigen met geweld. Want wie anders leeft, wie anders gelooft, wie anders denkt, wie anders is, die moet vernietigd worden', hekelde de premier de schandelijke mechanismes achter het extremisme.

Cement

Het kwam de premier goed uit om nog eens duidelijk te maken wie de echte vijand is, want het cement dat de Vivaldi-coalitie bijeen moet houden is precies dat de traditionele politieke families de regering-De Croo zien als een laatste kans om de opmars van de extremen een halt toe te roepen.

Voor Dedonder was het politiek comfortabel om terug te grijpen naar het bekende schema van de PS versus de N-VA, die elkaar al jaren bekampen als elkaars 'beste vijanden'. Zowel de PS als de N-VA kan daarbij electoraal scoren.

Door het rechtse Vlaanderen de oorlog te verklaren scoren de Franstalige socialisten bij hun achterban. De Vlaams-nationalisten kunnen zich dan weer opwerpen als de verdedigers van het Vlaamse fort. N-VA-kopstuk Theo Francken kent het spel als geen ander en verweet Dedonder een 'heksenjacht' te openen op alles wat Vlaams en rechts is.

In een tweet die hij snel weer verwijderde, ging N-VA-kopstuk Theo Francken wel heel ver in het begrip voor het extreemrechtse ongenoegen.

Francken kon zich nog eens profileren, al loert bij hem altijd wel het gevaar om de hoek dat hij het Vlaams Belang langs rechts voorbij wil steken. In een tweet die hij snel weer verwijderde, ging de N-VA'er wel heel ver in het begrip voor het extreemrechtse ongenoegen. Bovendien zaaide hij in een interview met Humo opnieuw twijfel of de N-VA straks toch niet in een coalitie met het Vlaams Belang moet stappen, al had voorzitter Bart De Wever die deur dichtgedaan.

Langs Franstalige zijde bood MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez weerwerk. In een tweet hekelde die dat de Franstalige media wel uitgebreid berichten over extreemrechts in Vlaanderen, 'maar veel minder spraakzaam zijn over de gruwel van het communitarisme van Franstalig links. De twee moeten met dezelfde kracht worden bestreden, want ze vernietigen de samenleving.'

Het communitarisme is een politieke term die in Franstalig België opgeld maakt, maar waarvoor geen goede Nederlandse vertaling bestaat. Het komt erop neer dat politieke partijen bepaalde gemeenschappen (communautés) proberen te paaien, met 'accommodements raisonables' of 'redelijke toegevingen' ten opzichte van de eigen principes en ideologie.

MR-voorzitter Bouchez verwijt de PS en Ecolo de principes van de vrijzinnigheid - de laïcité - aan de kant schuiven om electoraal te scoren bij allochtone gemeenschappen.

Het gaat dan bijvoorbeeld over het hoofddoekendebat, het onverdoofd slachten, gescheiden zwemmen of de Palestijnse strijd, waarbij partijen zoals Ecolo en de Parti Socialiste de principes van de vrijzinnigheid - de laïcité - aan de kant schuiven om electoraal te scoren bij allochtone gemeenschappen.

Gas terugnemen

Dedonder moest uiteindelijk ook gas terugnemen, ze botste immers op de limieten van de rechtsstaat. Dat er geen plaats meer zou zijn voor extreemrechts bij defensie kan niet betekenen dat militairen worden vervolgd of bestraft omdat ze een politieke mening hebben of zelfs extreemrechtse sympathieën, maakte ze duidelijk.

Alle voorzorgsmaatregelen die worden genomen in het leger, zoals het opvolgen van de 28 militairen die door de militaire inlichtingendienst ADIV in het oog worden gehouden omdat ze mogelijk linken hebben met extreemrechts, vallen binnen het kader van een democratische rechtsstaat, zo eindige Dedonder met een heel genuanceerd verhaal.

De moeilijkheid in de politieke strijd tegen extreemrechts is dat de fundamenten van de rechtsstaat onderuit worden gehaald als een politieke mening - zelfs al is die laakbaar - een misdrijf zou worden. Vandaar ook dat juristen en grondwetspecialisten vraagtekens plaatsen bij de gerechtelijke veroordeling van Voorpost, zeg maar de stoottroepen van extreemrechts.

Het voornemen van de Vivaldi-coalitie, met name van minister van Justitie Vincent Van Quickenborne (Open VLD), om in de strijd tegen het extremisme niet alleen 'aanzetten tot geweld', maar ook hatespeech strafrechtelijk te gaan vervolgen, ligt al even moeilijk. Het dreigt te knabbelen aan de vrijheid van meningsuiting, wat een hoeksteen is van de liberale rechtsstaat.

En het averechtse effect is dat het Vlaams Belang zich weer in een slachtofferrol kan wentelen, en bij al die politieke actie tegen extremisme nog het meest goed garen spint.

Lees verder