De politiek van de angst botst op haar limieten

©BELGA

Met een zorgwekkende stijging van het aantal coronagevallen, virologen en politici die nauwelijks door één deur kunnen en een uitgeputte federale regering lijkt ons land niet in staat een nieuwe coronagolf op te vangen. ‘Tot nog toe werden de mensen vooral bang gemaakt. Die aanpak werkt niet meer’, zegt marketeer Jan Callebaut.

‘Zorgwekkend’, zo noemde premier Sophie Wilmès (MR) de toename van het aantal coronabesmettingen dinsdag in een videoboodschap. Ze wilde de puntjes op de i zetten nadat kritiek was gerezen dat ze de voorbije dagen te onzichtbaar was. Wilmès riep op de coronaregels te volgen. ‘We moeten elke dag ons best doen om te voorkomen dat hardere maatregelen moeten worden genomen.’

De onzekerheid is demotiverend en de veelheid aan tegen- strijdige berichten is dat nog veel meer.
Sophie Wilmès
Premier

Tussen 5 en 11 september hebben dagelijks gemiddeld 746 mensen positief getest op het coronavirus, 51 procent meer dan een week eerder. Op 11 september werden zelfs 1.082 besmettingen gerapporteerd. Het aantal positieve testen zit daarmee op het hoogste niveau sinds april. Die vergelijking geeft een vertekend beeld, want toen werd minder getest. Positieve gevallen bleven daardoor veel vaker onopgemerkt.

Zelftest voor reiziger uit oranje zone

Vlaams minister van Welzijn Wouter Beke (CD&V) heeft gisteren aangekondigd dat wie terugkeert uit een oranje zone een onlinevragenlijst moet invullen over de ondernomen activiteiten. Op basis daarvan wordt beslist of een test en bijbehorende quarantaine nodig zijn. Nu worden een test en quarantaine aangeraden aan wie uit een oranje zone komt, maar heel weinig mensen doen dat ook.

Dat begin september meer coronabesmettingen zouden opduiken, was te verwachten. Heel wat mensen keerden terug uit vakantie, onder wie veel reizigers uit rode zones. Bovendien is het schooljaar weer begonnen en hebben veel bedrijven het thuiswerk wat afgebouwd, waardoor er veel meer contact is tussen mensen.

Toch leefde de hoop dat zo’n snelle stijging zou uitblijven. Voor de zomer luidde het dat we met veel testen en goed contactonderzoek het virus klein zouden kunnen houden. Maar veel testen - nooit werd zoveel getest als in de voorbije dagen - en een contact tracing die almaar vlotter verloopt, blijken niet te volstaan. Mensen moeten ook hun gedrag aanpassen. De overheid legde in juli, toen het aantal besmettingen begon te stijgen, de bubbel van vijf op. Elk gezin mag met maximaal dezelfde vijf mensen intens contact hebben. Zowel virologen als politici oordelen nu dat die regel te weinig wordt opgevolgd, waardoor het virus snel aan kracht wint.

Zwartepieten

Virologen en politici schuiven elkaar de zwartepiet toe. ‘Net op een moment in de epidemie dat moeilijke beslissingen moeten worden genomen, zitten beleidsmakers muurvast in de ‘we-zijn-het-beu’-modus en ‘we-moeten-leren-leven-met-het-virus’-boodschap’, tweette viroloog Marc Van Ranst.

Van Ranst vindt dat de politiek te veel haar oren laat hangen naar critici van het coronabeleid, die vinden dat te weinig rekening wordt gehouden met de economische en maatschappelijke schade die de coronaregels meebrengen. In een reactie daarop werd Celeval, het belangrijkste corona-adviesorgaan van de overheid, herschikt. Een aantal virologen, waaronder Van Ranst, werd vervangen door experts met bijvoorbeeld economische expertise. Het gaat onder meer om de gezondheidseconoom Lieven Annemans, die enkele kritische open brieven schreef over de aanpak.

De thermometer van het herstel: zo herneemt de Belgische economie

©Mediafin

Zes maanden na het begin van de coronacrisis maakt De Tijd de balans van de Belgische economie op. Wie is opnieuw aan de slag, hebben we ons sociaal leven hernomen en welke sectoren herstellen zich en welke niet?

De race naar het vaccin: van petrischaal tot in de rekken

De zoektocht naar een coronavaccin moet tien keer sneller dan normaal verlopen. Welke van de 205 die nu in ontwikkeling is zal het halen?

In politieke kringen wordt de uithaal van Van Ranst gezien als een wraakoefening omdat hij niet meer in Celeval zetelt. Bovendien is er al langer ergernis omdat veel virologen nogal graag de media opzoeken en daar eigen accenten leggen, waardoor de bevolking tureluurs wordt door de veelheid aan boodschappen. In haar videoboodschap alludeerde Wilmès daar ook op. ‘De onzekerheid is demotiverend en de veelheid aan tegenstrijdige berichten is dat nog meer.’

Strengere regels kondigde Wilmès niet aan. De huidige maatregelen worden volgende week dinsdag of woensdag op een vergadering van de Nationale Veiligheidsraad geëvalueerd. Ter voorbereiding van die vergadering van de federale topministers en de ministers-presidenten van de deelstaten zoekt Celeval uit hoe de bubbel van vijf kan worden bijgestuurd, zodat meer mensen hem respecteren.

Moment pédagogique

Draagvlak is de nieuwe talk of the town in de Wetstraat. ‘Het wordt een moment pédagogique om nog eens duidelijk te maken wat nu eigenlijk wordt verwacht’, is in regeringskringen te horen. Marketeer Jan Callebaut, die veel toppolitici heeft geadviseerd, betwijfelt of dat volstaat. ‘De politici hebben vanaf het begin de boel uit handen gegeven en de virologen de eerste viool laten spelen. In plaats van de bevolking op te voeden over hoe zich het beste te wapenen tegen het virus hebben ze ons overladen met regeltjes, waardoor iedereen nu het spoor bijster is. Niemand is nog in staat te zeggen welke richting we uit moeten.’

Om de bevolking in het gareel te dwingen, kiezen virologen vaak voor de tactiek van de angst. ‘Als we nu niet ingrijpen, dreigt een ramp’, verklaarde Van Ranst dinsdag nog in ‘VTM Nieuws’. ‘Tot nog toe werden mensen vooral bang gemaakt voor het virus. Angst werkt in crisismomenten, maar dit is geen tijdelijke crisis meer’, zegt Callebaut. ‘We zitten in een nieuwe realiteit en als je dan angst blijft gebruiken, haken mensen af.’

In plaats van de bevolking op te voeden over hoe zich het beste te wapenen tegen het virus hebben ze ons overladen met regeltjes, waardoor iedereen nu het spoor bijster is.
Jan Callebaut
Marketeer

President imiteren

Wilmès lijkt zich daarvan bewust en in haar haast presidentiële videoboodschap maakte ze de bevolking duidelijk dat we uit de miserie raken als we samenwerken. ‘De toekomst ligt in onze handen. Nu, en nog vele maanden lang’, zei ze. Tous ensemble, zo lijkt het, maar Callebaut is niet onder de indruk. ‘Je kunt nu wel een Franse president gaan imiteren, maar dat is too little, too late’, vindt hij.

‘De mensen zien dat er geen plan is, terwijl je dat net nodig hebt voor een tegenoffensief’, zegt de marketeer. ‘Je moet duidelijk maken wat je gaat doen en hoe je het gaat doen. Dat gaat verder dan alleen de coronamaatregelen, het gaat ook over een plan voor economisch en maatschappelijk herstel. Alleen zo kan de politiek duidelijk maken dat ze de situatie onder controle heeft.’

Een lichtpunt is dat daar nog tijd voor is. Hoewel het aantal besmettingen almaar sneller stijgt, raken vooralsnog vooral jongeren besmet. Zij vertonen, in tegenstelling tot ouderen of mensen met een zwakke gezondheid, doorgaans een zeer mild ziekteverloop. Slechts zo’n 5 procent van wie besmet raakt, is ouder dan 70 jaar. Pas als veel ouderen besmet raken, wordt de situatie echt zorgwekkend. Zij worden vaker zwaar ziek.

De mensen zien dat er geen plan is, terwijl je dat net nodig hebt voor een tegenoffensief
Jan Callebaut
Marketeer

Ervaringen in het buitenland leren evenwel dat als het virus wijdverspreid raakt bij jongeren, het onvermijdelijk ook overslaat naar het oudere deel van de bevolking. Er zijn aanwijzingen dat die evolutie bezig is: hoewel 70-plussers minder vaak besmet raken, is het wel de groep waar het aantal besmettingen procentueel het sterkste stijgt.

Als veel ouderen besmet raken, heeft dat een impact op de ziekenhuizen. Er liggen nu 317 mensen met corona in het ziekenhuis, van wie 72 op intensieve zorg. Dat zijn nog altijd fracties van het aantal mensen dat in het voorjaar moest worden opgenomen. Als ook fors meer ouderen ziek worden, kan daar verandering in komen. Om de ziekenhuizen niet te overbelasten, is dat het scenario dat iedereen wil vermijden.

Of de huidige regering-Wilmès nog de omslag kan realiseren en plots een draagvlak kan creëren, valt te betwijfelen. Met de steun van nauwelijks 38 van de 150 Kamerleden wacht die ploeg vooral op de aflossing van de wacht. De Vivaldi-partijen hopen tegen begin oktober een nieuwe ploeg op de been te brengen. Met het bestrijden van de coronacrisis weet die meteen wat te doen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie