Avondklok en reisverbod wringen met grondrechten

Na 22 uur geldt in Brussel een avondklok: niemand mag zonder dringende reden nog op straat komen. ©REUTERS

In de strijd tegen het coronavirus krijgen het behoud van de avondklok en de nieuwe verlenging van het reisverbond kritiek. ‘De grondwettelijke vrijheden die ons zouden moeten beschermen, worden stelselmatig genegeerd’, zegt Hendrik Vuye, professor grondwettelijk recht.

Niemand is er nog een uitgesproken voorstander van, maar toch besloten de federale en regionale topministers vorige vrijdag op het Overlegcomité om vast te houden aan de avondklok. Volgens minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (sp.a) zullen we zelfs na de heropening van de horeca in mei moeten leven met het verbod om buiten te komen tussen middernacht en vijf uur ’s ochtends. In Brussel is dat zelfs van 22 uur ’s avonds tot zes uur ’s ochtends.  Ook van het reisverbod beweren politici een koele minnaar te zijn, maar toch werd besloten het te verlengen tot 18 april, het einde van de paasvakantie.

Tegen beide maatregelen is er protest omdat fundamentele grondrechten ermee op de helling worden geplaatst. Bepaalde vrijheden, zoals de vrijheid op vereniging en de vrijheid van eredienst, zijn grondwettelijk verankerd. Er is ook een verbod op preventieve maatregelen, wat maakt dat een avondklok grondwettelijk moeilijk ligt.

De Belgische grondwet schrijft voor dat de grondwet noch geheel, noch ten dele kan worden geschorst. Het maakt dat beperkingen in de regel moeilijk door te voeren zijn. Om die reden willen verschillende politici op korte termijn af van de avondklok. ‘Het is een fundamentele inperking van onze vrijheden', zei MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez afgelopen weekend.

Vrij verkeer

Het reisverbod valt slecht bij de Europese Commissie. Commissaris voor Justitie Didier Reynders (MR) tweette maandag dat ‘het vrij verkeer een fundamenteel recht is’ en dat een reisverbod moet worden vermeden. De Commissie wil dat lidstaten inzetten op het testen en in quarantaine plaatsen van wie terugkomt uit een rode zone in de plaats van zo’n verbod.

Professor grondwettelijk recht Hendrik Vuye (Universiteit Namen) vindt dat de overheid zich bij haar beslissingen beroept op drogredenen. ‘De avondklok wordt verdedigd met het argument dat ze nuttig is in de strijd tegen coronafeestjes. Maar een avondklok kan ook nuttig zijn om weekenddoden in het verkeer tegen te gaan. Daarom kan je ze nog niet opleggen. Grondrechten kunnen alleen worden ingeperkt als die inperking noodzakelijk is in een democratie. En dat is hier heel duidelijk niet het geval: coronafeestjes kan je ook tegengaan met een samenscholingsverbod, wat een minder verregaande ingreep is.’

Ook bij het verbod op niet-essentiële reizen zijn bedenkingen te maken. Niet alleen gaat het in tegen het vrij verkeer van personen in de Europese Unie, wie een eigendom in het buitenland heeft, wordt verhinderd om daar naartoe te gaan. ‘De overheid kan mensen de toegang tot hun eigendom niet ontzeggen, maar hier gebeurt dat toch’, zegt Vuye. ‘De regelgeving zou minstens zo moeten worden aangepast dat mensen met een tweede verblijf zich naar daar kunnen begeven.’

'Verlengstuk Raad van State'

Bovendien spraken de Europese lidstaten af dat inwoners van de Unie van het ene naar het andere land mogen blijven reizen. Wie uit een rode zone komt - daar is intussen een Europese definitie voor - kan wel worden gevraagd in quarantaine te gaan. Dat België nu een reisverbod nodig acht omdat de controle op die quarantaine niet in orde is, wordt in Europese kringen met verbazing ontvangen. We leven al een jaar met het coronavirus en quarantaines worden sinds het begin opgelegd.

In de federale regering wordt dat weggewuifd. ‘We gaan erop toezien dat onze beslissing juridisch in orde is.’ Tegelijk wordt erop gewezen dat reizen naar ons land nog altijd mogelijk is als er een geldige reden is en dat alleen niet-essentiële verplaatsingen - reizen voor het plezier - verboden zijn.

Het spijt me het te zeggen, maar de Raad van State speelt zijn rol niet. In plaats van de overheid te controleren, is hij gewoon het verlengstuk van het ministerie van Binnenlandse Zaken.
Hendrik Vuye
Professor grondwettelijk recht

Puur juridisch kan de overheid weinig worden gemaakt. De Raad van State - de juridische waakhond - greep miniem in, bijvoorbeeld rond de beperking van de erediensten. De overheid kwam met een kleine versoepeling, die weinig verandert, maar die standhoudt. ‘Het spijt me het te zeggen, maar de Raad van State speelt zijn rol niet. In plaats van de overheid te controleren, is hij gewoon het verlengstuk van het ministerie van Binnenlandse Zaken’, zegt Vuye.

Geest uit de fles

Ook tijdens het bestrijden van een pandemie moeten de regels worden gerespecteerd, zegt Vuye, die vindt dat de overheid beter zou zoeken naar alternatieven voor de maatregelen die wringen met de grondwet. ‘Grondwettelijke vrijheden die ons beschermen, worden stelselmatig genegeerd. Dat heeft een belangrijke precedentwaarde.'

De professor grondwettelijk recht verwijst naar de avondklok die in november door de burgemeester van Willebroek werd ingesteld in de strijd tegen de overlast die een groep jongeren veroorzaakte. 'In dat geval werd ze snel weer losgelaten, maar als de geest uit de fles is, kan het snel gaan. We laten dit als samenleving veel te gemakkelijk gebeuren', zegt hij.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie