Advertentie
interview

Coronacommissaris Pedro Facon: 'We kunnen nu beter niet te snel gaan'

Coronacommissaris Pedro Facon waarschuwt voor te snelle versoepelingen. ©Antonin Weber / Hans Lucas

Op 19 april de scholen heropenen, een week later de winkels en op 1 mei de horeca is volgens coronacommissaris Pedro Facon te veel van het goede. ‘Dit is geen vrolijke boodschap, maar het is de epidemiologische realiteit. Na versoepelingen moeten we een rustperiode van drie weken inlassen.’

‘Iedereen stelt nu de vraag of het goed gaat met mij. Ik ben een soort van kwetsbare figuur geworden waar mensen zich voortdurend zorgen over maken.’ Met een kwinkslag verwijst coronacommissaris Pedro Facon naar zijn afwezigheid in januari, toen hij enkele weken nodig had om op adem te komen. Een beetje druk is een understatement. Allicht woensdag beraden de federale en regionale topministers zich op een Overlegcomité over de coronamaatregelen en Facons team bereidt die vergadering voor. Op tafel liggen de heropening van de scholen na de paasvakantie, de volledige heropening van de winkels en de heropstart van de kappers en schoonheidssalons op 26 april en de heropening van de cafés en de restaurants, die ten vroegste voor 1 mei was voorzien.

Pedro Facon

Als coronacommissaris is Pedro Facon (40) verantwoordelijk voor een groot deel van het coronabeleid.
Onder zijn commissariaat vallen onder meer de taskforces vaccinatie en testing.

Master in de politieke wetenschappen (KU Leuven). Begon zijn loopbaan bij het RIZIV (Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering), waar hij acht jaar werkte.

Werd in oktober 2014 kabinetschef gezondheidszorg bij toenmalig minister van Volksgezondheid
Maggie De Block (Open VLD).

Werd in 2017 directeur-generaal gezondheidszorg bij de federale overheidsdienst Volksgezondheid. Hij liep in die functie voorop in de strijd tegen corona.

In oktober vroeg premier Alexander De Croo (Open VLD) Facon coronacommissaris te worden.

De 40-jarige topambtenaar heeft donderdagmiddag om half vier een uurtje tijd uitgetrokken en moet nog lunchen. Tussen de vragen door speelt hij een Grieks broodje en enkele frambozen – ‘goed voor de antioxidanten, al had ik ze beter gegeten vooraleer de fotograaf op de middag langskwam’ – naar binnen.

Of hij zijn kar niet te vol aan het laden is. ‘Het is geen geheim dat ik een moment heb gehad waarop ik echt uitgeput was en ik vragen had over de zin en onzin van één en ander. Maar sinds ik terug ben – en dat is geen pose – voel ik me zeer goed. Al vind ik dat eigenlijk een verkeerde uitdrukking, want niet iedereen zal mijn boodschap even graag horen. Ik heb evenwel ingezien dat ik daar niets aan kan doen. Het ligt niet aan mij en dat is een déclic die ik in mijn hoofd heb gemaakt.’

De beloofde versoepelingen komen er niet?

Pedro Facon: ‘Gezien die cijfers moeten we de voeten op de grond houden. Het aantal vastgestelde besmettingen gaat naar beneden, wat geruststellend is. Maar de druk op de intensieve ligt met meer dan 900 patiënten wel veel te hoog. Tegelijk moeten we rekening houden met de politieke gevoeligheden en de verwachtingen van de bevolking.'

'Het is voor mij duidelijk dat de scholen op 19 april weer moeten openen. Er zal woensdag wel nog een discussie zijn over de modaliteiten. De kleuters en de leerlingen in de lagere school en de eerste graad van het secundaire onderwijs zullen weer voltijds kunnen terugkeren naar school. De vraag blijft nog wat er in de tweede en de derde graad van het secundair moet gebeuren. Wordt dat meteen een volledige terugkeer, of moeten de lessen er nog deels via internet moeten worden gevolgd?’

Dat gaat in tegen eerdere beloftes. Toen premier Alexander De Croo (Open VLD) de paaspauze aankondigde, werd gesproken over de volledige terugkeer naar school na de paasvakantie.

Facon: ‘Klopt, maar je moet naar het volledige plaatje kijken. De discussie is gekoppeld aan de vraag welke andere maatregelen we kunnen nemen om de lessen veilig te laten doorgaan. Denk aan de rol van tests, ventilatie en andere preventieve maatregelen. Testen zijn belangrijk, maar het is geen mirakeloplossing. Op zich zijn preventieve maatregelen belangrijker, maar testen bieden een extra beschermlaag.’

‘Met de ministers van Onderwijs hebben we uitstekend overleg. We gaan werken met herhaalde zelftesten en leerkrachten zullen daarbij de prioriteit krijgen. Vlaanderen wil dat alle leerkrachten zichzelf op regelmatige basis screenen, Franstalig België wil de tests eerder gericht inzetten bij uitbraken op scholen. Voor de leerlingen gaan we niet meteen inzetten op herhaalde zelftesten, want dat is logistiek onmogelijk. En erg slim lijkt het me ook niet.’

Wat met de heropening van de winkels en de heropstart van de contactberoepen?

Facon: ‘We hebben aanvankelijk gezegd dat de sluiting van de winkels en de contactberoepen één maand zou duren en ik vind dat we ons zo goed als mogelijk aan die afspraak moeten proberen te houden. Al zullen we voor de contactberoepen toch minstens nog over de modaliteiten voor een heropstart moeten spreken. Het gaat dan bijvoorbeeld over de regels rond testen, ventilatie en preventieve maatregelen. Bij inspecties werd toch nog te vaak vastgesteld dat niet alle regels goed werden opgevolgd.’

En vervolgens gaan de cafés en de restaurants op 1 mei weer open, zoals eerder beloofd?

Facon: ‘De afkoelingsperiode van een maand heeft de oorspronkelijke kalender verstoord. Het buitenplan, dat normaal op 1 april zou worden gelanceerd, werd geschrapt. We zitten op 19 april met de heropening van de scholen en op 26 april met het einde van de afkoelingsperiode. De gemaakte beloftes rond 1 mei worden daardoor allesbehalve evident.'

Als burgers niet overtuigd zijn van de maatregelen of als we hen als een bende onnozelaars behandelen, werken ze niet mee.
Pedro Facon
Coronacommissaris

'Wat het commissariaat betreft, moeten we voor verdere versoepelingen eerder richting midden mei kijken. Epidemiologisch gesproken moeten we een rustperiode van drie weken inlassen na het doorvoeren van versoepelingen, zodat we de impact daarvan kunnen inschatten.’

Voor de uitbaters van cafés en restaurants, waarvan velen nog maar net in leven kunnen blijven, is dat een gigantische domper.

Facon: ‘Ik weet dat dat geen vrolijke boodschap is, maar het is de epidemiologische realiteit. En ik vraag de politici om daar rekening mee te houden. Ik beslis natuurlijk niet, maar én op 19 april volle bak gaan met het onderwijs, én op 26 april de afkoelingsperiode beëindigen én op 1 mei de horeca én het binnenplan doorvoeren, dat is wel veel.'

'1 mei kan beter midden mei worden. En zowel de horeca dan heropenen als het binnenplan én het buitenplan doorvoeren is zelfs dan van het goede te veel. Dat kan beter worden opgesplitst.'

'In de buurlanden zal de situatie overigens niet veel anders zijn. Luxemburg heeft intussen de terrassen geopend, Nederland denkt daarover na. Het is duidelijk dat wat er in de buurlanden gebeurt een impact heeft op ons land. Het zou verstandig zijn om de versoepelingen met de buurlanden te coördineren. Daar wordt informeel ook over gesproken.’

Critici wijzen erop dat het aantal besmettingen al een week aan het dalen is terwijl dat door de incubatietijd van het virus geen effect kan zijn van de paaspauze. Waren de week extra paasvakantie en het sluiten van de winkels wel nodig?

Facon: ‘De creatieve interpretatie van sommigen blijft me verrassen. Kijk, ik kan niet bewijzen wat er zou zijn gebeurd zonder extra maatregelen. Maar we hebben dagen gekend waarop meer dan 6.000 mensen positief hebben getest. Er liggen bijna duizend patiënten op de intensieve. En we weten dat hun aantal zonder extra maatregelen nog hoger zou gaan liggen. Dus was het wel nodig zeker?'

Volgens de Vlaamsgezinden zal elke volwassene tegen de Vlaamse Feestdag van 11 juli zijn eerste dosis hebben gekregen, de unionisten spreken over 21 juli en de rattachisten over 14 juli.
Pedro Facon
Coronacommissaris

'Ik hoor nu bepaalde epidemiologen zeggen dat mensen anticiperen op maatregelen en hun gedrag al aanpassen voor de maatregelen in voege gaan, waardoor die maatregelen eigenlijk niet meer nodig zijn. Dat is allemaal interessant, maar ik ben overtuigd dat de extra maatregelen die voor Pasen werden genomen nodig waren. We gaan daar nu de vruchten van plukken.’

Dat kan wel zijn, maar veel mensen staat het water intussen tot boven de lippen. We zitten sinds oktober in een soort van lockdown.

Facon: ‘Ik zie ook de maatschappelijke en economische uitputting. Maar wat baadt het om luchtkastelen te beloven of de zaak te onderschatten? We mogen ons niet snel te rijk rekenen. Als we te snel en te veel tegelijkertijd lossen, bestaat er een risico op alweer een soort van vierde golfje in mei en juni.’

‘We zijn er na de tweede golf in geslaagd om met een stabiele set aan maatregelen de situatie behoorlijk onder controle te houden. En die maatregelen waren minder streng dan wat er in veel andere Europese landen is afgekondigd. Ja, we moeten het lang volhouden. Maar we zullen nog een tijd enige discipline aan de dag moeten leggen. Daarmee zeg ik niet: nulrisico. Ik zeg ook niet: zero covid en dat we naar nul besmettingen moeten gaan. Maar met de vaccinaties en intensief testen zullen we geleidelijk onze vrijheid kunnen terugwinnen.’

De horizon wordt telkens opnieuw met enkele weken opgeschoven. Zo is er toch geen enkel perspectief meer?

Facon: ‘Maar er is wél perspectief. De vaccinatiecampagne komt deze maand, met allicht 2 miljoen geleverde vaccins, op kruissnelheid. Tegen het einde van april gaan de 65-plussers zijn ingeënt, tegen eind mei iedereen met een onderliggende aandoening. En volgens de Vlaamsgezinden zal elke volwassene tegen de Vlaamse Feestdag van 11 juli zijn eerste dosis hebben gekregen, de unionisten spreken over 21 juli en de rattachisten over 14 juli. Ik heb het over eind juli, dan hoop ik met vakantie te vertrekken (lacht). Tegen eind september moet iedereen zijn tweede dosis hebben gekregen.’

Welk mensbeeld heb je als je niemand vertrouwt en vindt dat je iedereen thuis moet opsluiten tot iedereen gevaccineerd is?
Pedro Facon
Coronacommissaris

‘De vaccinaties zullen een grote impact hebben op het aantal besmettingen en het aantal ziekenhuisopnames. Vanaf midden juni zullen de meest kwetsbaren beschermd zijn. Dan zitten we in een ander verhaal, zelfs al is dan nog niet iedereen gevaccineerd.'

'Israël en het Verenigd Koninkrijk zitten nu al bijna in die fase en daar kan binnenkort heel veel. Dat zal ook hier gebeuren. Vanaf dan kunnen we wat meer risico’s beginnen te nemen. Maar vandaag is het 8 april, dus mijn boodschap is om nu nog niet te snel te gaan. Anders verbrodden we onze kans om snel in een veilige zone terecht te komen.’

Wat is dan die veilige zone? Ooit werd er gesproken over 800 besmettingen per dag, 75 ziekenhuisopnames en een positiviteitsratio van minder dan 3 procent.

Facon: ‘We hebben een referentiekader nodig, maar we kunnen wel discussiëren over welk referentiekader. We hebben al barometers, coronaschakelaars en blauwe curves gehad. Misschien moet ik nu over vuurtorens gaan spreken. Ik zie er drie. Tot nog toe spraken we over 800 besmettingen per dag, maar dat is niet langer mijn grootste bekommernis. Door de vaccinaties en het feit dat we veel meer testen is dat cijfer op zich onbelangrijk geworden. Maar het aantal besmettingen als parameter blijft wel belangrijk. Nu is meer dan 8 procent van de testen positief, hoewel we bijzonder veel testen. We moeten die positiviteitsratio echt onder de vijf procent krijgen en het reproductiegetal moet onder de 1 zitten, wat betekent dat de epidemie krimpt.’

