Ziektes opsporen wordt kinderspel

©Wouter Van Vooren

Biotechnologie brengt de geneeskunde in een stroomversnelling. We kunnen ziektes voorspellen nog voor er symptomen zijn. We hoeven ook niet meer naar de dokter voor een diagnose.

Snel en zonder poespas een labo-analyse doen, van urine of van bloed, dat kan voortaan met een technologie die de Universiteit Gent onder de naam Antelope heeft ontwikkeld. De test werkt met een fotonische chip, die licht omzet in data. Het lab-on-chip is zo klein dat het in de hand past. MyCartis, een Gents biotechbedrijf gespecialiseerd in diagnose, brengt de technologie naar de markt. De test moet over drie jaar beschikbaar zijn.

De eerste test is bedoeld voor jongeren. Die kunnen ermee nagaan of ze een seksueel overdraagbare aandoening (soa) hebben. De test, op een beetje urine, is even makkelijk als een zwangerschapstest. In minder dan tien minuten floept het resultaat in je smartphone.

‘Twee op de drie jongeren hebben schroom om na onveilig vrijen naar de huisarts te stappen en een test te vragen. Vandaar de nood aan een zelftest’, zegt Jan-Willem Hoste, een onderzoeker van de UGent die sinds kort aan de slag is bij MyCartis.

PROFIEL MyCartis

MyCartis is een Gents biotechbedrijf gespecialiseerd in diagnosetesten.

Het werd in 2014 afgesplitst van Biocartis, omdat dat Mechelse biotechbedrijf naar de beurs trok. Biocartis verkoopt minilabo’s, en de individuele testen die daarbij horen. Het heeft testen op de markt om specifieke vormen van kanker op te sporen. Vaak geeft de uitkomst van een Biocartis-test ook aan welke behandeling de grootste kans op slagen heeft.

Biocartis is de wereld aan het veroveren met zijn testen. Voor MyCartis moet die doorbraak nog komen. MyCartis, dat 30 medewerkers heeft, haalde 40 miljoen euro op, onder andere bij PMV en het private-equityfonds Valiance, maar ook bij enkele privé-investeerders zoals Rudi Mariën, Annie Vereecken en de familie Colruyt (via Korys).

Een tweede toepassing is een test om bacteriële infecties te onderscheiden van virale. Hoe vaak is niet meteen duidelijk of een virus of een bacterie de oorzaak is van koorts, waardoor de huisarts niet weet of hij antibiotica moet voorschrijven of niet? Met de test, op niet meer dan een druppeltje bloed, is het euvel in enkele minuten uitgeklaard.

Hoste gaat er prat op dat de testen goedkoop en dus toegankelijk zijn. ‘Fotonische, of optische, chips zijn zeer mainstream geworden. Ze worden industrieel gemaakt door chipbakkers, waardoor ze amper nog iets kosten.’

Zijn ze dan wel betrouwbaar? ‘Zeker. Bij fotonica, een tegenhanger van elektronica, worden in de plaats van elektronen lichtdeeltjes gestuurd. Licht draagt dus de informatie over. Dat gaat sneller en is accurater. De informatie is even betrouwbaar als die uit een klinisch labo. Hier zit tien jaar onderzoek van UGent achter.’

Allergie voor pindanoten

Ook MyCartis, dat in 2014 werd afgesplitst van het Mechelse biotechbedrijf Biocartis, heeft jaren ervaring in diagnose. Hoste: ‘Vanuit de universiteit zijn we naar MyCartis gestapt met ons onderzoek. We zochten funding als start-up. We hebben niet alleen de financiering gevonden, maar ook de mensen die ons naar het volgende niveau kunnen brengen. Dat is de definitie van smart money. MyCartis heeft de expertise en alle faciliteiten. Dat verhoogt onze kansen om de markt te bereiken enorm.’

Diagnostica

Diagnostica, die het mogelijk maken ziektes te identificeren, winnen aan populariteit. Een goede identificatie van een ziekte helpt de behandeling zo juist mogelijk af te stemmen, zodat de kans op succes groter wordt. Toch vertegenwoordigen diagnostica maar 1 procent van de gezondheidsuitgaven.

De testen zijn doorgaans niet duur. In Europa geeft een patiënt gemiddeld 21 euro per jaar uit aan bloed-, urine- of andere proeven, terwijl hij 450 euro besteedt aan geneesmiddelen.

Dankzij nieuwe inzichten in de biotechnologie verlaten diagnostica steeds meer de labo’s van ziekenhuizen en grote privéspelers om tot bij de huisarts of zelfs de mensen thuis te komen.

Fotonica

Fotonica gaat over de interactie tussen licht en materiaal. Denk aan zonnepanelen, sensoren en optische vezels. Als die kennis op een chip niet groter dan een vingertopje wordt gezet, dan is niet alleen minder energie nodig, maar is de informatie-uitwisseling ook veel goedkoper dan bij een elektronische chip. Bovendien lijken de toepassingen oneindig.

De UGent is een pionier in fotonica. Begin 2017 richtte Danaë Delbeke het hightechbedrijf Indigo op om diabetespatiënten te helpen. Een onopvallende chip onder de huid analyseert via lichtsignalen het lichaamsvocht. Wijst het kleurenspectrum op een te laag of te hoog glucosegehalte, dan stuurt de chip een alarmsignaal naar de smartphone van de patiënt, zodat die weet dat hij insuline moet nemen.

MyCartis, zelf nog een start-up, beschikt over een bijzondere technologie om laboproeven te doen. ‘We hebben een platform ontwikkeld waarmee bloedproeven niet langer een per een moeten gebeuren, maar gebundeld worden. Meestal doen we er een tiental in één keer’, zegt Wouter Laroy, chief scientific officer van MyCartis.

MyCartis beschikt over micropartikels, piepkleine schijfjes in silicium, waarop een test van bloed of andere lichaamsvochten kan lopen. Elk partikel heeft een code, die de software van het technologieplatform herkent. Op elk gecodeerd partikel kan een andere biomerker worden gemeten, waardoor een tiental analyses tegelijkertijd kan gebeuren.

‘Neem een allergie voor pindanoten. We kijken niet alleen of antistoffen aanwezig zijn in het bloed, maar ook hoe sterk ze zijn. Zal die patiënt bij het eten van een pindanoot alleen wat jeuk in de keel krijgen, of riskeert hij een anafylactische schok? Met die informatie helpen we de patiënt veel verder’, zegt Laroy.

BIOTECH SPECIAL

Biotechnologie zet de geneeskunde op zijn kop. Wat gisteren niet te genezen leek, lijkt plots een fluitje van een cent. Maar hoe groot is de revolutie echt? De Tijd brengt de sector in kaart en onderzoekt hoe biotech onze gezondheid en ons leven verandert.

Lees hier alle stukken uit het dossier.

De testen zijn ook geschikt om de weerstand van een patiënt in kaart te brengen. Is de patiënt nog gevaccineerd? Of is een zwangere vrouw voldoende immuun tegen toxoplasmose? Ook de kans op succes van een geneesmiddel of een behandeling kan worden gemeten. Heeft de patiënt antistoffen tegen de behandeling? Hoe zal hij reageren op dit of dat geneesmiddel?

Meer transplantaties

‘Onze manier van testen is uniek. We zijn in gesprek met partners, farmabedrijven en laboratoria, in de hoop dat die onze technologie commercialiseren’, zegt Mieke Van Acker, co-CEO van MyCartis.

80 %
80%
80 procent van de organen is niet geschikt voor transplantatie. Met de snellere testen van MyCartis moeten er minder worden afgekeurd.

‘We zijn in vergevorderde gesprekken met een partner voor een test die nuttig is bij orgaantransplantaties. Omdat er lange wachtlijsten zijn, is het essentieel zo weinig mogelijk organen af te keuren. 80 procent van de organen, longen en harten vooral, wordt niet geschikt bevonden. Dat is ongelooflijk veel’, zegt Laroy.

Voor een orgaan getransplanteerd wordt, moet het worden onderzocht en vervoerd. Om het al die tijd in een goede conditie te houden is een perfusie nodig, waarbij het voortdurend wordt doorstroomd met een vochtoplossing. Van Acker: ‘Een perfusie van een long duurt drie à zes uur. In die tijd wil de chirurg weten hoe de long standhoudt. De huidige testen hebben vijf uur nodig om dat na te gaan. Wij kunnen het binnen het halfuur. Zo kunnen we het orgaan zes of zeven keer een score toekennen, waardoor uiteindelijk minder organen moeten worden afgekeurd.’

Biotech gaat strijd tegen kanker aan

België telt 194 bedrijven actief in biotechnologie. Een op de vijf werkt aan een oplossing voor kanker. Dat kan om een nieuw geneesmiddel gaan, maar ook om een test om kanker nauwkeurig te detecteren of een softwarepakket om wereldwijd de  beste behandelingen op te sporen. Een beloftevol voorbeeld is Camel IDS, dat kanker bestrijdt met een soort elektrische fietsjes in het bloed.

Maar er is meer dan kanker in de Belgische biotech. Ontstekings- en  immuunziekten zijn ook een  belangrijk onderzoeksdomein. Met dank aan Galapagos en Argenx vooral, die koortsachtig naar een oplossing zoeken voor zowel reuma, dat miljoenen mensen treft, als zeldzamere ziekten zoals IPF of idiopa thische longfibrose, een sluipziekte die de longen aantast.

 

De Tijd brengt de 194 Belgische biotechbedrijven gedetailleerd in kaart op tijd.be/biotechrevolutie

Hometesting

Tot dusver had MyCartis, dat onlangs zijn intrek nam op de pas gebouwde campus van de familie Mariën in Gent, eerder een business-to-businessprofiel, met testen voor de farma-industrie, diagnosticabedrijven en grote labo’s. Met de Antelope-technologie van de UGent heeft het nu rechtstreeks de patiënt in het vizier.

Twee op de drie jongeren hebben schroom om naar de huisarts te stappen en een soa-test te vragen. Vandaar de nood aan een zelftest.
Jan-Willem Hoste van MyCartis over een van de toepassingen van lab-on-chip.

‘We gaan mee met de trend van digital health, waarbij mensen hun gezondheid steeds meer zelf meten en opvolgen. Ze zoeken naar de oplossing via hun smartphone. Toen we via de sociale media 1.650 jongeren bevroegen over de soa-test was de respons overweldigend’, zegt Hoste.

‘Er is serieuze interesse van grote spelers op de markt. Veel bedrijven zitten te wachten op hometesting’, zegt Van Acker. ‘Niet alleen in België, ook aan de overkant van de oceaan kijken ze naar ons.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie