Daniel Cohn-Bendit

'De mensen verwachten dat Europa hen beschermt tegen de nieuwe uitdagingen van de globalisering. En tegelijk geeft men Europa niet de middelen om aan die verwachtingen te voldoen.' Dat zegt de Europeaan avant la lettre, Daniel Cohn-Bendit. De enige oplossing ligt in het ontwikkelen van een Europese publieke opinie, maant de Frans-Duitse mei 68'er, en momenteel voorvechter van de groenen, aan.

(Foto: Saskia Vanderstichele)

'Ik poseer niet.' Zo luidt het onverbiddelijke 'neen' op de vraag van onze fotografe naar een extra portretfoto. Daniel Cohn-Bendit blijft een je-m'en-foutist. Rooie Danny heeft de straten van Parijs en het studentenprotest van mei 68 ingeruild voor een zitje in het Europees Parlement, eerst als Franse, nu als Duitse Groene.

Als fractievoorzitter van de groenen in het Europees Parlement vertolkt de polyglot groene Danny met veel bravoure vaak een oppositierol. Toch lanceerde Cohn-Bendit zich in 2005 voluit voor de Franse ja-campagne voor de Europese grondwet. En hoewel hij tegenwoordig in Frankfurt woont, is de Franse politiek nooit veraf.'

Wat roept vijftig jaar Europese eenmaking bij u op?

Daniel Cohn-Bendit: 'Ik ben niet zo voor verjaardagen. Maar, ik ben zeker dat de vijftigste verjaardag van Europa toelaat na te denken over hoe het verder moet met Europa. Aan de ene kant moet je wel merken dat Europa een succes is. Dat Europa een ruimte is van vrede en stabiliteit. Terzelfder tijd is er een ongenoegen, zelfs scepticisme van de Europese burger. De verjaardag moet een reflectie vormen over die twee fenomenen.'

Wat verwacht de burger dan van dit Europa?

Cohn-Bendit: 'Ik denk dat de burger ten aanzien van een instabiele, complexe, steeds hardere wereld die allergische reacties opwekt, een gevoel van veiligheid verwacht van Europa. Terwijl Europa die rol niet lijkt op te nemen. De verwachtingen zijn contradictorisch. Ze variëren van het standpunt dat er te veel Europa is tot de vraag naar meer Europa.'

Ontstaat die contradictorische vraag uit een gebrek aan informatie?

Cohn-Bendit: 'Neen, ik denk niet er een tekort aan informatie is. Europa is een nieuwe politieke entiteit in volle ontwikkeling. Het Franse 'neen' was vooral een 'neen' tegen het Europa van vandaag, een Europa dat als te neoliberaal wordt ervaren en politiek niet ver genoeg gaat. De ironie is dat men tegen een constitutioneel verdrag stemde dat juist bedoeld was om Europa te hervormen, om Europa vooruit te doen gaan. Nu kunnen we geen hervormingen doorvoeren en moeten we verder met dat Europa dat een onvoldoende kreeg. We hebben in onze eigen voet geschoten.'

'Tijdens de campagne in Frankrijk kreeg ik van een militante te horen: 'Danny, je hebt gelijk. Maar ik voel een existentiële behoefte om 'neen' te stemmen.' De mensen vinden dat het te snel gaat, dat ze onvoldoende greep hebben op de evolutie van dat Europa. Het 'neen' enkel toeschrijven aan het neoliberale beleid van Europa, is die existentiële crisis verloochenen.'

Kan Europa de zekerheden bieden die verwacht worden?

Cohn-Bendit: 'Men verwacht van Europa bescherming tegen de evolutie van onze maatschappijen, tegen de komst van de globalisering. Dat is alleszins een gerechtvaardigde vraag. Natiestaten halen hun rechtvaardiging uit de bescherming tegenover een aanval van buitenaf, uit de sociale bescherming, het onderwijs voor iedereen. Veel van die dingen kunnen de nationale overheden niet meer waarmaken en men projecteert op Europa wat het nationale niveau niet meer wil doen. Maar een maatschappij in ontwikkeling zoals Europa heeft nog niet de mogelijkheid om aan die verwachtingen te voldoen.'

Was een referendum over het EU-verdrag wel verstandig?

Cohn-Bendit: 'Ik denk dat enkel een Europees referendum kan oordelen over een Europees grondwettelijk verdrag. De hernationalisering van het Europese debat is extreem gevaarlijk. Men integreert een nationaal debat en visie in iets wat essentieel gaat over de Europese ruimte. De groenen hebben een oproep gelanceerd voor een Europees referendum, met dubbele meerderheid: van de bevolking en de landen. Zoiets versterkt de Europese politieke ruimte. Het Europese publieke debat ontbreekt in de Europese politiek. Nochtans kan dat Europa opnieuw op de sporen zetten.'

Is dat publieke debat niet de rol van het EU-Parlement?

Cohn-Bendit: 'Het Europees Parlement is een dimensie van die Europese publieke ruimte. Ook de media en hun publiek moeten zich dat Europese debat eigen maken. De media zijn nationale media die zich enten op het nationale debat. Je moet dus een Europese publieke ruimte creëren die het nationale debat verplicht zich te verruimen tot een Europees debat. En dat kan bijvoorbeeld door een Europees referendum te organiseren. Of door bij de Europese verkiezingen transnationale lijsten te maken, waarvan minstens een derde van de kandidaten uit andere lidstaten komt. Dan ben je wel verplicht een Europees debat te voeren. Zeker als de lijsttrekkers de kandidaten zijn van de politieke families om voorzitter van de EU-Commissie te worden. Europese verkiezingen zijn nu vaak het vijfde wiel aan de wagen bij nationale verkiezingen.'

Over wat moet zo'n Europees publiek debat gaan?

Cohn-Bendit: 'Het is niet zo dat die Europese publieke ruimte niet bestaat. Het debat over het vrij verkeer van diensten, de zogenaamde Bolkestein-richtlijn, was een Europees debat. Net als de discussie over de registratie en de evaluatie van chemische stoffen Reach. Of de aanstelling van de Commissie-Barroso, met de controverse rond de Italiaanse kandidaat Rocco Buttiglione. Er is dus wel een evolutie, maar het gaat me te traag.'

'Het grondwettelijk verdrag toont aan hoezeer de grondwettelijke culturen in Europa verschillen. Enkel uit een Europees publiek debat kan een compromis komen dat de emanatie is van een Europese constitutionele cultuur.'

En de Europese Conventie dan?

Cohn-Bendit: 'De Conventie heeft de dingen doen vooruitgaan. Maar de Europese Raad voegde er een deel aan toe, een samenvatting van de huidige verdragen. Door die toevoeging is de innoverende idee van de grondwet weggehaald. Het eerste en het tweede deel vormden immers de constitutionalisering van Europa. De tegenstanders van Europa gebruiken dat zware derde deel nu om het debat om te buigen tot een traditioneel debat over Europa, in plaats van een debat over de vernieuwende elementen.'

Moet het nieuwe EU-verdrag de naam grondwet laten vallen?

Cohn-Bendit: 'Ik denk niet dat de naam van de grondwet echt een probleem vormde. De grote vraag is of we in staat zijn garanties te bieden voor het creëren van een Europese sociale ruimte, voor het verbeteren van de werking van Europa, om delen van de bevolking ertoe aan te zetten dat verdrag te verdedigen.'

'In Frankrijk dachten de mensen dat er wel een plan B was, een alternatief om op terug te vallen. Wel, dat alternatief bestaat niet. Vandaag is er de trieste vaststelling dat het Europa dat men bekritiseerde, versterkt is door het 'non'.'

'Er moet een tekst komen die beknopter is en verstaanbaar. De EU-top van juni moet een Conventie op poten zetten met een beperkt mandaat: het eerste en tweede deel van de EU-grondwet behouden en enkele uittreksels van het derde deel.'

En wat vindt u van het miniverdrag dat de Franse presidentskandidaat Nicolas Sarkozy voorstelt?

Cohn-Bendit: 'Dat zou een loutere institutionele evenwichtsoefening zijn, die beperkt blijft tot de stemmen in de Europese ministerraad en de aanstelling van een minister van Buitenlandse Zaken. Dat volstaat niet. De valstrik is dat zo'n miniverdrag een Nice-plus wordt met alle gemarchandeer van dien. Dat brengt Europa niet vooruit. Na Nice is de Europese Conventie gelanceerd, precies omdat het gesjacher op de Europese top zo'n onvoldaan gevoel achterliet. Een miniverdrag dreigt eenzelfde negatieve spiraal te veroorzaken.'

Zullen de Fransen zich opnieuw moeten uitspreken over dat nieuwe EU-verdrag?

Cohn-Bendit: 'Ja, als je het eerste en tweede deel neemt. Er zijn misschien wat preciseringen nodig over het sociale karakter van Europa. Veel zal afhangen van wie de presidentsverkiezingen wint. Als Sarkozy het haalt, krijg je wellicht een miniverdrag, dat voorgelegd wordt aan het congres. Wint Bayrou of Royal, dan komt er een referendum.'

Het tweede deel van de grondwet is een handvest van grondrechten, ook sociale rechten?

Cohn-Bendit: 'Ja, maar je kan wel een artikel toevoegen over het sociale Europa. Soms moet je de dingen twee keer zeggen.'

Is het Europees debat aanwezig in de Franse verkiezingsstrijd?

Cohn-Bendit: 'Neen. Europa is zeker niet in het centrum van het biljartspel. Het probleem is dat wie verkozen wil worden, de stemmen van het 'ja'- en het 'neen'-kamp nodig heeft. Zelfs Bayrou, de meest Europese van de drie kanshebbers, houdt zich gedeisd over Europa.'

Er is ook steeds meer kritiek op de Europese Centrale Bank.

Cohn-Bendit: 'Het probleem van de Europese Centrale Bank is niet haar onafhankelijkheid, maar de omschrijving van haar rol. In Frankrijk wil men dat de ECB, net als de Amerikaanse Centrale Bank, de prijsstabiliteit de economische groei bewaakt. De ECB is vandaag de dag enkel bezig met prijsstabiliteit en niet met groei. Ze zou ook een oog moeten hebben voor de export of de gevolgen van een devaluatie van de Chinese munt voor delokalisaties. Vandaag betalen wij het Amerikaanse begrotingstekort.'

Kris VAN HAVER

Daniel Cohn-Bendit

  • Daniel 'Danny' Cohn-Bendit wordt op 4 april 1945 geboren in het Franse Montauban. Zijn joodse ouders waren in 1933 uit Duitsland gevlucht.
  • Als student sociologie aan de universiteit van Nanterre vanaf 1965 groeit Cohn-Bendit uit tot een van de leidende figuren van de studentenbeweging.
  • Na de studentenopstand van mei '68 mag Cohn-Bendit Frankrijk niet meer in. Hij vestigt zich in Frankfurt.
  • In 1978 wordt hij hoofdredacteur van het Duitse anarchistische tijdschrift Pflasterstrand.
  • In 1984 wordt Cohn-Bendit lid van de Duitse groenen. In 1994 krijgt hij een eerste Duits mandaat in het Europees Parlement (EP).
  • In 1999 is Cohn-Bendit lijsttrekker van de Franse groenen voor het EP. Vijf jaar later kiest hij opnieuw voor de Duitse groenen. Hij is een van de medeoprichters van de Europese groene partij.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect