weekboek

Wetstraat 16 dan toch niet voor Gwendolyn Rutten?

‘Als Gwendolyn Rutten paars-groen doorduwt, ontploft de partij’, zegt een liberale topper. Die verdeeldheid in Open VLD hypothekeert haar kansen op de Wetstraat 16.

De federale formatie gaat niet alleen over inhoud, maar ook over carrières, de postjes. Als het paars-geel of paars-groen plus CD&V wordt, is de kans reëel dat Koen Geens premier wordt. Wordt het paars-groen, eventueel aangevuld met het CdH, dan is de zestien voor Open VLD-voorzitter Rutten.

Die berekening heeft Rutten zelf meteen na de verkiezingen van 26 mei gemaakt. De kaarten liggen hoe ze liggen, en daar moet je voor Rutten geen tekening bij maken. ‘Gwendolyn is de strafste van iedereen, dat is de reden waarom ze kans maakt op het premierschap’, zegt een vertrouweling. ‘Niemand die zo snel en strategisch van allianties kan wisselen als zij.’ Rutten weet het best haar cool te bewaren.

Met haar politiek-strategisch vernuft was het voor Rutten ook nooit een overweging om in de Vlaamse regering te stappen. Ook al verklaarde ze na de Vlaamse regeringsvorming - tot tranen toe bewogen - dat ze er nog een nachtje over moest slapen. Haar ambitie was niet om in de Vlaamse regering te stappen en met partijgenoot en Vlaams minister Bart Somers een robbertje uit te vechten over wie van hen de eerste viool zou spelen. Rutten wilde haar kansen gaaf houden voor de Wetstraat 16 en maakte van Somers een bondgenoot door hem de blauwe eerste viool te laten spelen aan het Martelaarsplein.

In de verkiezingscampagne maakte ze al bekend dat ze niet ‘nee’ zal zeggen als ze de eerste vrouwelijke premier van het land kan worden, wat de machtsstrijd met vicepremier Alexander De Croo in alle hevigheid deed losbarsten. Die laatste wil de eerste viool blijven spelen in de federale regering. Hun verbond was dat Rutten de nummer één in het partijhoofdkwartier aan de Melsensstraat en De Croo in de federale regering zou zijn. Dat heilig verbond doorbrak Rutten.

Scheldpartij

Er zijn al harde woorden gevallen, want Rutten weet dat De Croo er alles aan probeert te doen om spijkers te strooien op de paars-groene weg van Rutten naar de 16. Volgens insiders heeft hij haar dat ook met zoveel woorden duidelijk gemaakt. ‘Als ik geen premier kan worden, dan gij ook niet.’ Deze week escaleerde die clash in een scheldpartij op het kabinet-De Croo in de Financietoren, waarbij de decibels tot ver buiten de muren van het kabinet te horen waren.

Het spel wordt vuil gespeeld. Beide kampen sturen gezanten uit om het andere kamp te bekladden. ‘Het ergste is dat De Croo in zijn drang Rutten te doen mislukken niet terugdeinst voor een scheuring in de partij’, zegt een van die boodschappers. In zijn ondergronds verzet tegen Rutten speelt De Croo het schisma in de partij tussen paars-groen en paars-geel uit. Het Laatste Nieuws legde bloot dat meer dan de helft van de blauwe burgemeesters tegen paars-groen is. Alleen de burgemeester van Gent, Matthias De Clercq, spreekt zich openlijk uit voor paars-groen.

Het verwijt van het kamp-Rutten aan De Croo kan ook worden omgedraaid. Dat Rutten doorduwt met paars-groen, tegen de blauwe achterban in, dreigt de partij te verscheuren. Al heeft Rutten bijna de voltallige partijtop meegekregen in de richting van paars-groen. De inschatting is dat de N-VA nooit in een regering met de Parti Socialiste zal stappen, en dat het voor de liberalen een doodlopend straatje is een ‘bijhuis van de N-VA’ te zijn.

‘Als ik geen premier word, gij ook niet’, heeft De Croo volgens insiders aan Rutten duidelijk gemaakt.

Als Rutten kan doorduwen met paars-groen, zal ze de basis ook meekrijgen, is de inschatting. Het congres over een regeringsdeelname kan dan een remake worden van het historische congres over het migrantenstemrecht. Toen stond stamvader Willy De Clercq recht om de tegenstanders van het migrantenstemrecht te bezweren dat ze premier Guy Verhofstadt zouden doen vallen en de partij naar de afgrond brengen. Verhofstadt was van zijn melk.

Maar aan dat scenario kan de partij pas beginnen te schrijven als Rutten en De Croo het op een akkoordje gooien. ‘Zodra De Croo zeker is dat Rutten geen premier wordt, gaat hij overstag voor paars-groen’, klonk het deze week in een sms’je. Een andere piste is dat De Croo minister van Buitenlandse Zaken wordt, zodat hij zelf naar een internationale job kan uitkijken. Dat is een beetje het scenario dat oud-premier Charles Michel (MR) in petto had voor zijn rivaal en Europees Commissaris Didier Reynders (MR), nadat hij hem van de troon had gestoten. Maar voorlopig is er bij de liberalen geen witte rook over een bestand tussen Rutten en De Croo.

Daardoor heeft informateur Paul Magnette (PS) nog altijd geen zekerheid of hij kan rekenen op de twaalf Kamerzetels van Open VLD. Zelfs met de vijf zetels van het CdH blijft het wankel. Het ziet er dus naar uit dat de sleutel bij CD&V ligt, die niet van zin is te komen depanneren.

Gennez-exit

Het wordt dus een cruciaal weekend voor de voorzitter van Open VLD. Als zij haar partij en de Kamerfractie niet op één lijn krijgt en maandag niet kan beginnen als formateur van paars-groen, zijn haar kansen op de Wetstraat 16 verkeken. ‘Rutten is running out of time’, luidt het.

Na een tussenstop langs paars-geel kan nog teruggekeerd worden naar paars-groen, maar dan zullen de prijzen voor de partij zijn die het laatst over de sloot is gesprongen. De kans is groot dat Geens dan de hoofdvogel afschiet.

Als Rutten al een fout heeft gemaakt, is het dat ze te gretig was om aan paars-groen te beginnen. Zoals ook Magnette zichzelf te snel in stelling heeft gebracht met paars-groen. En als Rutten de Wetstraat 16 tussen haar vingers ziet glippen, is het maar de vraag of ze zich nog staande houdt in de Melsensstraat, waar in maart voorzittersverkiezingen op het programma staan.

Dan hangt haar een ‘Gennez-exit’ boven het hoofd, wordt al gefluisterd. Het is niet ondenkbaar dat ze wordt buitengedragen, zoals Caroline Gennez in 2011 als sp.a-voorzitter werd afgeserveerd. Al is Rutten altijd een ‘survivor’ geweest.

Lees verder