Pedro Facon. ©Antonin Weber / Hans Lucas

‘De ziekenhuisbelasting is een tweede vuurtoren. De 75 opnames per dag blijven belangrijk, want we weten dat dat op de langere termijn het maximum is om de bezetting in de ziekenhuizen en de intensieve behapbaar te houden. We hoeven niet per se te wachten tot we onder de 75 zitten om te versoepelen, maar we kunnen ook niet eender wat doen. Met op sommige dagen meer dan 300 opnames zitten we nu nog in een ander planetair stelsel. De ziekenhuizen kunnen de huidige situatie niet blijven trekken. Vooral die intensieve blijft een zorg. We zien het patiëntenprofiel evolueren: mensen die er belanden gaan minder vaak dood, wat een goede zaak is, maar daardoor blijven ze er ook langer liggen.’

‘De derde vuurtoren is de vaccinatie. Nogmaals: als de 65-plussers en de risicopatiënten tegen eind mei zijn gevaccineerd en ze twee weken na hun spuitje beschermd zijn, kan je al iets gaan doen. Als de volledige bevolking tegen eind juli is ingeënt, dan weet je wat het speelveld is. En dat is geen klein veldje voor de politici. Ik vind dus niet dat ik hier een zwartgallig verhaal kom vertellen. Er kan veel, maar het kan gewoon niet te snel. Het aggregeren van de individuele preferenties is onmogelijk.’

Zelfs voor De Tijd is dat een moeilijke zin.

Facon: ‘Waar we echt van af moeten, is dat iedereen naar iedereen wijst. Volgens de ene is het onderwijs de motor achter de besmettingen, volgens anderen is het de werkgever. Iedereen wijst naar iedereen en iedereen zegt dat hijzelf veilig kan heropenen, maar dat zijn debiele discussies.'

'De motor achter de epidemie is sociaal contact. Dat contact is er in eerste instantie binnen families, maar het virus moet natuurlijk families binnengeraken. En dat gebeurt op school, op het werk, bij contactberoepen en overal waar mensen nauw contact hebben.'

In een complex land proberen we, zoals Alexander De Croo heeft gezegd, wat olie in de machine te brengen.
Pedro Facon
Coronacommissaris

'We hebben in dit land veel regeringen en ontzettend veel ministers met ontzettend goede ideeën die hun sectoren met verve verdedigen. Maar als je de optelsom maakt van al die ideeën, dan riskeer je ons in de afgrond te storten. Maak hier nu geen titel van, want ik wil niet dramatiseren. Maar we moeten naar de cijfers kijken.’

We weten dat er in de buitenlucht nauwelijks besmettingen plaatsvinden. Waarom kunnen we het buitenplan – waarbij buiten veel meer wordt toegestaan - dan niet gewoon doorvoeren?

Facon: ‘In de buitenlucht, waar het risico op een besmetting klein is, zouden we inderdaad de mogelijkheden die er bestaan om het gewone leven weer op te starten moeten omarmen. Althans, zo lang het virus onder controle is. En dat was het de voorbije weken niet het geval. Daarom moesten we aan de noodrem trekken. Ook voor activiteiten in de buitenlucht, want er is nog altijd een restrisico. Als mensen buiten gaan wandelen, komt van het een al eens het andere en worden de basisregels niet altijd meer gerespecteerd.

‘Maar vanaf nu moeten we echt stoppen met alles tot in het detail met een ministerieel besluit of een wet te willen organiseren. En het moet écht de laatste keer zijn dat we aan de noodrem hebben moeten trekken - ik weet dat we dat al vaker hebben gezegd. We hebben geaccepteerd dat er tussen november en eind maart behoorlijk veel virus circuleerde en dat er behoorlijk veel ziekenhuisopnames waren. Dat was een politiek legitieme beslissing, al was ze niet zonder risico. Maar als de cijfers dan snel beginnen te stijgen, moet je tussenkomen.’

Met een beter beleid was er toch sneller meer mogelijk geweest? Neem nu de zelftests, die pas laat werden toegelaten. Hadden we daar niet eerder wat meer vrijheid mee kunnen kopen?

Facon: ‘In Duitsland, dat altijd als het grote voorbeeld wordt aangehaald, waren ze twee weken sneller. Misschien hadden we op hetzelfde moment klaar moeten zijn. Oké. Maar het is nu niet dat we zo hard achterlopen. Maar er was wel wat weerstand. Er waren heel wat mensen die vonden dat de zelftests een vals gevoel van veiligheid geven. Er is maar één iets of iemand onfeilbaar en dat is de paus. Al het andere is feilbaar en dus ook de tests – de zelftests maar ook de PCR-tests. Maar intussen zijn die zelftests voldoende betrouwbaar om ze als extra verdedigingslinie te kunnen gebruiken.’

Laat dat de vierde vuurtoren zijn in het crisisbeheer: de eliminatie van het coronacommissariaat. Maar dat betekent niet dat ik niks meer ga doen. Ik ben te jong om met pensioen te gaan.
Pedro Facon
Coronacommissaris

‘De procedures blijven dezelfde. Wie symptomen heeft of een hoogrisicocontact heeft gehad, moet een PCR-test laten afnemen. Maar als mensen extra zekerheid willen, bijvoorbeeld als ze iemand bezoeken, kunnen ze vanaf nu een zelftests doorvoeren. Het is een aanvullende bescherming. En waarom hebben we daar nu schrik voor? Welke mensbeeld hebben degenen die zeggen dat mensen daar te achterlijk voor zijn eigenlijk? Welk mensbeeld heb je als je niemand vertrouwt en vindt dat je iedereen thuis moet opsluiten tot iedereen gevaccineerd is? Ik heb er echt genoeg van dat mensen worden afgeschilderd als een bende incompetenten.’

We hebben de indruk dat het vooral politici en beleidsmakers zijn die als incompetenen worden neergezet.

Facon: (grinnikt) ‘Dat is weer een andere benadering der dingen. Sommigen zijn nog altijd te paternalistisch als het over zorg gaat. Ze willen niet zien welke rol mensen zelf kunnen spelen. Terwijl het, nu we al meer dan een jaar in deze pandemie leven, toch wel duidelijk dat de overheid of de experten het niet alleen kunnen? We hebben de burgers nodig. Als zij niet overtuigd zijn voor de maatregelen of we hen als een bende onnozelaars behandelen, dan werken ze niet mee.’

Eind juli vertrekt u met vakantie, zei u. Was dat een grap, of hoopt u dat alle miserie tegen dan achter de rug is?

Facon: ‘Het was om te lachen. Er liggen nog een hele reeks uitdagingen voor ons. De vaccinatiecampagne zal dan nog volop bezig zijn en we zullen mogelijk met nieuwe varianten worden geconfronteerd. Het mandaat van het commissariaat loopt tot midden oktober en ik zou ook nog graag een paar lessen voor het crisisbeheer uitwerken. Als het nodig is, kan het mandaat natuurlijk ook verlengd worden.’

Wilt u voortdoen?

Facon: ‘Dat ga ik mijn contract heronderhandelen. Al ben ik Kevin De Bruyne niet en ga ik geen 18 miljoen euro per jaar vragen. Serieus nu, het gaat niet over geld. Het is natuurlijk aan mijn ‘klanten’ – in de eerste plaats Alexander De Croo en Frank Vandenbroucke maar bij uitbreiding de federale regering en die van de deelstaten en misschien zelfs de hele samenleving – om daar over te oordelen, maar ik denk dat dit commissariaat een toegevoegde waarde betekende doorheen het crisisbeheer. De tasforce vaccinatie, de taskforce testing, het opmaken van de sectorprotocollen, de ventilatie, dat is allemaal het commissariaat. We doen heel wat dingen die anders tussen de plooien zouden vallen. In een complex land proberen we, zoals Alexander De Croo heeft gezegd, wat olie in de machine te brengen.’

‘Wel moet die machine dringend worden hervormd. Sommigen zijn optimistisch dat de crisis veel dingen in een stroomversnelling hebben gebracht, maar crisissen zijn ook vaak momenten waarop de gevestigde machten zich proberen te hervestigen. Wait and see. Maar in alle geval het zou voor iedereen een goede zaak zijn als we onze werkzaamheden in oktober kunnen afronden. Laat dat de vierde vuurtoren zijn in het crisisbeheer: de eliminatie van het coronacommissariaat. Maar dat betekent niet dat ik niks meer ga doen. Ik ben te jong om met pensioen te gaan.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie