Leuvense start-up vecht tegen superbacteriën

©Siska Vandecasteele

Els Beirnaert stond mee aan de wieg van Ablynx, zette al acht start-ups op de rails en werkt nu met het Leuvense Aelin Therapeutics aan een nieuwe generatie antibiotica. 'Zonder nieuwe wapens tegen bacteriën wordt zelfs een keizersnede levensbedreigend.'

Bijna een jaar geleden haalde Aelin Therapeutics 27 miljoen euro startkapitaal op. Een recordbedrag. Geen enkel bedrijf uit de Belgische biotechsector deed ooit beter bij de start. ‘Het is een grote som. Maar gezien onze ambities zullen we het geld nodig hebben’, zegt topvrouw Els Beirnaert. Dat ook farmareuzen als Novartis en Boehringer Ingelheim geld toestaken, is een extra signaal dat in de Leuvense labo’s van Aelin iets moois bloeit.

BIOTECH SPECIAL

Biotechnologie zet de geneeskunde op zijn kop. Wat gisteren niet te genezen leek, lijkt plots een fluitje van een cent. Maar hoe groot is de revolutie echt? De Tijd brengt de sector in kaart en onderzoekt hoe biotech onze gezondheid en ons leven verandert.

Lees hier alle stukken uit het dossier.

Met de centen ontwikkelt het biotechbedrijf een nieuwe generatie antibiotica om bacteriële infecties in de kiem te smoren. Het focust daarbij op vijf bacteriën die op de most wanted list van de World Health Organisation staan, zoals E-Coli, klebsiella en pseudomonas. Stuk voor stuk bacteriën die een verhoogde resistentie vertonen tegen de gangbare antibiotica.

De evolutieleer van Darwin geldt ook voor bacteriën die zich - als gevolg van het overmatige gebruik van antibiotica bij mens en dier - hebben aangepast. Door mutaties hebben antibiotica op sommige bacteriële stammen geen vat meer en scheiden bacteriën stoffen af die antibiotica afbreken. ‘Er zijn al stammen opgedoken waar bijna niets meer bij helpt’, zegt Beirnaert. ‘Dat betekent dat zelfs standaardoperaties als een keizersnede, het verwijderen van de appendix of een heupvervanging in de toekomst grote risico’s inhouden als er niets verandert.’

Uit een rapport van de Wereldgezondheidsorganisatie uit 2016 blijkt dat nu al jaarlijks honderdduizenden mensen sterven aan onbehandelbare infecties. Tegen 2050 kan dat oplopen tot 10 miljoen als er geen drastische ommekeer komt. Volgens de antibiotica-expert Herman Goossens (UA) is de toestand vooral zorgwekkend in ontwikkelingslanden. Maar ook Europa ontsnapt niet. ‘Door de globalisering komen multiresistente kiemen bij ons terecht. In landen als Griekenland, Portugal en Italië wordt de situatie ernstig.’

10 miljoen
Mensen met onbehandelbare infecties
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie dreigen tegen 2050 elk jaar 10 miljoen mensen aan onbehandelbare infecties te sterven.

Aelin dokterde een totaal nieuwe manier uit om bacteriën kapot te krijgen. Terwijl bestaande antibiotica bijvoorbeeld de celwand van een bacterie viseren, mikt Aelin op meerdere eiwitten - die eigenlijk alles regelen en aansturen - in de cel zelf.

Hard- of zachtgekookt eitje

Beirnaert vergelijkt het graag met een hard- of zachtgekookt eitje. ‘De vloeibare eiwitten klonteren tijdens het koken samen tot een vaste stof. Wij passen hetzelfde principe toe’, zegt ze. ‘We doen de eiwitten in een bacterie samenklonteren waardoor we hun functie om zeep helpen en de hele trein ontspoort. Door meerdere eiwitten aan te pakken maken we het moeilijker resistentie op te bouwen. Bacteriën zijn niet voorbereid op onze technologie die op meerdere fronten de aanval inzet.’

Chat met Onno Van de Stolpe, CEO van Galapagos

Donderdag organiseert De Tijd de tweede editie van de CEO Talks, een unieke kans om uw vragen rechtstreeks te stellen aan de CEO's van beursgenoteerd Brussel.

De aftrap werd gegeven door Jan De Nys van Retail Estates. Deze week is het de beurt aan Onno Van de Stolpe, CEO van Galapagos. U kan nu al uw vragen stellen in de chatbox.

‘Het is het resultaat van een knap staaltje out of the box denken. Zo beginnen de mooiste innovaties’, zegt Beirnaert, waarmee ze een pluim geeft aan de twee wetenschappers - Joost Schymkowitz en Frederic Rousseau - die meer dan tien jaar geleden de basis legden en punten scoorden met publicaties in Nature en Science.

‘Eiwitten zijn de stoffen in onze cellen die alle functies opknappen. Maar hoe worden ze gevormd en misvormd? Dat wilden we onderzoeken, omdat het misschien een inzicht geeft in het ontstaan van ziektes’, zegt Rousseau. ‘We vonden dat die eiwitten ontstaan als een parelsnoer en vervolgens opgevouwen worden tot een 3D-vorm. We ontdekten ook zwakke plekken in dat parelsnoer, die gevoelig zijn voor misvorming en eiwitklontering zoals bij alzheimer of cataract. Als je begrijpt hoe dat precies gebeurt, kan je het tegengaan. Of net uitlokken.’

Met Beirnaert heeft Aelin een kapitein met een 20-tal jaar ervaring in biotechnologie. Als doctoraatstudente aan het Tropisch Instituut werkte ze mee aan het onderzoek naar hiv-medicijnen, om later bij het biotechbedrijf Ablynx te belanden. ‘Ik was er de derde werknemer. Ablynx heette toen nog MatchX, maar die naam verdween al snel omdat hij te veel aan lucifers deed denken.’

Sindsdien werkte ze zich op tot een van de leading lady’s van de Vlaamse biotechnologie. Tien jaar Ablynx. Acht jaar hoofd van New Ventures bij het Vlaams Instituut voor Biotechnologie, waar ze technologische doorbraken richting start-up begeleidde. Acht heeft ze er op haar palmares staan. Eentje per jaar. Haar eerste dossier was het diagnosticabedrijf Multiplicom, dat vorig jaar voor 68 miljoen euro werd verkocht. Het tweede was opmerkelijk genoeg Aelin dat pas nu het levenslicht ziet.

‘Gamechangers worden niet van de ene op de andere dag geboren. Maar toen al waren we ervan overtuigd dat het onderzoek tot een bedrijf zou leiden. Het idee heeft lang kunnen rijpen en we hebben een uitgebreide patentportefeuille opgebouwd. Wat Aelin doet, is grensverleggend. Uniek’, zegt ze. Waarom ze precies deze van de acht start-ups uitkoos om de rol van CEO op te nemen? ‘Ik heb er wel een emotionele band mee. Ik ben er al zo lang mee bezig. Het was te mooi om te laten liggen’, zegt ze. ‘En de beginperiode is gewoon leuk. Dat was ook de spirit bij Ablynx. Je hebt het gevoel dat je elke week bakens verzet.’

Amper innovatie

Aelin is een van de zeldzame bedrijven die zich op het terrein van de antibiotica wagen, waar de voorbije twintig jaren amper innovatie is geweest. ‘Dat is net het probleem. De resistentie stijgt en er komen geen nieuwe producten. Het businessmodel klopt gewoon niet’, zegt Goossens. ‘Je wordt als farmabedrijf verwacht iets te ontwikkelen dat - eens klaar - zo lang mogelijk in de kast moet blijven liggen om als last resort gebruikt te worden. Er is geen stimulans.’

Maar er lijkt verandering op komst te zijn. Steeds meer publieke en private fondsen zijn beschikbaar voor antibiotica-onderzoek. Er woedt een discussie om het onderzoek een duw in de rug te geven door het goedkeuringsproces te verkorten, bedrijven extra patentbescherming te geven of een som uit te betalen bij de marktlancering waardoor het bedrijf minder afhangt van verkoopvolumes en -prijzen. ‘Er komt beweging in’, zegt Beirnaert. En Aelin heeft nog tijd omdat het eerste product op de markt toch nog een tijd op zich laat wachten.

Er zijn nog risico’s aan ons bedrijf verbonden. We zijn geen onderneming zoals Colruyt.
Els Beirnaert
Aelin-CEO

De ambitie is pas binnen een viertal jaar het eerste antibioticum op mensen te testen. Nog zo lang? ‘Ja, we moeten nog heel wat doorlopen om toestemming te krijgen. Er zijn nog risico’s aan ons bedrijf verbonden. In onze sector is het altijd een kwestie van experimenteren en proberen. We zijn geen bedrijf als Colruyt.’

Antibiotica is evenwel niet de enige focus van Aelin. Het is - net als Ablynx en Argenx - geen onetrickpony, maar een bedrijf met een technologieplatform. ‘Onze kennis is toepasbaar op tal van ziektedomeinen’, zegt Beirnaert. Onderzoekers hebben al een tiental eiwitten in het menselijk lichaam geïdentificeerd die een nefaste rol spelen bij allerlei ziektes, maar die met andere medicijnen niet te beïnvloeden zijn. Momenteel wordt in kaart gebracht wat Aelin kan betekenen in de strijd tegen kanker. ‘Er zijn eiwitten die de groei van kankercellen stimuleren. Kunnen we ook die eiwitten met onze technologie uitschakelen? Dat is de volgende stap.’

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content