'Er is geen Generatiepact-bis nodig'

Om het Belgische sociale model te redden moet de activiteitsgraad van de groep tussen 50 en 55 jaar fors stijgen. Maar daarvoor is geen Generatiepact-bis nodig. Vlaanderen moet wel de kans krijgen met gerichte lastenverlagingen een beleid voor die groep uit te stippelen. Dat zegt sp.a-voorzitter Johan Vande Lanotte in een interview waarin hij vooruitblikt op de parlementsverkiezingen van 10 juni. Opmerkelijk is dat Vande Lanotte een ontvetting van de overheid bespreekbaar acht.

(tijd) 10 juni ligt nog bijna vier maanden van ons, maar de verkiezingsstrijd is al volop bezig. Sp.a-voorzitter Johan Vande Lanotte lijkt daarbij wel op een baanrenner die bovenaan de piste toekijkt, terwijl er beneden twee aan het koersen zijn.

Is het gevaar niet dat u te laat naar beneden komt?

Johan Vande Lanotte: 'Patrick Sercu is wel Olympisch kampioen geworden door lang bovenaan te blijven. De sp.a heeft een duidelijke planning en daar houden we ons aan. In januari hadden we ons beginselcongres. Die teksten worden nu verfijnd. Eind maart moet de lijstvorming klaar zijn. In april leggen we ons verkiezingsprogramma vast. In mei gaan we proberen een campagne te voeren die heel duidelijk is, zowel over de inhoud als de ambities van personen. We gaan daar niet flauw over doen. Als iemand ambitie heeft voor iets, zeggen we dat. En als iemand geen ambitie heeft, ook.'

Zullen we dan ook vernemen of u kandidaat-premier bent?

Vande Lanotte: 'Inderdaad. Maar het zal niet alleen over mij gaan. We zullen klare wijn schenken over ieders rol. Staat iemand op de lijst louter om die te steunen of om verkozen te worden en te zetelen?'

De verkiezingen gaan voor een groot deel over de toekomst van de nv België. U pleit voor een regionalisering van het arbeidsmarktbeleid.

Vande Lanotte: 'We zijn daarover niet discreet, maar zeer duidelijk. Wij willen heel het werkgelegenheidsbeleid regionaliseren, zodat we betere activiteitsgraden krijgen in de verschillende regio's om op die manier onze sociale zekerheid te versterken. Dat is een heel nieuw, Scandinavischer sociaal model.'

De Nationale Bank voegde zich zopas nog bij de stemmen die pleiten voor een herfinanciering van de federale staat.

Vande Lanotte: 'Dat is het echte debat niet. De discussie over hoeveel middelen de federale staat en de regio's krijgen gaat over 0,1 of 0,2 procent van het bruto binnenlands product. Let op: 0,1 procent is 300 miljoen euro. Dat is niet niks. Maar gaan we het daarmee redden? Nee. Of is het soms de bedoeling dat we in de gemeenschappen en gewesten besparen op het onderwijs of de kinderopvang om de federale staat te herfinancieren? Die herschikking van de middelen kan hoogstens een deel van de oplossing zijn. We moeten gewoon meer mensen aan het werk krijgen. Enkel met een hogere activiteitsgraad kunnen we ons sociaal model verbeteren.'

Bij de beoogde verhoging van de activiteitsgraad denken we vooral aan de 50-plussers. Maar we vinden in de sp.a- teksten weinig voorstellen om de vervroegde uitstap af te remmen.

Vande Lanotte: 'We zijn nu bezig met een mentaliteitswijziging. Waarom zijn er bij Volkswagen zoveel mensen vrijwillig weggegaan? Omdat ze ervan uitgingen dat ze niet meer op brugpensioen konden gaan. Ze hebben dus gekozen voor een premie. Maar ze gaan wel opnieuw op zoek naar werk. Je kan altijd zeggen dat het Generatiepact niet genoeg opleverde. Maar de mentale klik is er. Als wij nu pleiten voor de regionalisering van het werkgelegenheidsbeleid, dan is dat omdat wij vinden dat de categorale lastenverlagingen, dus de verlagingen voor specifieke groepen, helemaal verschillend moeten zijn in Vlaanderen en in Wallonië. Wij moeten veel meer energie steken in manieren om mensen boven de 50 op een correcte manier weer aan het werk te krijgen. In Wallonië is dat veel minder logisch. Met hun hoge jongerenwerkloosheid is het begrijpelijk dat zij vooral aan de nieuwe generatie kansen willen geven. De algemene lastenverlaging hou je natuurlijk federaal. Maar de categorale maak je beter regionaal. Je kunt dat binnen enveloppes doen waarover je afspraken maakt. Maar je moet wel ruimte scheppen voor verschillen.'

Die lastenverlagingen zijn de wortel die de aanwerving van ouderen aantrekkelijker moet maken. Moet je de mensen ook niet een duw in de rug geven om ze langer te laten werken?

Vande Lanotte: 'Ik ben het daar niet mee eens. Het gaat hier over mensen van 50 tot 52 jaar. Wat moet ik meer over die mensen zeggen? Gaan die nog altijd zomaar op brugpensioen? Nee.'

Je hebt nog altijd een enorme uitstroom bij mensen die iets ouder zijn.

Vande Lanotte: 'Maar daarover gaat het niet. Het gaat over de mensen tussen de 45 en de 55 jaar die bij een herstructurering definitief uitgeschakeld worden. Dat is het drama van de Vlaamse economie. Het drama is niet dat een bouwvakker op 58 jaar met brugpensioen gaat. Als we er de komende vijf jaar in slagen de participatiegraad van de groep tussen 50 en 55 jaar substantieel op te trekken, zal de impact op de globale participatiegraad immens zijn.'

Kunnen we ons daartoe beperken, als Duitsland en het Verenigd Koninkrijk de pensioenleeftijd optrekken tot 67 of zelfs 69 jaar?

Vande Lanotte: 'Over 30 jaar. Blijkbaar moet ik hier verkondigen dat de pensioenleeftijd in 2040 op 66 jaar zal worden gebracht. Dan heb ik iets fantastisch gezegd. Maar wat heb ik aan de Vlaamse economie bijgebracht? Niets.'

Is er geen nieuw Generatiepact nodig?

Vande Lanotte: 'Je hebt geen pact nodig, maar een regering die continu op die nagel klopt. Het volgende Generatiepact is gewoon een continu beleid om mensen aan het werk te houden, zelfs al klinkt dat misschien niet zo sexy. En je zal natuurlijk je arbeidsmarkt moeten aanpassen, zodat mensen gemakkelijker van job kunnen veranderen. En als overheid moet je in Vlaanderen de lasten voor die groep ouderen nog verlagen.'

In haar pensioenvoorstellen concentreert de sp.a zich op een versterking van het wettelijk pensioen en de bedrijfspensioenen. Maar de derde pijler wordt compleet afgeschreven. Is het zo verkeerd een klein beetje individuele verantwoordelijkheid bij de burger te leggen?

Vande Lanotte: 'Een klein beetje? Grapjas. Weet je hoeveel geld wij in dat systeem stoppen via fiscale aftrekken? Geen enkel land ter wereld doet dat ons na. En we schaffen dat niet af, hé.'

Maar als die fiscale steun voor het pensioensparen toch nergens voor dient, waarom schaf je die dan niet af ?

Vande Lanotte: 'Wij zeggen dat het geen goed instrument is voor een pensioenbeleid. Maar het is wel een instrument voor een spaarbeleid. Dat is niet hetzelfde. Wie de twee met elkaar verwart, voert een beleid dat enkel gericht is op 60 tot 70 procent van de bevolking. Een spaarbeleid kan nooit universeel zijn, omdat niet iedereen geld opzij kan zetten. Een pensioenbeleid moet wel universeel zijn.'

De sp.a heeft veel aandacht voor de zelfstandigen. Jullie willen hun sociaal statuut, en vooral hun pensioen, geleidelijk optrekken tot het niveau van de werknemers. Bent u er zeker van dat de zelfstandigen daarvoor ook hogere bijdragen willen betalen?

Vande Lanotte: 'We zeggen ook dat we daar twaalf jaar voor nodig hebben. De eerste vier jaar zijn voor de gezondheidszorg. Daarna komen de pensioenen. Daar zijn we bewust begonnen met het verhogen van de minima. De zelfstandigen moeten ondervinden dat we echt inspanningen willen leveren. Dan zal ook bij hen de bereidheid groeien om een soort van verplichte tweede pijler in te voeren. Dat wordt een opgave voor de tweede legislatuur. De hervorming van de kinderbijslagen volgt in de derde. We hebben dit ook met de mensen uit de sector besproken. Die waarschuwden ons om hier niet op een roekeloze manier aan te beginnen.'

U hebt het voortdurend over de toenadering tussen de zelfstandigen en de werknemers uit de privésector. Maar u zwijgt in alle talen over de ambtenaren. Welke argumenten zijn er om een apart, en duur, stelsel voor die groep te behouden?

Vande Lanotte: 'We willen dat ook de werknemers gemiddeld 70 procent van hun vroeger loon als pensioen krijgen. Dan zit je niet meer zo ver af van de ambtenaren.'

Iedereen moet dus op termijn een ambtenarenpensioen krijgen? Hebt u al berekend wat dat gaat kosten?

Vande Lanotte: 'Dat staat ook niet in onze beginselverklaring. Maar ik ga evenmin zeggen dat we de ambtenaren minder moeten geven. Ons probleem is dat het pensioen voor werknemers en zelfstandigen te laag is. Dat moeten we oplossen. Het ambtenarenpensioen is goed. Het is misschien hoger dan wat we zouden geven als we het nu uit de grond stampten. Maar ik beschouw het niet als mijn roeping om die pensioenen allemaal te verlagen. Dat zou trouwens de beste manier zijn om de binnenlandse consumptie in een crisis te doen belanden.'

Ik denk dat u vooral vreest voor een crisis in de relatie met de ambtenarenbonden.

Vande Lanotte: (windt zich op) 'Dat is niet waar. Jullie kunnen zich gewoon niet inbeelden dat we ons woord houden als we iets beloofd hebben aan de ambtenaren. Die mensen hebben dat gewoon verdiend. Voilà.'

Ik pleit niet voor een tabula rasa. Ik stel gewoon de vraag of het huidige onderscheid nog zinvol is.

Vande Lanotte: (kwaad) 'Oké, iedereen evenveel dan. Wat is dat nu voor zever. Neem een onderwijzer die heel zijn leven gewerkt heeft en 1.500 euro pensioen krijgt. Als ik daaraan niet wil raken, is het dus omdat ik schrik heb van de vakbonden. Wel, ik vind dat die mensen het verdienen. Schrijf het op.'

Verdient een onderwijzer dat hogere pensioen meer dan een bouwvakker die ook heel zijn leven gewerkt heeft?

Vande Lanotte: 'Die zou ik ook graag 1.500 euro geven. En daarom gaan we naar 70 procent. Ik kan niet in één keer nog hoger gaan. En misschien kan ik nooit hoger gaan. Maar daarom ga ik nooit zeggen dat je iets van mensen moet afpakken. En waarom niet? Omdat ik dat niet rechtvaardig vind. En als de vakbonden daartegen staken, hebben ze gelijk. Laat iedereen die vindt dat de onderwijzers 300 euro minder pensioen per maand moeten krijgen, dat ook hardop zeggen. Laat die heldfhaftigen naar voren komen.'

Het scenario waar u zich tegen afzet, voltrekt zich al op een sluipende manier. Omdat iedereen weet dat de ambtenarenpensioenen onbetaalbaar zijn, worden steeds meer mensen als contractueel aangenomen. Ze doen hetzelfde werk als de statutaire ambtenaar, maar met een privépensioen en zonder groepsverzekering. Is dat rechtvaardig?

Vande Lanotte: 'Correctie. De minister van Pensioenen, Bruno Tobback, heeft met de vakbonden een protocol opgesteld om ook die contractuelen uitzicht te geven op een aanvullend pensioen. Uiteindelijk hebben de vakbonden dat niet willen ondertekenen. Maar hij heeft het wel doorgedrukt. Bovendien is het niet juist dat er alleen nog contractuelen worden aangenomen.'

En wat met de meer algemene vraag naar een ontvetting van de overheid?

Vande Lanotte: 'Daar ben ik het mee eens. Het is al lang geen socialistisch dogma meer dat de overheid groot moet zijn. Je hebt een overheid nodig die efficiënt is en herverdeelt. En ik denk inderdaad dat we te veel uitgeven. Maar als je naar de studie kijkt die het VBO daar ooit over heeft laten uitvoeren, merk je dat het probleem vooral bij de gewesten en de gemeenten zit. Nu wordt voor elke overheid gemikt op een bepaald begrotingsresultaat. Als je je overheidsbeslag wat wil terugdringen moet je waarschijnlijk voor iedere overheid een groeinorm opleggen. Dat is heel verregaand. Maar anders lukt het niet.'

Ivan BROECKMEYER

Wim VAN DE VELDEN

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud