weekboek

'Waarom heeft niemand het over het Van Grieken-effect?'

Redacteur Politiek & Economie

Dat het Vlaams Belang op recordhoogte vertoeft, is allerminst evident, benadrukt Vlaams Belang-voorzitter Tom Van Grieken. 'In crisistijden is het: rally around the flag. Dan schaart iedereen zich achter de leider, maar niet zo in België.'

Dat het Vlaams Belang met 28 procent beter scoort dan tijdens de hoogdagen van 2004 was niet meer dan een voetnoot in de Grote Peiling van Het Laatste Nieuws, VTM Nieuws, RTL en Le Soir. De spotlights werden gericht op het nieuwe godenkind.

De 27-jarige Conner Rousseau is er na amper een half jaar in geslaagd de sp.a uit de totale irrelevantie te halen. Met een gepeilde 12,5 procent komen de Vlaamse socialisten de Vlaamse top drie binnengewandeld, met het marktleiderschap ter linkerzijde weer stevig op zak.

In crisistijden is het: 'rally around the flag'. Dan schaart iedereen zich achter de leider, maar niet zo in België.
Tom Van Grieken
Voorzitter Vlaams Belang

'Maar waarom heeft niemand het over het Van Grieken-effect?', vroeg men zich af aan het Madouplein, waar het hoofdkwartier van het Vlaams Belang is gevestigd. 'Als je drie keer op rij de grootste bent, is dat een trend', benadrukt Vlaams Belang-voorzitter Van Grieken. Dat is geen evidentie, want het is een internationale trend dat in coronatijden de beleidspartijen winnen en de rechts-populistische partijen achteruitgaan. Hier verliezen de traditionele partijen. Ze raken samen in de peilingen nog amper aan 30 procent, merkt Van Grieken op.

Mondmaskers

Dat het Vlaams Belang zijn winst kan vasthouden, is volgens Van Grieken het bewijs dat de coronacrisis hier slecht is aangepakt. Symbool daarvoor staat de saga met de mondmaskers. In de bubbel van de Wetstraat is men die discussie al wat moe, maar het Vlaams Belang blijft er schande over spreken. Van Grieken weet maar al te goed uit de reacties op de berichten die het Vlaams Belang loslaat op sociale media dat de mensen daar echt boos over zijn. Wat werkt, wordt herhaald en herhaald en herhaald. En de mondmaskers, die werken.

37%
Kiesintenties
37 procent van de Vlaamse kiezers kan zich voorstellen ooit voor extreemrechts te kiezen.

Het Vlaams Belang zit overigens nog lang niet aan zijn plafond. Haalde de partij in 2004 op haar hoogtepunt 24 procent, dan lag het potentieel toen amper 2 procentpunten hoger. Dewinter & co. haalden het onderste uit de kan. Nu zit het Vlaams Belang met een gepeilde 28 procent niet alleen op een hoogtepunt aller tijden, de partij heeft nog zo'n 10 procentpunten groeimarge. Het kiespotentieel ligt op 37 procent. Anders gezegd: maar liefst 37 procent van de Vlamingen kan zich voorstellen ooit voor voor extreemrechts te kiezen. 

Ook al lijkt iedereen de ogen toe te doen voor de reus die het Vlaams Belang is geworden, niemand kan zeggen dat men het niet zag aankomen. Van Grieken wijst er graag op dat 'Sterke Jan' in Vlaanderen nu al zijn meerderheid kwijt is. De zogenaamde systeempartijen - de socialisten, liberalen en christendemocraten - komen in de verste verte niet meer aan een meerderheid, terwijl het Vlaams Belang en de N-VA in Vlaanderen nu al aan een meerderheid in zetels komen. 'Dit is geen politieke crisis, maar een systeemcrisis', meent Van Grieken, die zich in de handen wrijft.

Zelfvernietiging

N-VA-voorzitter Bart De Wever is nog wel als nummer een uit de pop poll gekomen, maar zijn kiezers stemmen voor een verkeerde partij. De kiezers die tegen het cordon sanitaire zijn, en die naar het Vlaams Belang zijn gelopen of teruggekeerd, blijven daar zitten.

De aanslepende regeringsonderhandelingen zijn een operatie zelfvernietiging geworden voor het hele politieke bedrijf.
Bart De Wever
Voorzitter N-VA

'De N-VA is haar parfum van verandering in 2019 kwijtgespeeld', meent Van Grieken. Om de kiezers terug te halen, zijn er volgens De Wever twee manieren. Ofwel komt er een goede regering, ofwel neemt de N-VA een unieke positie in de oppositie in. Twee keer niet simpel. Zeker niet met de aanslepende regeringsonderhandelingen, waarvan het aanvoelen van de N-VA-topman is dat die 'een operatie zelfvernietiging geworden is voor het hele politieke bedrijf'.

Vanuit de oppositie kiezers terughalen die naar het Vlaams Belang zijn gelopen, lijkt moeilijker dan als beleidspartij weer het vertrouwen te winnen van kiezers uit het centrum. Ook strategisch heeft de N-VA er meer belang bij om kiezers weg te snoepen bij CD&V en Open VLD dan bij het Vlaams Belang. Als de N-VA en het Vlaams Belang samen aan een meerderheid komen, dan is de N-VA incontournabel, ongeacht hoeveel procent de partij dan juist haalt.

Gouden kans

Dat zich nu de mogelijkheid voordoet om een regering zonder de Parti Socialiste te vormen is een gouden kans voor De Wever. De zogenaamde Ålandcoalitie biedt de N-VA voor het eerst het uitzicht op een 'goede' regering. Voordien was het een keuze tussen de pest en de cholera, zoals De Wever zelf ooit opperde in de onderhandelingen met Paul Magnette. Regeren met de PS was de pest, een oppositiekuur de cholera.

Het is nu de vraag of de sp.a kan worden losgeweekt van de PS, zodat een regering op de been kan worden gebracht met de Vlaamse partijen N-VA, CD&V, Open VLD en sp.a en aan Franstalige zijde de MR en het cdH. Zal De Wever een deal maken met het nieuwe godenkind en de grote verbinding van Antwerpen doortrekken naar Vlaanderen en de federale regering? 

Lees verder