weekboek

Minderheidsregering sluipt in de geesten

Redacteur Politiek & Economie

Het voorstel van de socialisten een klassieke tripartite op de been te brengen heeft de deur opengezet voor een minderheidsregering. Het trio Lachaert-Coens-Bouchez is gedoemd te mislukken in hun speurtocht naar een regering met een meerderheid.

Het was mooi in scène gezet, Egbert Lachaert (Open VLD), Joachim Coens (CD&V) en Georges-Louis Bouchez (MR) die woensdagnamiddag de Wetstraat 16 verlieten. Daar hadden de voorzitters van de drie regeringspartijen zichzelf de opdracht gegeven nog eens een rondje te draaien in de federale formatie. Met drie naast elkaar - de twee liberale kopmannen strak in het blauwe pak, Coens losjes in een crèmekleurig kostuum - liepen ze gezwind het trottoir af.

De foto heeft iets iconisch. Op sociale media is er prompt een soundtrack bij verzonnen. 'Ah, ha, ha, ha, stayin' alive' van de Bee Gees. Of nog toepasselijker: 'Road to Nowhere' van de Talking Heads.

Dat de voorzitters van de regeringspartijen aan zet gingen komen, was de dag voordien afgesproken, met instemming van Bart De Wever (N-VA). De socialistische kopstukken Paul Magnette (PS) en Conner Rousseau (sp.a) hadden na hun snuffelronde een klassieke tripartite uit de hoed getoverd, een coalitie van de drie traditionele families - socialisten, liberalen en christendemocraten. Veel moeite is daarvoor niet nodig. Het volstaat de socialisten en het cdH aan boord te hijsen van de regering-Wilmès.

Een klassieke tripartite kan met 72 Kamerzetels een 'relatieve meerderheid' van de uitgebrachte stemmen halen, als de twee verkozenen van DéFI en minstens vijf groenen zo vriendelijk willen zijn zich te onthouden.

De premier zou zich dan meteen kunnen ontpoppen tot formateur van een klassieke tripartite, die bij de vertrouwensstemming in september een 'relatieve meerderheid' kan krijgen. Een tripartite kan met 72 Kamerzetels een relatieve meerderheid van de uitgebrachte stemmen halen, als de twee verkozenen van DéFI en minstens vijf groenen zo vriendelijk willen zijn zich te onthouden. Dan komt de oppositie slechts aan 71 tegenstemmen.

Democratische aberratie

Er ontspon zich een kort debat onder grondwetsspecialisten. Professor Johan Vande Lanotte (sp.a) maakte brandhout van de relatievemeerderheidstheorie van zijn jonge voorzitter Rousseau. Volgens Vande Lanotte moet een regering van een volstrekte meerderheid van de leden - dus minstens 76 van de 150 Kamerleden - het vertrouwen krijgen.

Als een regering wordt weggestemd, is in grondwetsartikel 46 uitdrukkelijk voorzien dat er een volstrekte meerderheid van de leden nodig is. 'En zeggen dat het moeilijker is een regering te laten vallen dan haar het vertrouwen te geven, is een democratische aberratie', redeneerde professor Vande Lanotte.

Al gauw bleek evenwel dat hij een minderheidsopinie vertolkte. Het is niet abnormaal dat enkel voor constructieve moties van wantrouwen, waardoor de regering juridisch tot ontslag kan worden gedwongen, een volstrekte meerderheid van de Kamerleden nodig is. 'Men heeft dit in 1993 bewust zo gewild, om tot een grotere regeringsstabiliteit te komen', verduidelijkt grondwetsspecialist Stefan Sottiaux.

Een tripartite van de drie traditionele politieke families is en blijft een minderheidsregering, die de kiezer niet ernstig neemt. Het is het drama van België.

Achter de relatievemeerderheidstheorie gaat wel een andere democratische aberratie schuil. Een tripartite van de drie traditionele politieke families is en blijft een minderheidsregering, die de kiezer niet ernstig neemt. Het is het drama van België.

Sinds 2010 is het om beurten de Vlaamse en de Franstalige kiezer die moet worden 'uitgeschakeld' om nog een federale regering te kunnen vormen. Dat lijkt zich weer te gaan herhalen, met het gevaar dat het de volgende keer - bij de verkiezingen in 2024 - helemaal blokkeert.

Deur open

Het socialistische voorstel voor een minderheidsregering is wel afgewezen, maar alleen omdat het daarvoor nog te vroeg is. Maar als geen regering kan worden gevonden die een meerderheid heeft - en dat lukt al bijna 550 dagen niet - dan komt die minderheidsregering toch weer op tafel.

Beter iets dan niets, wordt al gefluisterd in de regering-Wilmès, waar het ultieme alternatief van nieuwe verkiezingen iedereen koude rillingen bezorgt.

Beter iets dan niets, wordt al gefluisterd in de regering-Wilmès. Daar bezorgt het ultieme alternatief van nieuwe verkiezingen iedereen koude rillingen.

Maar de kans is niet groot dat Lachaert, Coens en Bouchez er alsnog in slagen een regering op de been te brengen die een meerderheid heeft. Na een zoveelste mislukte toenaderingspoging is het ook tussen De Wever en Magnette helemaal op.

'Beide partijen, die het land stabiliteit moeten geven, hebben een tegenovergestelde visie op alles wat onder het politieke landschap valt', schreef de PS-voorzitter in een opiniebijdrage in De Tijd. Zo luidde hij het 'zeer waarschijnlijk relatief definitieve einde' van de relatie tussen de PS en de N-VA in, zoals politicoloog Carl Devos vaststelde.

Magnette maakt het Lachaert, Coens en Bouchez dus niet makkelijk. Maar dat hebben de liberalen en CD&V ook aan zichzelf te wijten. Magnette kan De Wever telkens afwijzen omdat de liberalen en Coens voortdurend laten doorschemeren dat ze misschien toch wel voor Vivaldi te vinden zijn. Nu de deur is opengezet voor een minderheidsregering met gedoogsteun van de groenen, krijgt niemand die nog dicht. De missie van Bouchez, Lachaert en Coens is gedoemd te mislukken.

Lees verder