De geslaagde gok van Pfizer

Commissievoorzitster Ursula von der Leyen bracht een werkbezoek aan de fabriek van Pfizer in Puurs-Sint-Amands. ‘Het belangrijkste vaccin voor de Europese campagne’, zei ze. ©AFP

Met een bewaartemperatuur van min 80 graden Celsius leek Pfizer het kneusje onder de vaccins te worden. Toch reed de vaccinproducent iedereen uit de wielen. Met een beredeneerde gok, doorgedreven investeringen in productie en een hoofdrol voor de site in Puurs.

Pfizer-BioNTech wil de productie voor de Europese markt volledig op Europese bodem laten plaatsvinden. Voor de leveringszekerheid is dat een grote troef.
Dirk Ramaekers
Hoofd Vaccinatietaskforce

Vriend en vijand kunnen er niet om heen: Pfizer is dé winnaar van de coronacrisis onder de farmabedrijven. Het Amerikaanse bedrijf kwam niet alleen als eerste met zijn Duitse partner BioNTech met een coronavaccin in Europa en de Verenigde Staten, het verkondigde dinsdag ook er dit jaar 6,5 tot 7,8 miljard dollar winst aan over te houden.

Waren er bij aanvang af en toe productie- haperingen en minder leveringen dan beloofd, nu geniet de tandem de status van posterboy in Europa. ‘In België is Pfizer de sterkhouder van de vaccinatiecampagne’, zegt Dirk Ramaekers, het hoofd van de interfederale vaccinatietaskforce.

‘Nadat het in het begin van dit jaar een paar weken minder dosissen dan beloofd had geleverd - het was de productie toen aan het opdrijven - toonde Pfizer zich de voorbije maanden een heel betrouwbare leverancier.’

Made in Puurs

Veelzeggend voor de status van Pfizer was het Instagramkiekje dat Ursula von der Leyen, de voorzitster van de Europese Commissie, eind vorige maand plaatste tijdens een werkbezoek aan de site in het Antwerpse Puurs-Sint-Amands, een van Pfizers grootste vaccinfabrieken. ‘Het belangrijkste vaccin voor de Europese campagne wordt in Puurs gemaakt’, zei von der Leyen toen.

3.200
mensen werken in de pfizer-fabriek in puurs-sint-amands

De snelgroeiende fabriek, waar meer dan 3.200 mensen werken en waar sinds mei elke maand meer dan 100 miljoen dosissen van de band rollen, groeide uit tot een bedevaartsoord voor politici en buitenlandse media, wegens haar bijdrage aan de mars richting het rijk der vrijheid.

Nochtans zag het er bij aanvang van de pandemie naar uit dat een andere tandem - het Brits-Zweedse AstraZeneca en de Universiteit van Oxford - zou uitgroeien tot de chouchou onder de coronavaccins.

Dat duo had het meeste oog voor de behoeften van de arme landen met een vaccin dat, zolang de pandemie duurt, tegen de kostprijs aangeboden zou worden en op standaardtemperatuur bewaard kon worden.

Het mRNA-vaccin van Pfizer-BioNTech kreeg kritiek omdat het bij -80 graden Celsius moest worden bewaard, wat in een pak landen, niet in het minst in het Zuiden, tot logistieke hoofdbrekens leidde.

AstraZeneca reed zichzelf in de vernieling door al sinds de fase van klinisch onderzoek een brokkenparcours af te leggen.

Maar AstraZeneca reed zichzelf in de vernieling door al sinds de fase van klinisch onderzoek een brokkenparcours af te leggen. Eerst waren er problemen met verkeerde doseringen en verwarrende testresultaten, daarna raakte AstraZeneca verwikkeld in een bitse strijd met Europa over niet nagekomen leveringsafspraken die in een rechtszaak ontaardde. Daarbij kwam een maalstroom van nieuws rond zeldzame bijwerkingen die tal van Europese landen op de pauzeknop deed duwen of het AstraZeneca-vaccin definitief deed afschrijven, zoals recent Denemarken.

Ook het Amerikaanse farmabedrijf Johnson & Johnson verloor van zijn pluimen. Het kreeg af te rekenen met meldingen van bijwerkingen en productieperikelen bij een Amerikaanse onderaannemer. Het vroeg zelfs even te wachten met de inentingen.

Diepe zakken

Pfizer, een farmaveteraan met hoofdzetel in New York, waagde bij aanvang van de pandemie een gokje door in zee te gaan met het kleine Duitse biotechbedrijf BioNTech, waarmee het al sinds augustus 2018 samenwerkte aan een griepvaccin. BioNTech had zich al jaren in de ontwikkeling van mRNA-behandelingen verdiept, maar er was nog nooit zo’n vaccin op de markt verschenen.

Toch pakte de combinatie goed uit, onder andere omdat de mRNA-technologie na decennia onderzoek in orde was. Naar eigen zeggen had Pfizer op voorhand ingeschat dat een mRNA-vaccin relatief gemakkelijk op industriële schaal te produceren viel.

Bovendien had het duo achter BioNTech, het Turks-Duitse koppel Ugur Sahin en Ozlem Tureci, vorig jaar eind januari, na een e-mail over nieuw dodelijk virus in China, in amper een paar dagen tijd beslist vol voor een coronavaccin te gaan. Niet gehinderd door het logge, bureaucratische juk van de klassieke big pharma slaagden Sahin en Tureci er met hun team in in een paar weken 20 kandidaat-coronavaccins te ontwikkelen.

9,4
miljard dollar
Pfizer investeerde bijna 10 miljard dollar in onderzoek en ontwikkeling.

Opvallend is dat Pfizer bij de ontwikkeling van zijn coronavaccin met BioNTech overheidssteun weigerde. Het maakte geen gebruik van Operation Warp Speed, het steunprogramma van de Amerikaanse overheid dat miljarden dollars pompte in de ontwikkeling van coronavaccins.

Albert Bourla ©REUTERS

Pfizer financierde zelf de ontwikkelings- en productiekosten. In 2020 investeerde het 9,4 miljard dollar in onderzoek en ontwikkeling. Overheidssteun zou volgens CEO Albert Bourla te veel bureaucratie veroorzaken. ‘Daarmee wilde ik mijn wetenschappers niet opzadelen’, zei hij in een gesprek met National Geographic.

BioNTech kreeg het, met de hulp van de diepe zakken van Pfizer, voor mekaar om in minder dan een jaar een corona- vaccin goedgekeurd te krijgen. Het vorige record, dat in de jaren 60 werd opgetekend voor de bof, stond op vier jaar.

Het eindresultaat is een snel en goed werkend vaccin dat voor 95 procent doeltreffend is om Covid-19 te voorkomen. Het bleek gemakkelijker te produceren dan de gevoeligere biologische vaccins van AstraZeneca en J&J.

Extra productiecapaciteit

Pfizer dreef nog voor zijn coronavaccin groen licht had gekregen de productie op in de sleutelsites in Puurs-Sint-Amands en het Amerikaanse Kalamazoo door te investeren in productielijnen, gespecialiseerde opslagdiepvriezers en de ontwikkeling van thermisch gecontroleerde transportdozen. Ook BioNTech opende recent extra productiecapaciteit in het Duitse Marburg.

Pfizer ©REUTERS

‘Wij kregen ons eerste telefoontje in maart 2020 en verscheepten onze eerste vaccins op 23 december, een recordtempo’, zei Luc Van Steenwinkel, managing director van de Puurssite, in een briefing. ‘Om dat klaar te spelen, moesten we de lijnen voor het vullen van de vaccinflacons opschalen en in de zomer een freezer farm neerzetten om de vaccins bij -80 graden Celsius te bewaren. Tegelijk moesten onze leveranciers hun capaciteit mee opdrijven.’

Die investeringen werpen hun vruchten af. Op basis van de medio april getekende contracten - goed voor de levering van 1,6 miljard dosissen verspreid over dit jaar - verwacht Pfizer in 2021 26 miljard dollar omzet te halen met zijn coronavaccin, bleek dinsdag bij de bekendmaking van de resultaten voor het eerste kwartaal. Dat is fors meer dan de 15 miljard dollar waarvan sprake was bij de jaarresultaten in februari.

Logistiek voordeel

De Amerikaanse farmareus verwacht niet dat de corona- vaccinboost bij een one shot blijft. ‘Wij geloven dat een duurzame vraag naar ons Covid-19-vaccin een waarschijnlijke uitkomst is’, zei Bourla dinsdag. Volgend jaar schat hij de productie op te kunnen schroeven tot minstens 3 miljard dosissen, tegenover een capaciteit van 2,5 miljard dit jaar.

Bourla gaf aan dat een derde boostershot - een aanvullende injectie voor wie al twee prikken kreeg - nodig zal zijn om immuniteit tegen Covid-19 te garanderen. ‘Een derde shot tussen zes en twaalf maanden na de tweede inenting is een waarschijnlijk scenario’, zei de Pfizer-topman bij de Amerikaanse nieuwszender CNBC.

Er werden al coronavaccindeals voor de komende jaren afgesloten. Zo sloot Pfizer recent leveringscontracten met Canada voor 125 miljoen dosissen in 2022 en 2023, en met Israël voor miljoenen dosissen in 2022. Volgens Bourla is Pfizer in gesprek met ‘een aantal landen wereldwijd rond meerjarencontracten in 2022 en daarna’.

Er is een principieel akkoord met de Europese Commissie over een megadeal om in 2022 en 2023 1,8 miljard bijkomende vaccins te leveren.

Er is een principieel akkoord met de Europese Commissie over een megadeal om in 2022 en 2023 1,8 miljard bijkomende vaccins te leveren. Die moeten dienen als boostershots en om met aangepaste vaccins snel te kunnen inspelen op virusvarianten die mogelijk minder goed te bekampen zijn met de Pfizer-coronavaccins van de eerste generatie. Ursula von der Leyen, de voorzitster van de Europese Commissie, beloont zo naar eigen zeggen een ‘betrouwbare partner die zijn beloften nakomt en inspeelt op de Europese behoeften’.

‘Pfizer-BioNTech gaf al aan de productie van zijn vaccin voor de Europese markt volledig op Europese bodem te willen laten plaatsvinden’, zegt Ramaekers. ‘Qua leveringszekerheid is dat een grote troef. Bovendien verwacht het eind dit jaar de eerste boostershots tegen virusvarianten en garan- deert het ons altijd de nieuwste versie van hun vaccin.’

Pfizer heeft ook de productiecyclus - van de mRNA-productie tot de vaccinverscheping - verkort van 110 naar 60 dagen. Een bijkomend logistiek voordeel is dat het vaccin ondertussen twee weken bewaard kan worden in een normale medische diepvriezer bij -15 tot -25 graden Celsius.

De snelgroeiende site in Puurs-Sint-Amands, een van de grootste in het wereldwijde netwerk van Pfizer, zal ook de komende jaren een van de draaischijven blijven. Eind april kreeg Pfizer Puurs groen licht van het Europees Geneesmiddelenagentschap om zijn productie met 20 procent op te krikken, waardoor het een van Europa’s grootste vaccin- fabrieken is. ‘De komende maanden zal de productie van het coronavaccin alleen toenemen’, zegt Koen Colpaert, de woordvoerder van Pfizer Puurs.

Waarom is Pfizer de winnaar onder de coronavaccins?

Terwijl AstraZeneca zichzelf in de gracht reed met hardnekkige productie- en leveringsproblemen, roemen de Europese Commissie en ons land de tandem Pfizer-BioNTech als een zeer betrouwbare leverancier en sterkhouder van de inentingscampagne.

Wat levert het Pfizer op?

Het Amerikaanse farma- bedrijf mikt op basis van de al getekende deals op een jaaromzet van 26 miljard dollar met zijn coronavaccin en een winst van 6,5 tot 7,8 miljard dollar. Die cijfers zullen op- lopen als er contracten bijkomen.

Hoe ziet de toekomst eruit?

Pfizer-CEO Albert Bourla voorspelt een duurzame vraag de komende jaren en kondigde deals aan met Israël en Canada. Maar analisten zijn sceptischer en schatten de vaccinbonanza als een one shot in.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie