weekboek

Schaken op veel borden tegelijk

Redacteur Politiek & Economie

Dat premier Charles Michel volgende week al vertrekt uit de Wetstraat 16 doet enkele vragen rijzen. Hoe moet het nu verder? En welke richting gaan de gesprekken over een nieuwe federale regering uit? Het is schaken op al die borden tegelijk.

Hoe kan de restregering een antwoord bieden op de politieke chaos die in langlopende zaken steeds duidelijker wordt? Dat niemand nog de controle heeft, werd donderdagavond pijnlijk duidelijk in het parlement.

Bij de bespreking van de noodbegroting slaagde de PVDA/PTB-fractie erin een amendement over meeruitgaven in de gezondheidszorg voor de aanwerving van verpleegkundigen goedgekeurd te krijgen. Dat gebeurde door een alliantie van de voltallige linkerzijde: communisten, socialisten en groenen. Zij kregen de steun van het Vlaams Belang, dat zich steeds meer profileert als een sociale partij.

Schokgolf

De ongeziene wisselmeerderheid tussen links en extreemrechts heeft een schokgolf door het parlement gejaagd. De socialisten lijken vast van plan met de steun van het Vlaams Belang hun verkiezingsprogramma door het parlement te jagen. Het volgende dat op tafel wordt gegooid is de verlaging van de btw op elektriciteit.

De restregering-Michel (straks de restregering-Wilmès) kan daar niets tegenover zetten. Zelfs met de steun van de N-VA komt de oude Zweedse coalitie niet meer aan een meerderheid, waardoor ze zelfs niet kan vermijden dat de begroting verder ontspoort. Ze kan evenmin verhinderen dat een paars-groene wisselmeerderheid op de been worden gebracht in ethische dossiers, zoals voor een versoepeling van de abortusregeling.

De paradox is dat de grootste partij van Vlaanderen, de N-VA, geen wisselmeerderheden op de been kan brengen.

Niet alleen het duistere verbond tussen links en extreemrechts, ook paars-groen beschikt in het parlement over een meerderheid. De paradox is dat de grootste partij van Vlaanderen, de N-VA, geen wisselmeerderheden op de been kan brengen. Daarvoor hebben de Vlaams-nationalisten de steun van de PS nodig, wat het moeizame verhaal is van de federale formatie.

Tijdelijke regering

Naar aanleiding van de wissel van de wacht in de Wetstraat 16 wordt de vraag weer luidop gesteld of afspraken kunnen worden gemaakt over een werkbare meerderheid die in lopende zaken de zaken kan bestieren. Want als de chaos regel wordt in het parlement, dan dreigen alle partijen ongelimiteerd cadeautjes te gaan uitdelen, die de begroting helemaal doen ontsporen.

Er wordt al verwezen naar de interim-regering-Verhofstadt III, die eind 2007, toen Yves Leterme (CD&V) met de PS worstelde over een staatshervorming, het imbroglio moest doorbreken.

Er wordt al verwezen naar de interim-regering-Verhofstadt III, die eind 2007, toen Yves Leterme (CD&V) met de PS worstelde over een staatshervorming, het imbroglio moest doorbreken. Zo’n tijdelijke of doorstartregering heeft PS-kopstuk Paul Magnette maanden geleden al voorgesteld, maar bleek toen geen haalbare kaart. En ook nu lijkt the sense of urgency nog niet groot genoeg om de dingen in beweging te krijgen.

Het is kort dag om nog een werkbare meerderheid in elkaar te knutselen, want komende week geeft Michel al de sleutels van de 16 doorn aan zijn partijgenote Sophie Wilmès in afwachting van de echte premier van een nieuwe regering. De premier lijkt zich ook geen twee keer aan dezelfde steen te willen stoten. Na het vertrek van de N-VA uit zijn regering, deed hij een poging met de steun van de socialisten een doorstart te maken, maar dat strandde op verzet van Open VLD.

De kans is klein dat Alexander De Croo (Open VLD) of Koen Geens (CD&V) nu wel verleid kunnen worden tot paars-groene scenario’s. Aan Franstalige zijde is de dag na de verkiezingen al geopperd dat de Wetstraat 16 het glijmiddel kon zijn om CD&V of Open VLD te doen meestappen in een paars-groene coalitie, maar die deur hebben beide Vlaamse partijen dichtgeslagen. Het zou bij de N-VA en de PS alle druk weghalen om hun verantwoordelijkheid te nemen en een nieuwe federale regering te vormen.

Valstrik

De federale formatie is op een kantelmoment gekomen. N-VA-voorzitter Bart De Wever wil duidelijkheid over paars-groen. Hij wil niet dat de opdracht van de preformateurs Geert Bourgeois (N-VA) en Rudy Demotte (PS), die vergeleken worden met Janssen en Jansen uit Kuifje, na 4 november nog wordt verlengd. Hij wil dat eerst paars-groen wordt getest. ‘Zolang die paars-groene stank niet weg is, kan toch niet serieus gewerkt worden’, luidt het op het N-VA-hoofdkwartier.

De nieuwe PS-voorzitter Magnette stuurt wel aan op verlengingen voor de preformateurs, omdat hij nog tijd nodig heeft om de gesprekken met de N-VA echt te kunnen voeren. Maar ook omdat hij meent dat het machtsvacuüm bij andere partijen - om CD&V, de sp.a en de MR niet te noemen - echte regeringsonderhandelingen in de weg staan. Pas eind dit jaar zal een en ander uitgekristalliseerd zijn, is de inschatting op het PS-hoofdkwartier.

Volgens de Franstalige socialisten is het ‘onzinnig’ te denken dat Magnette paars-groen wil testen om die piste te verbranden. Het is per slot van rekening de beste kaart die hij in handen heeft.

Volgens de Franstalige socialisten is het ‘onzinnig’ te denken dat Magnette paars-groen wil testen om die piste te verbranden. Het is per slot van rekening de beste kaart die hij in handen heeft. Als paars-groen op tafel komt, dan is het om dat te doen lukken, luidt het bij de PS.

Volgens de Franstalige socialisten spant De Wever gewoon een valstrik. Als paars-groen wordt afgebrand, dan staat de N-VA sterker aan de onderhandelingstafel. Dan is er geen alternatief meer voor paars-geel en wordt de N-VA incontournable. En dat is geen overbodige luxe, want de N-VA wil de forcing voeren over een staatshervorming.

Staatshervorming

De informateurs Johan Vande Lanotte (sp.a) en Didier Reynders (MR) hadden al heel wat voorbereidend werk gedaan, want het is wel duidelijk dat de N-VA het communautaire niet nog eens vijf jaar in de vriezer kan opbergen. Het probleem is dat geen tweederdemeerderheid voorhanden is voor een klassieke staatshervorming.

Daarom stelde Vande Lanotte een staatshervorming voor die er geen is. Hij werkte een model uit waarbij in het arbeidsmarkt- en gezondheidsbeleid tot en met het veiligheidsbeleid subregionale accenten kunnen worden gelegd zonder dat bevoegdheden moeten worden gesplitst.

De Wever leek daarin mee te kunnen gaan, maar luis in de pels Hendrik Vuye joeg de N-VA-troepen op. Volgens Vuye was De Wever weer een bocht aan het maken. De plannen voor een beleid op maat van subregio’s komen volgens Vuye neer op niet meer dan een veredelde decentralisatie binnen ‘Belgique à papa’.

Als alternatief duikelde de professor staatsrecht de strategie van de voldongen feiten op. De regering-Martens V had ook geen tweederdemeerderheid voor een staatshervorming, maar met de introductie van gewestelijke comités in zijn regering kon Martens de weg toch vrijmaken voor een splitsing van de nationale sectoren.

Hernieuwde vraag

Vuyes tussenkomst heeft blijkbaar geleid tot een verstrakking binnen N-VA, waardoor De Wever en Theo Francken de communautaire gesprekken die onder de waterlijn met Magnette en Jean-Claude Marcourt worden gevoerd een nieuwe wending hebben gegeven. Er ligt een hernieuwde vraag voor een staatshervorming op tafel.

Er ligt een hernieuwde vraag voor een staatshervorming op tafel. Dat ligt niet alleen gevoelig bij de PS, maar ook bij de MR.

Dat ligt niet alleen gevoelig bij de Parti Socialiste, maar zeker ook bij de Franstalige liberalen. MR-voorzitter en premier Charles Michel zit nog vol wrok tegenover de N-VA, en met name tegenover Francken, omdat die zijn regering hebben gekelderd. De afscheidnemende premier wil absoluut de deur gesloten houden voor een nieuwe communautaire ronde. En dus zit het vast.

De Wever wil nu boter bij de vis, terwijl Magnette het verder wil uitzweten. Paars-geel of paars-groen? Vijf maanden na de verkiezingen van 26 mei zijn de teerlingen nog altijd niet geworpen.

Lees verder