‘De gevolgen van de schoolsluiting duren langer dan een jaar'

Een docente geeft les voor een lege aula in Antwerpen. ©Jan Van der Perre

Totaal onverwacht voltrekt zich een gigantisch leerexperiment: 2 miljoen kinderen volgen afstandsonderwijs. Dat leidt tot chaos, improvisatie en groeiende ongerustheid bij leerkrachten. ‘Sommige kinderen hoor ik elke dag, anderen nooit.’

Elke dag om 9.30 uur gaat Anneleen Wauters live op het onderwijsplatform Smartschool. De 17 kinderen van het zesde leerjaar van de stedelijke basisschool De Halte in Bilzen kunnen dan vragen stellen over de instructiefilmpjes die ze heeft opgenomen en de oefeningen die de leerlingen thuis hebben ingevuld. ‘Als iemand iets niet begrijpt, vul ik zelf het werkblaadje in en dan hou ik dat voor de webcam.’ Op vrijdagnamiddag komt de klas bij elkaar in Praatbox, een videochatprogramma. Dat is druk, zegt ze, en chaotisch, ‘maar de kinderen vinden het leuk om elkaar eens te kunnen zien.’

De aankondiging van de sluiting van de scholen op 12 maart kwam voor velen als een verrassing. De lessen werden opgeschort maar het onderwijs zou doorgaan. Met veel ijver en improvisatietalent stortten leerkrachten zich op digitale leerplatformen, onlinecolleges en videochatapps.

Wauters maakte meteen lesmateriaal voor drie weken: video’s voor wiskunde, ingesproken dictees, online-oefentoetsen. ‘Elke leerkracht pakt het op zijn manier aan. Ik heb collega’s die de kinderen kopietjes hebben meegegeven, anderen doen alles online.’

Kleurplaat

Die versnipperde aanpak leidt bij ouders tot verwondering en ergernis. Sommige scholen slagen erin die verdiepende oefeningen, onlinecolleges en chatfeedback aan te bieden, andere beperken zich tot een bundeltje invulblaadjes en een kleurplaat. Ann Teblick, naast leerkracht ook moeder, merkt dat de school van haar twee jonge kinderen - tegen de richtlijnen van de overheid in - toch nieuwe leerstof heeft meegegeven. ‘Ik verwijt haar niks, maar dat is echt niet de bedoeling.’

Zelfs celloleraars en karatetrainers sturen kinderen oefenschema’s door.

Onderwijsdeskundige Tim Surma (Thomas Moore Hogeschool) en de Gezinsbond waarschuwen dat sommige scholen hun leerlingen overladen met werk. Ook ouders geven aan overweldigd te zijn. Het gelijktijdig begeleiden van jonge kinderen, telewerken en een huishouden runnen valt velen zwaar. Zelfs celloleraars en karatetrainers sturen oefenschema’s door.

Marathon

‘In dit tempo dreigen leerkrachten, leerlingen en hun ouders op te branden’, waarschuwt onderwijsdeskundige Pedro De Bruyckere (Arteveldehogeschool). ‘We lopen een marathon, maar er zijn leerkrachten die dat sprintend proberen te doen. Zo richten ze onbedoeld schade aan.’ Online leren en online les geven is veel zwaarder dan in de klas zitten of voor de klas staan, zegt hij. ‘En iedereen kampt op dit moment met stress. Kinderen kunnen vriendjes en familie niet zien. Er zijn weinig uitwijkmogelijkheden.’

De langdurige lesonderbreking is een groot en onverwacht experiment op wereldschaal. Het blad The Economist berekende dat wereldwijd bijna 1 miljard kinderen niet naar school gaan, een honderdtal landen heeft de klaslokalen gesloten. In België gaat het om 2 miljoen leerlingen: 1,2 miljoen in het Vlaams onderwijs, bijna 800.000 in het Franstalige.

Onderwijsdeskundigen weten dat de zomervakantie een negatief effect heeft op de kennis en vaardigheden van kinderen.

Ze hebben gemiddeld een maand les nodig om die achterstand in te halen. Niemand weet wat een lange onderbreking in het midden van het schooljaar veroorzaakt. In Italië wordt gesproken over een schoolsluiting tot in september. Honderdduizenden leerlingen verliezen een studiejaar. Zonder vaccin in zicht dringt zich de vraag op: wat met volgend schooljaar?

We zien via Smartschool dat sommige ouders de opdrachten openen, maar er komt geen reactie.
Anneleen Wauters
Leerkracht basisonderwijs

‘Het is een illusie om dit jaar alle leerstof goed te zien’, zegt De Bruyckere. In tegenstelling tot landen als Nederland, Frankrijk of het Verenigd Koninkrijk kent ons land geen centrale eindexamens, waarbij de uitslag sterk bepalend kan zijn voor de toelating tot het hoger onderwijs. Wel zijn er cruciale momenten van delibereren en oriënteren, om te bepalen welke studierichting- of niveau een leerling mag volgen. Die deliberatie is gebaseerd op de evaluatie van de eindtermen, het minimum aan kennen en kunnen dat een leerling op een schooljaar leert. Dat komt in het gedrang, vrezen onderwijsdeskundigen.‘De gevolgen van de schoolsluiting dragen we langer dan dit jaar mee’, zegt De Bruyckere.

Motivatie

Het grootste struikelblok voor leerkrachten is de afstand, letterlijk en figuurlijk. ‘Sommige kinderen hoor ik elke dag’, zegt Wauters, ‘anderen nooit’. ‘We zien via Smartschool dat ouders de opdrachten openen, maar er komt geen reactie.’

Ook Ann Teblick, die Latijn geeft in de derde graad van het secundair onderwijs, hoort van collega’s dat voor de online- lessen gemiddeld slechts de helft tot driekwart van de leerlingen opdaagt. ‘Ik ga zelf starten met live lesgeven op vraag van de leerlingen. Het zijn allemaal sterke en gemotiveerde studenten, die braaf een schema hebben gemaakt. Maar ze geven aan dat ze het lastig vinden om gemotiveerd te blijven.’

Kloof

De ervaringen met digitaal onderwijs zijn pril en uiteenlopend. Onderzoek wijst uit dat de rol van de leerkracht, live in de klas, erg belangrijk is voor de schoolprestaties. De zwakste leerlingen hebben het meest baat bij les in de klas. De vrees is dan ook dat de schoolvrije periode de kloof nog vergroot, omdat kansrijke ouders zelf onderwijs organiseren.

Minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) is zich bewust van ‘de praktische en pedagogische problemen’, zegt zijn woordvoerder Michaël Devoldere. Deze week overlegt het kabinet met de vakbonden en de koepels. ‘Een week herhalingsoefeningen, dat lukt nog, maar we beseffen dat dit moeilijk drie weken lang vol te houden is. We horen ook dat leerkrachten vandaag nog een beroep kunnen doen op hun gezag om leerlingen te motiveren. Maar als die doorhebben dat er geen stok achter de deur is omdat ze toch niet geëvalueerd worden, kan dat snel veranderen.’ Op een heropening van de scholen wil Weyts niet vooruitlopen.

Experts zijn het eens dat ‘social distancing’, het mijden van sociaal contact, een goede maatregel is om een snelle verspreiding en dus piekbelasting van de gezondheidszorg te voorkomen. De vraag is of het sluiten van scholen daar echt aan bijdraagt.

Grootouders

Spoedarts Ignace De Meyer (Onze-Lieve-Vrouwziekenhuis in Aalst) en viroloog Marc Van Ranst (KU Leuven) uitten eerder hun twijfels over het nut. Een invloedrijke studie van het Londense Imperial College gaf aan dat de impact eerder beperkt is. In Italië leidde het zelfs tot een toename van de besmettingen, omdat de grootouders voor de kinderen gingen zorgen. Het is een van de redenen waarom Vlaanderen zich verzette tegen de schoolsluiting, die werd doorgevoerd door de federale Nationale Veiligheidsraad.

In Italië heeft de sluiting van de scholen het aantal besmettingen doen toenemen, omdat grootouders dan op kun kleinkinderen gingen letten.

Maar zelfs de landen die aarzelden, zoals Nederland en het Verenigd Koninkrijk, gingen over tot sluiting onder druk van de scholen zelf of omdat ouders hun kinderen spontaan thuishielden.

Zodra de sluiting een feit is, is het moeilijk ze te keren. De versoepeling van een restrictie - of dat nu het onderwijs, het werk of de sociale activiteiten betreft - leidt onmiddellijk tot een toename van het aantal besmettingen. Statistici en overheden proberen grip te krijgen op die moeilijk te doorgronden parameters. Tot daar meer zekerheid over bestaat, lijkt een lange sluiting onvermijdelijk. Wat dat betekent voor de 2 miljoen kinderen die thuiszitten, weten we in september.

Lees verder

Advertentie
Advertentie