Britse variant houdt ons veel langer op slot

In het Antwerpse Edegem ging een school dicht nadat twee leerlingen besmet waren met de Britse variant. ©BELGA

Kansloos zijn we niet in de strijd tegen coronavarianten. Maar door hun grotere besmettelijkheid is het perspectief op versoepelingen klein.

Grote uitbraken in zorgcentra en scholen in West-Vlaanderen en Antwerpen bevestigen dat de Britse coronavariant hier rondwaart. Voorlopig is onduidelijk hoe wijdverspreid die variant - met wijzigingen op het typische uitsteeksel van het virus - in ons land is.

Zo’n inschatting gebeurt doorgaans door willekeurige stalen vanuit het hele land in kaart te brengen. Die analyse stelt onderzoekers in staat af te leiden waar bepaalde varianten zitten en hoe snel ze zich verspreiden. Maar momenteel wordt zowat alle labocapaciteit ingezet om van specifieke uitbraken te achterhalen of ze te maken hebben met de Britse variant. ‘We zitten met een heel selectieve dataset die het beeld vertekent’, zegt Piet Maes, viroloog aan het Leuvense Rega Instituut. ‘In de praktijk maakt het ook geen gigantisch verschil of je te maken hebt met de Britse variant of het virus zoals we dat al kenden. Je moet dezelfde maatregelen toepassen.'

Speuren naar mutanten

De universitaire labo's in onder meer Leuven, Gent en Antwerpen krikken hun capaciteit op om de genetische code van het virus in kaart te brengen. Dat project, waarvoor minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (sp.a) geld vrijmaakte, dient om zicht te krijgen op hoe het virus zich verspreidt en of er mutaties circuleren. Op de korte termijn is dat relevant om te weten of nieuwe uitbraken door besmettelijke stammen dreigen, op de langere termijn om in te schatten of het virus bezig is aan de vaccins te ontsnappen.

Die operatie loopt niet zonder slag of stoot, zegt Guy Baele, viroloog aan het Rega Instituut van de KU Leuven. Dat staat mee in voor de genoomsequentie - zeg maar de genetisch ontcijfering - van het coronavirus. ‘De hele wereld zoekt momenteel naar hetzelfde. Sommige labo’s vinden geen materiaal.’

De situatie is niet ideaal om breed te speuren. ‘Idealiter screen je zowel uitbraken als een breed aantal stalen’, zegt Baele. Maar door een resem uitbraken wordt vooral daarop gefocust. 'De keerzijde is dat we geen zicht hebben op het grotere plaatje. Dat is enigszins frustrerend', zegt collega-viroloog Piet Maes van het Rega Instituut.

De toestand in het VK en Ierland bewijst dat de situatie niet uitzichtloos is. Het coronavirus heeft een gastheer en een bezoeker nodig om van mens op mens over te springen. Het sociale leven stilleggen en afstand houden werken ook tegen besmettelijker virusstammen zoals de Britse variant (de eerste wetenschappelijke studies gaan daarvan uit, al is er geen keihard bewijs), leren de cijfers. Nadat Ierland op 31 december en het VK op 6 januari in lockdown zijn gegaan, dalen de besmettingscijfers er opnieuw (zie grafiek).

Krakend zorgsysteem

Wel stijgen de opnames in de ziekenhuizen er nog, in een zorgsysteem dat piept en kraakt. In het VK liggen bijna 37.500 mensen in het ziekenhuis met Covid-19, in Ierland ruim 2.000. Een afname van de druk op de ziekenhuizen wordt er stilaan hoogdringend.

In Ierland zou dat de komende dagen gebeuren. Doorgaans beginnen ook de ziekenhuiscijfers een tiental dagen tot twee weken na de besmettingspiek te dalen. In Ierland was dat rond 10 januari. Frappant is wel dat onze tweede golf relatief veel hoger ging dan die in Ierland en in het VK nu.

Nelly, zoals wetenschappers de Britse variant noemen, is een zware uitdaging. De uitbraken wijzen erop dat de besmettelijkheid zo groot is dat het virus in gezinnen iedereen besmet en op collectieve plaatsen een groot deel van de bewoners of aanwezigen.

Artsen en zorgverleners stellen al maanden vast dat uitbraken in ziekenhuizen, woon-zorgcentra en scholen lastig onder controle te krijgen zijn omdat het virus er zich razendsnel verspreidt. Dat doet vermoeden dat het virus ook bij ons al besmettelijker is geworden. De Britse variant legt daar nu een extra laag op.

De hogere besmettelijkheid maakt dat het virus vaart kan houden onder de bevolking en druk blijft zetten op de ziekenhuizen. Het komt erop neer de opmars van varianten te vertragen. Ze platslaan is onmogelijk.

Strijd tegen 'Nelly' ontaardt in kakofonie

De overheid trekt in gespreide slagorde ten strijde tegen de oprukkende Britse variant. 'We hebben nood aan generieke maatregelen, niet aan maatregelen tegen één variant', zegt viroloog Steven Van Gucht.

De groep virusvoorspellers rond professor biostatistiek Niel Hens (UHasselt en UAntwerpen) hoopt tegen volgende week scenario's uit te werken om in te schatten hoe snel de variant de dominante virusstam zal worden. Studies in de VS, Frankrijk en Nederland leren dat afhankelijk van de mate van besmettelijkheid - wetenschappers schatten deze 30 tot 70 procent besmettelijker - de nieuwe virusstam tussen eind februari en midden maart onze contreien zal overnemen.

Slimme verstrenging

In een eerste fase komt het erop aan ons zo goed mogelijk aan de maatregelen te houden. Hier en daar is een slimme verstrenging mogelijk aan de orde. 'Er zijn aanwijzingen dat de Britse variant tot hogere virale ladingen bij patiënten leidt. Ik denk dat we de zevendaagse quarantaine moeten verlengen naar twee weken', zegt Piet Maes, viroloog aan het Leuvense Rega Instituut. 'De kans bestaat dat mensen langer besmettelijk zijn.' Een strikte quarantaine en testen zijn de sleutel om het virus in zijn kot te houden.

Ik denk dat we de zevendaagse quarantaine moeten verlengen naar twee weken. De kans bestaat dat mensen langer besmettelijk zijn.
Piet Maes
Professor virologie KU Leuven

Voorlopig zijn de varianten geen bedreiging voor de oplossing om onze vrijheid te herwinnen: het vaccin. Er zijn varianten waardoor onze immuuncellen en antilichamen het eiwit waarop ze de jacht moeten inzetten moeilijker herkennen.

'Maar dat is iets heel anders dan een virus dat weet te ontsnappen aan een vaccin', zegt Bruno Verhasselt, het diensthoofd microbiologie aan het UZ Gent. 'Dat probleem stelt zich pas als grote delen van de bevolking ingeënt zijn. Alles wijst erop dat de vaccins na een aanpassing ons weer goed beschermen tegen varianten.'

Met de Britse variant komt wel een ongemakkelijke waarheid. Elke expert stelt dat een versoepeling niet mogelijk is zonder dat voldoende mensen - zowat de meerderheid - gevaccineerd zijn en dat duidelijk is of wie gevaccineerd is het virus niet kan doorgeven. Dat moment zou nog maanden voor ons liggen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie