Karel Van Miert

Karel Van Miert, de meest legendarische van alle Belgische leden van de Europese Commissie, blijft een fervent verdediger van Europa. 'Al bij al is het verhaal van 50 jaar Europa een ongelofelijk, fantastisch resultaat', zegt hij. 'Eigenlijk is dit Europa in de geglobaliseerde wereld van morgen het beste kader dat we kunnen bedenken.' Zijn boodschap: Europa moet militanter het eigen model verdedigen in de wereld.

(Foto: Sofie Van Hoof)

'Carla zorgt voor de dieren, ik voor de planten.' Het leven van de Karel Van Miert, in zijn groene oase in Beersel aan de rand van Brussel, verloopt duidelijk minder hectisch dan pakweg tien jaar geleden. Drie honden en acht poezen, een gigantische tuin en een huis vol bloeiende planten: dat zijn de passies van een man die Europa mee boetseerde en daar heel erg van genoten heeft.

'Bij de vorming van de laatste regering-Martens vond Willy Claes dat ik vicepremier moest worden. Maar ik wou naar de Europese Commissie. Niemand begreep dat. Het is toeval dat ik dan terechtkwam in een Commissie - die van Jacques Delors - in een periode waarin je echt aan de weg kon timmeren. Dat ik dat elf jaar lang kon meemaken, met de mooie portefeuilles die ik kreeg. Ik ben een gelukzak geweest.'

Na een mandaat aan de Nederlandse universiteit Nijenrode zit het academische leven erop. Maar Van Miert blijft erg actief in het Europese milieu. Geen boek of debat gaat voorbij zonder zijn opgemerkte aanwezigheid. Zijn Europese kennis opende de deur van tal van bedrijven. 'Ik ben wellicht de Belg met het grootste aantal buitenlandse bestuursmandaten, zegt Van Miert niet zonder trots.'

Hoe raakte u zo gefascineerd door Europa?

Karel Van Miert: 'In het middelbaar onderwijs had ik een geschiedenisleraar, een Europees federalist, die ons probeerde duidelijk te maken waarom Europa nodig was. Hij kon heel begrijpelijk en toegankelijk vertellen over de geschiedenis van Europa en de oorlogen. Onze generatie was eeuwenlang naar het slagveld gestuurd. Zijn conclusie: willen we het eindelijk eens over een andere boeg gooien. In plaats van onze vetes op het slagveld uit te vechten zitten we beter rond de tafel om gezamenlijke instellingen te creëren.'

'Daarna kreeg ik een beurs om in Frankrijk te gaan studeren. Dat was toen een uitzondering. Nadien kreeg ik een kans om stage te lopen bij de Europese Commissie en ben ik op het kabinet van vicevoorzitter Henri Simonet terechtgekomen. In 1989 ben ik lid geworden van de Europese Commissie. Ik bleef er bijna elf jaar lang.'

Hoe kijkt u terug op 50 jaar Europese eenmaking?

Van Miert: 'Vanuit een historisch perspectief bekeken kan je moeilijk tot een andere conclusie komen dan dat de hele onderneming, ondanks alle moeilijkheden die er nu zijn, geweldig succesvol is geweest. Men is erin geslaagd de vrede te handhaven en de landen die zo vaak met elkaar in oorlog lagen te verzoenen en te verenigen op een democratische manier. Dat is op zich een ongelofelijk, fantastisch resultaat in het licht van de bloedige geschiedenis van Europa.'

'Wat me stoort, is dat men doet alsof dat zo vanzelfsprekend is, terwijl het dat eigenlijk niet is. Als je even denkt aan wat er in het vroegere Joegoslavië is gebeurd, dan zie je hoe snel het ook weer bergaf kan gaan, op een dramatische manier.'

Is Europa ook een economisch succes?

Van Miert: 'Je moet toch vaststellen dat we er beter voorstaan, hoewel het de laatste jaren economisch niet zo goed ging. Men onderschat wat er allemaal in Europa is gebeurd om onze economie meer succesvol te maken, vooral dankzij de binnenmarkt. Ik trek op tegen dat pessimisme in Europa dat we altijd maar meer achterophinken tegenover de Verenigde Staten. Dat is niet waar. Sedert 1999, de invoering van de euro, zijn er in Europa meer jobs gecreëerd dan in de VS. Het inkomen per capita groeit sneller in Europa dan in de VS. Wij doen het inzake wereldhandel beter dan de VS. Zij verliezen belangrijke marktaandelen. Wij hebben wat bijgewonnen. In de handel met de nieuwe economieën doen we het stukken beter dan de VS.'

'De euro is een ongelofelijk succes. Spijtig genoeg zien de mensen dat niet zo. Nooit in de geschiedenis heeft zich zo'n operatie voorgedaan en het is nooit zo succesvol uitgevoerd. Veel centrale banken houden nu minder dollars aan. De dollar zit in het defensief, terwijl de euro in opmars is, ook als reservemunt. Inzake obligaties was de euro sowieso al een meer succesvolle munt.'

Wapent dit succes Europa voldoende tegen de uitdaging van de globalisering?

Van Miert: 'Er blijft nog ontzettend veel te doen, maar we hebben tenminste een kader waarbinnen die Europese economie de komende decennia succesvol kan blijven en zich kan verdedigen in de wereld van morgen en overmorgen. Alleen de Europese Unie zal binnen 20, 30 jaar nog meetellen als economisch blok in de wereld, niet de individuele landen. Eigenlijk is dit Europa in de geglobaliseerde wereld van morgen het beste kader dat we kunnen bedenken.'

'We beseffen wel te weinig wat op ons afkomt. Bekeken vanuit de wisselkoers krijg je drie blokken: de VS, Europa en de opkomende landen, die elk ongeveer een derde van het bbp voor hun rekening nemen. Bekeken vanuit de persoonlijke koopkracht zit al meer dan de helft bij de nieuwe economieën. De Chinese economie groeit met 10 procent per jaar, jongens toch. Weet je, per jaar voegt China meer elektriciteitsproductie toe dan in heel Groot-Brittannië wordt gegenereerd. We geven ons onvoldoende rekenschap van wat er aan de hand is. We zien het wel, maar als bedreiging.'

'Europa is de meest aantrekkelijke binnenmarkt. Er is veel gebeurd, ondanks de zwakte die landen als Duitsland hebben gekend. En Duitsland? Duitsland is back in town.'

Maar in Europa kalft de steun voor Europa af?

Van Miert: 'Het probleem is dat een deel van de publieke opinie sceptisch is geworden, vijandig. Maar buiten de EU staan ze te drummen om binnen te mogen. De vraag is dus: hoe kunnen we de mensen doen aanvoelen hoe ontzettend waardevol die Unie is? Om de bevolking aan boord te houden, moet je een stuk meer zekerheid bieden. Dat houdt in: duidelijk zeggen waar de EU naartoe gaat en waar het ophoudt wat de uitbreiding betreft.'

'Een tweede belangrijk element is dat ons eigen model van welvaartsstaat, van solidariteit in de samenleving, behouden blijft, ook in de toekomst. Europa moet daarin zijn eigen weg gaan en zich niet laten meeslepen in een naïef liberalisme. Sommigen denken dat we de richting van de VS uit moeten. Dat is des te meer fout, omdat in de VS zelf een tendens bestaat om meer naar Europa op te schuiven. Zelfs een Schwarzenegger, stel je voor, heeft ervoor gepleit de ziekteverzekering tot alle mensen uit te breiden. Ook het beginsel van inclusiviteit - onderwijs voor alle kinderen, al dan niet gratis - moet overeind blijven. Ik denk dat dat een van de middelen kan zijn om de bevolking te overtuigen weer steun te verlenen aan de integratie.'

Kan die solidariteit overleven in een geglobaliseerde wereld?

Van Miert: 'In een geglobaliseerde wereld zijn regels nodig. Daar moet Europa zich ook voor inzetten. Het kan niet zijn dat de vrije wereldhandel een excuus is om weg te kijken van kinderarbeid en dergelijke. Neen, integendeel, Europa moet veel militanter zijn. Europa moet ook tegen landen als China en India kunnen zeggen: 'Kijk eens jongens, wij hebben een grote markt. Jullie verkopen steeds meer. Maar wij willen veilige producten en dat jullie meer doen voor het milieu'.'

'Wat me ongelofelijk stoort, is de defensieve houding van de meeste regeringen. Terwijl er voldoende reden is om fierheid tentoon te spreiden. Reach, de Europese wetgeving inzake chemische stoffen, wordt de standaard in de wereld. Er zijn zo veel dingen waarvan je kan zeggen: laten we daar de boer mee opgaan. Dat is gewoon in ons eigen belang. Dat is geen missionarismentaliteit.'

'We moeten meer nadruk leggen op wat ons onderscheidt van de VS. We moeten niet bang zijn dat te zeggen. Ik weet wel, als je dat doet, word je onmiddellijk voor een antiamerikaan versleten. We moeten de mensen zeggen: het is niet de bedoeling een model in te voeren dat haaks staat op wat we al die jaren opbouwden. We gaan voor dat Europees model, ook al moet dat gemoderniseerd en gefinancierd worden.'

'De ambitie moet zijn de komende 20, 30 of 40 jaar economisch een zwaargewicht te blijven in de wereld, onze belangen te verdedigen in de wereld. We mogen de ambitie hebben de rest van de wereld mee te trekken op het vlak van milieunormen, sociale bescherming en veiligheid van producten. Meer ethisch optreden, ook in het bedrijfsleven. Het zou makkelijker zijn als de mensen beseffen dat we dat kunnen. Dat dat al een stukje bezig is. Dan krijg je meer mensen mee dan nu het geval is.'

In België is het euroscepticisme gegroeid?

Van Miert: 'Dat is een ander punt van grote zorg. Wat slecht gaat, wordt veel te gemakkelijk toegeschreven aan Europa. Dat is helaas een sport die iedereen bedrijft. Kijk eens, wat doen de Fransen, inclusief Sarkozy? Schieten op de Europese Centrale Bank. Sedert de invoering van de euro heeft Europa meer jobs tot stand gebracht dan de Verenigde Staten. Maar men weet het niet of men ervaart het niet in zijn persoonlijk leven. En dan is het heel gemakkelijk om op Brussel te schieten of op de Europese Centrale Bank. Er zijn zo weinig mensen die opstaan en zeggen: wacht eens even.'

'Kijk, de euro is een groot succes, maar in de publieke opinie wordt de Europese munt met alle zonden van Israël overladen. Als de prijzen stijgen, is dat de schuld van de euro. Alsof de prijzen voor een brood niet zouden stijgen als de Belgische of Franse frank er nog zouden zijn. Het klopt niet: de inflatie is stevig onder controle. Als je daar niet dag in dag uit tegen optrekt, creëer je een klimaat. En dan leidt tot negatieve referenda.'

Ook in België kent het gros van de politieke klasse Europa niet?

Van Miert: 'Neen, maar dat is niet alleen hier zo, helaas. Voor een klein land als België is het heel simpel. Onze economie is totaal geïntegreerd in de Europese. We voeren 80 tot 85 procent van onze producten uit naar de andere EU-landen. Onze markt is totaal verweven met de Europese. Ons nationaal belang valt samen met het Europese.'

Nu er nog altijd geen grondwet is, wordt het nog moeilijker Europa te verdedigen?

Van Miert: 'Er zijn twee grote zwakke plekken. Momenteel ontbreekt het institutioneel kader, dat onaangepast bleef. Dat is het drama van de grondwet. Politiek bestaat er niet meer dat gemeenschappelijk inzicht, een minimale consensus over hoe het verder moet. Dat had je wel nog met een Delors, Kohl, Mitterrand, Gonzales. Blair heeft wel schitterende speeches gegeven, maar voor de rest niets gedaan. En wie komt eraan in Groot-Brittannië? Brown is een euroscepticus. Om niet te spreken van Cameron, die anti is. Als we die zwaktes niet corrigeren de komende jaren, dreigt dat als een boemerang in ons gezicht terug te keren.'

'De mensen vragen soms dat Europa meer zou doen tegen bijvoorbeeld banditisme. Een terechte vraag. Maar geef Europa dan ook de middelen. Ik heb het vaak meegemaakt toen ik bevoegd was voor transport. Ik kreeg destijds op mijn kop omdat ik voorstellen uitwerkte om de veiligheidsverplichtingen van schepen te verbeteren. De Europese Unie moest er zich niet mee bezighouden, tot er een ongeval gebeurde. Op een dag had ik een werkgroep aan de slag gezet om na te gaan of het nodig was autogordels te verplichten in autobussen. De reactie uit Groot-Brittannië was ronduit negatief: hebben jullie in Brussel niets anders te doen? Tot er een ongeval gebeurt met een bus in Groot-Brittannië, met meer dan 30 doden. Op de BBC werd de Commissie bekritiseerd omdat ze de verplichting niet had ingevoerd, want in dat geval waren er minder mensen gestorven.'

Moet Europa internationaal prominenter aanwezig zijn?

Van Miert: 'Als je het oppervlakkig bekijkt, stellen we inzake buitenlands beleid niet veel voor. We hebben niet eens een Europees leger en misschien is dat wel best zo. We zijn grondig verdeeld, denk maar aan Irak. Er zijn landen die al in het gelid gaan staan als ze in Washington met de vinger knippen. Maar er is een ontwikkeling merkbaar. Een grote meerderheid van de publieke opinie wil zich niet meer laten meeslepen in het wilde avonturisme van de Verenigde Staten.'

'Europa moet meer zijn eigen weg gaan inzake buitenlands beleid, meer bemiddelen. In Libanon bijvoorbeeld hebben de EU-landen een verstandig beleid gevoerd en de situatie wat kunnen stabiliseren. Ook naar Iran toe is het Europese beleid veel afgemetener.'

'Europa is zich als soft power aan het ontwikkelen. Ik hoop dat het daarbij blijft. We moeten ons niet laten meeslepen in totaal onverantwoorde militaire avonturen. De Unie zou meer moeten evolueren naar een rol die stabiliserend en helpend is in de wereld. Dat zou een ongelofelijke revanche zijn op ons koloniaal en ons oorlogsverleden.'

Wat is het grootste gevaar voor Europa?

Van Miert: 'Het grote gevaar is dat Europa terugvalt in economisch nationalisme en kortzichtigheid. Er schort nog veel op het niveau van de mentaliteit, inclusief van ondernemers. Er is een gebrek aan ambitie: politieke én economische ambitie. Wat we in Europa samen kunnen doen, moet het al te vaak afleggen tegen nationale overwegingen. Neem nu EADS met Airbus: een succesvolle onderneming, die Boeing is voorbijgestoken. Ze bekijken er elkaar op een oude nationalistische manier als kemphanen. Hetzelfde geldt voor het Europese satellietnavigatiesysteem Galileo. Het is de industrie die onvoldoende bereid is risico's te nemen. Is het niet godgeklaagd? We gingen het beste systeem in de wereld ontwerpen. De Amerikanen benijden ons dit. En toch lukt het ons opnieuw in het sukkelstraatje terecht te komen. Dat is zo typisch voor Europa.'

Kris VAN HAVER

Karel Van Miert

  • 1942: geboren op 17 januari, Oud-Turnhout
  • 1973-75: kabinet van de vicevoorzitter van de EU-Commissie, Henri Simonet.
  • 1978-1988: voorzitter van de Socialistische Partij.
  • 1975-1979: lid Europees Parlement.
  • 1985-1988: volksvertegenwoordiger in de Kamer.
  • 1989-1999: lid van de Europese Commissie bevoegd voor vervoer, krediet en investeringen en consumentenbeleid (1989-1992), vanaf juli 1992 tevens milieu, mededinging, personeelsbeleid en algemeen beleid (1993-1994), en tenslotte concurrentiebeleid (1995-1999).
  • 2000-2003: voorzitter van de universiteit van Nijenrode (Nederland).
    Diverse bestuursmandaten in binnen- en buitenland: zoals De Persgroep en RWE.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect