nieuwsanalyse

Bestaat er wel een exit?

Een gesloten winkel in het Amerikaanse Wyoming. Het is zoeken naar een strategie die ons toelaat de maatschappij stapsgewijs weer te openen. ©REUTERS

Nu de coronacurves afvlakken, zijn we naarstig op zoek naar een exitstrategie om uit onze lockdown light te ontwaken. Maar studies en praktijkvoorbeelden tonen aan hoe aartsmoeilijk het wordt ook maar een beetje vrijheid te hervinden. 'Dit is een gigantisch realtime-experiment.'

De inwoners van het Japanse prefectuur Hokkaido haalden op 19 maart opgelucht adem. Na een lockdown van dik drie weken was de grootste regio van het land erin geslaagd het coronavirus te temmen. De noodtoestand werd opgeheven, en  mondjesmaat kwam het normale leven er weer op gang. Scholen werden stapsgewijs heropend en onder strikte voorwaarden konden zelfs weer publieke bijeenkomsten plaatsvinden. 

Een paardenrenbaan in Obihiro in Japan. Het leven leek er even te hervatten, maar werd zondag opnieuw stilgelegd. ©REUTERS

Maar afgelopen zondag kwam alweer een einde aan de heroverde vrijheid. Na een nieuwe opstoot in het aantal infecties riep gouverneur Naomichi Suzuki er opnieuw de noodtoestand uit. Zeker tot 6 mei zijn alle niet-essentiële verplaatsingen weer verboden en blijven de scholen dicht. 'We worden geconfronteerd met een tweede golf besmettingen', legde Suzuki uit vanuit hoofdstad Sapporo. 

Nu de curve van het aantal ziekenhuisopnames en besmettingen lijkt af te vlakken in verschillende Europese landen wordt ook hier volop nagedacht over welke maatregelen we kunnen terugschroeven. Oostenrijk, Duitsland en Denemarken stippelden al een voorzichtige route uit, en in België denkt een expertencomité onder leiding van viroloog Erika Vlieghe na over hoe we onze economische en sociale belangen kunnen balanceren met de gezondheidscrisis die ons in haar greep houdt. 

Harvard

Het Japanse voorbeeld, maar ook diverse studies en praktijkvoorbeelden, tonen aan hoe moeilijk die evenwichtsoefening wordt. Zodra het virus weer ietwat speelruimte krijgt, dreigen nieuwe opstoten die de gezondheidszorg doen kreunen, toont een dinsdag gepubliceerde studie onder leiding van de topepidemioloog Marc Lipsitch (Harvard) aan. 

In die studie wordt een worst case scenario geschetst van een permanent kat-en-muisspel met het virus, waarbij periodes van 'losser' leven moeten worden afgewisseld met langere periodes van stringente lockdowns om de gezondheidszorg onder controle te houden. Minstens tot een eind in 2022, tenzij in tussentijd een vaccin op de markt komt, een zeer efficiënte virusremmer wordt ontwikkeld of we met alternatieve strategieën het beest in zijn kot weten te houden.

©Mediafin

De studie gaat over de VS, waar de ziekenhuiscapaciteit per capita lager ligt dan in België. Bij ons kunnen de lossere periodes in principe dus iets langer zijn dan die in de studie, voor we er weer de blok op moeten leggen. Maar de trend is in grote mate ook van toepassing op andere landen, zei Lipsitch dinsdag in een toelichting. De studie bevestigt eerdere bevindingen van wetenschappers van het Londense Imperial College, die een gelijkaardige langdurige golfbeweging met lange lockdownperiodes voorspellen, als we geen andere methoden vinden om het virus aan de leiband te houden. 

Weinig speelruimte

Wie weet, kunnen we straks het voorbeeld van Oostenrijk en Denemarken volgen en de maatregelen al ietwat versoepelen. Dat hangt vooral af van hoe goed we de maatregelen blijven volgen.
Pierre Van Damme
Epidemioloog en vaccinoloog aan de Universiteit Antwerpen

Dat toont aan hoe enorm moeilijk het wordt de teugels ook maar een beetje te vieren de komende maanden en zelfs jaren. Het expertencomité belast met onze exitstrategie moet bestuderen hoever we kunnen gaan in een terugkeer naar iets wat lijkt op een normaal leven, zonder daarbij ons gezondheidssysteem te doen crashen. Maar de beschikbare data en modellen tonen aan hoe beperkt de speelruimte is. 

‘Dat wil voor alle duidelijkheid niet zeggen dat we al die tijd in een halve lockdown moeten leven’, zegt Pierre Van Damme, epidemioloog en vaccinoloog aan de Universiteit Antwerpen. ‘Wie weet, kunnen we straks het voorbeeld van Oostenrijk en Denemarken volgen en de maatregelen al ietwat versoepelen. Dat hangt vooral af van hoe goed we de maatregelen blijven volgen. Zodra meer ziekenhuiscapaciteit vrijkomt, kan je daaraan beginnen te denken. Maar dat is nog niet hetzelfde als een normaal leven, nee. We zullen een nieuwe modus moeten vinden, een nieuwe manier van leven.'

De Deense premier Mette Frederiksen kondigde vorige week een exitstrategie aan, die ze vergeleek met 'koorddansen'. ©EPA

Om in dat nieuwe normaal zo veel mogelijk vrijheid te herwinnen, hopen wetenschappers op een zogenaamde test-trace-isolate-aanpak. Door rigoureus te testen en via speciaal daarvoor ontwikkelde apps na te gaan met wie een besmet persoon in contact is geweest en die mensen te isoleren, kan je het virus misschien aan de leiband houden zonder de maatschappij de helft van de tijd plat te moeten leggen. Landen als Singapore, Hongkong en Zuid-Korea toonden de voorbije weken dat een agressieve, goed geïmplementeerde strategie het virus kan vertragen. 

Als gidsland wordt veel naar Zuid-Korea gekeken, maar er is voorlopig geen aanwijzing dat dat zijn socialdistancingmaatregelen kan relaxen en het aantal besmettingen laag houden.
Neil Ferguson
Epidemioloog van Imperial College

Maar zaligmakend zijn die voorbeelden voorlopig nog niet. De voorbije weken gingen Hongkong en Singapore alsnog in lockdown om een ontsporing te vermijden. Ook Zuid-Korea moest zijn maatregelen aanscherpen. 'Als gidsland wordt veel naar Zuid-Korea gekeken, maar er is voorlopig geen aanwijzing dat dat zijn socialdistancingmaatregelen kan relaxen en het aantal besmettingen laag houden', zegt Neil Ferguson, epidemioloog van Imperial College, in Financial Times. 

‘Bestaat er een strategie die de gezondheidszorg overeind houdt, en tegelijk meer economische activiteit en sociale vrijheid toelaat de komende pakweg 18 maanden? Ik heb geen idee hoe die eruit moet zien, en of tout court zoiets denkbaar is', luidt het harde verdict. 'Er bestaat geen duidelijk exitstrategie.'

Wit blad

Dat we van een wit blad vertrekken, maakt de zoektocht extra moeilijk, zegt Van Damme. 'Eigenlijk is dit een gigantisch experiment, waarvan we de uitkomst nog niet kennen. Er is geen benchmark waar we beslissingen aan kunnen aftoetsen. Het wordt zoeken naar een bijzonder moeilijk evenwicht, kijken wat werkt en wat niet. Het zal de kunst zijn om de juiste beslissingen te nemen zonder over alle info te beschikken.’ 

Dit experiment kan uiteindelijk een levenswijze opleveren waarin we de vele belangen kunnen verzoenen en redelijk normaal kunnen leven. Maar we houden er het best rekening mee dat het nieuwe normaal misschien niet zo gek veel verschilt van wat we nu kennen: doorgedreven sociale afstand.

Lees verder

Advertentie
Advertentie