Advertentie
analyse

De race naar 4 miljoen gevaccineerden

Experts gaan ervan uit dat het leven weer behoorlijk normaal kan worden als de oudsten en meest kwetsbaren, zo’n 4 miljoen mensen, een prik hebben gekregen. ©Photo News

Om terug te kunnen keren naar een ietwat normaal leven, moeten de 65-plussers en kwetsbaren worden gevaccineerd. Het gaat om 4 miljoen mensen die in het meest optimistische scenario tegen midden april zullen zijn ingeënt. Hoe snel we kunnen gaan, hangt vooral af van de beschikbaarheid van vaccins.

Met de donkere januaridagen en coronacijfers die maar niet genoeg dalen om snel van versoepelingen te kunnen dromen, smachten veel mensen naar een perspectief. Dat de vaccinatiecampagne de voorbije week langzaam op gang kwam, biedt hoop. Het doet de vraag rijzen wanneer we kunnen terugkeren naar een ietwat normaal leven, waarbij we met een gerust gemoed ouders of grootouders mogen bezoeken, we weer op café of restaurant kunnen, de bedrijven het telewerkregime kunnen afwerpen en ondernemers die hun activiteiten zagen stilvallen de draad weer kunnen oppikken.

Om helemaal veilig te zijn, is er behoefte aan wat virologen groepsimmuniteit noemen. Dat betekent dat een voldoende groot deel van de bevolking immuniteit tegen het virus heeft opgebouwd, zodat het zich niet snel meer kan verspreiden en de epidemie uitdooft. Daarvoor moet naar schatting minstens 70 procent van de bevolking - bijna 6,5 miljoen volwassenen - worden ingeënt. In het huidige tempo, waarbij binnenkort zo’n 100.000 vaccins per week ter beschikking moeten zijn, duurt het 66 weken voor we dat halen.

66
weken
In het huidige tempo, waarbij binnenkort zo’n 100.000 vaccins per week ter beschikking moeten zijn, duurt het 66 weken voor we voldoende vaccinaties voor groepsimmuniteit halen.

Het goede nieuws is dat het niet zo lang hoeft te duren. Nu is alleen het vaccin van Pfizer-BioNTech - binnenkort ook Moderna - beschikbaar, maar de hoop is dat daar in februari of maart minstens AstrZeneca-Oxford bijkomt, waardoor de campagne kan worden versneld. De overheid hoopt dat zo iedereen tegen september kan worden ingeënt. Bovendien is het geen zwart-witverhaal, waarbij het coronavirus ons bedreigt tot 70 procent van de bevolking is gevaccineerd en pas daarna versoepelingen mogelijk zijn. Experts gaan ervan uit dat het leven weer behoorlijk normaal kan worden als de oudsten en meest kwetsbaren, zo’n 4 miljoen mensen, een prik hebben gekregen.

Het slechte nieuws is dat we ook daarvoor nog even geduld moeten hebben. Zoals in de meeste Europese landen werd in ons land beslist om de rusthuisbewoners als eersten in te enten. Daar is een goede reden voor: zij zijn het kwetsbaarst als ze besmet raken. Uit onderzoek blijkt dat een op de vier 85-plussers overlijdt na een infectie met het virus. Bewoners van een woon-zorgcentrum lopen meer kans dan leeftijdsgenoten om met het virus besmet te raken, omdat ze dicht op elkaar wonen en intensieve verzorging nodig hebben, waarbij afstand houden moeilijk is. Bijna 60 procent van de bijna 20.000 covid- doden in ons land woonde in een rusthuis.

Fase 1: Red de kwetsbaren

©Mediafin

Volgens het huidige schema moeten de 290.000 bewoners en personeelsleden van de woon-zorgcentra in de loop van februari hun twee inentingen met het vaccin van Pfizer-BioNTech - er zijn twee prikken nodig voor een optimale werking - hebben gekregen. De vraag is dan: welke impact heeft dat op het aantal ziekenhuisopnames en het aantal doden? Omdat het verloop van de epidemie onmogelijk valt te voorspellen, grijpen we terug naar de coronacijfers van december, de laatste maand waarvoor volledige cijfers voorhanden zijn. De Tijd maakte een simulatie voor hoe de coronacijfers er toen hadden uitgezien als risicogroepen toen waren gevaccineerd.

Omdat rusthuisbewoners moeilijk te filteren zijn uit de Sciensano-statistieken, kijken we naar het aantal 80-plussers. Rusthuisbewoners maken slechts een deel van die veel grotere groep uit, maar de simulatie geeft wel een goed beeld van de impact die vaccins kunnen hebben. We gaan ervan uit dat wie gevaccineerd is niet meer besmet kan raken, niet ziek wordt en dus ook niet aan het virus kan sterven. De realiteit is complexer, want hoewel uit onderzoek blijkt dat Pfizer-BioNTech en Moderna meer dan 90 procent bescherming bieden, is niet uit te sluiten dat een aantal gevaccineerden toch besmet zal raken en ziek zal worden.

In december hebben in ons land 62.195 mensen positief getest op het coronavirus. Bijna 14 procent van hen was ouder dan 80 jaar. Dat lage percentage staat in schril contrast met de ziekenhuisopnames: 80-plussers waren in de laatste maand van vorig jaar goed voor bijna de helft van de 5.000 opnames. Van de 2.550 mensen die stierven aan het virus is liefst 85 procent ouder dan 75 jaar.

Een snelle schatting leert dat ongeveer 1.500 van de 2.550 doden uit december in een woon-zorgcentrum woonden. Dat de meeste van die overlijdens vanaf eind februari vermeden kunnen worden, is een geruststellende gedachte, maar uit de problemen zijn we dan nog niet.

Festivals met duizenden aanwezigen organiseren, ik durf nu nog niet te zeggen dat het deze zomer mogelijk wordt.
Steven Van Gucht
Nationaal woordvoerder Belgische coronastrijd

Fase 2: Minder doden, niet minder zieken

‘De vaccinatie van de rusthuisbewoners zal vooral de sterfte indijken, maar zal er niet meteen toe leiden dat de ziekenhuizen uit de ellende zijn. Slechts 10 procent van de ziekenhuisopnames zijn immers rusthuisbewoners’, zegt viroloog Steven Van Gucht, nationaal woordvoerder van de Belgische coronastrijd. Dikwijls zijn rusthuisbewoners al zo verzwakt als ze het virus krijgen, dat ze niet meer naar het ziekenhuis worden gebracht maar in het woon-zorgcentrum overlijden.

De vaccinatie van de rusthuisbewoners zou weleens een tegengesteld effect kunnen hebben. Doordat veel mensen denken dat het ergste achter de rug is, dreigen ze de regels minder goed te volgen, waardoor het aantal besmettingen weer kan stijgen. Hoewel ze er veel minder vaak van sterven, kunnen zeker 50- tot 80-jarigen zeer ziek worden na een corona-infectie en lang in het ziekenhuis liggen. De gemiddelde persoon op de intensieve zorg is een man van 65 jaar. Die worden doorgaans gered, maar het kost moeite, wat een zware belasting is voor de zorg. Het overeind houden van de ziekenhuizen is al maanden de centrale drijfveer van de corona-aanpak.

‘We vrezen voor een scenario waarbij mensen alle remmen losgooien en overcompenseren wat ze maandenlang niet hebben kunnen doen. Dat is begrijpelijk, maar het zou ons snel weer in de problemen kunnen brengen’, zegt Van Gucht. Op de piek van de tweede golf werden dagelijks 800 mensen met corona in het ziekenhuis opgenomen. Trek daar de 10 procent rusthuisbewoners van af en je zit nog altijd aan een ondraaglijk hoog cijfer van 720 opnames. In zo’n scenario dreigen we in februari in plaats van verhoopte versoepelingen - waarvoor de ruimte sowieso beperkt zal zijn - aan te kijken tegen een lockdown die tot lang na de paasvakantie duurt.

6,5 miljoen
volwassenen
Om groepsimmuniteit te bereiken moet naar schatting minstens 70 procent van de bevolking - bijna 6,5 miljoen volwassenen - worden ingeënt.

Na de rusthuisbewoners en het personeel van de woon-zorgcentra wordt het overige zorgpersoneel gevaccineerd, goed voor zo’n 600.000 mensen. Dat zal gebeuren in de ziekenhuizen en in nog op te richten vaccinatiecentra. De hoop is dat die spuitjes vanaf februari kunnen worden gezet, maar veel zal afhangen van de goedkeuring bij bijkomende vaccins. Het is vooral uitkijken naar AstraZeneca-Oxford. De Europese Commissie, die in naam van de lidstaten met de farmabedrijven onderhandelde, heeft daar zwaar op ingezet.

Het Oxfordvaccin is niet alleen een stuk goedkoper dan dat van Pfizer-BioNTech en Moderna, maar ook gemakkelijker te verdelen. Anders dan die andere twee moet het niet bij extreme vriestemperaturen worden bewaard. Na enkele problemen leek de goedkeuring van het vaccin, dat in het Verenigd Koninkrijk al met een spoedlicentie wordt ingezet, nog enkele maanden op zich te laten wachten. Maar Noël Wathion, de nummer twee van het Europese Geneesmiddelenbureau (EMA), liet de voorbije week optekenen dat de goedkeuring toch nog deze maand kan.

Als dat lukt, kan in maart worden begonnen met het inenten van 2 miljoen 65-plussers en 1,3 miljoen risicopatiënten. Het is logisch dat zij de volgende in lijn zijn, want het risico op overlijden na een besmetting is bij hen een stuk hoger dan bij de rest van de bevolking. Een op de 40 65- tot 74-jarigen overlijdt na een coronabesmetting, terwijl slechts een op de 25.000 -34-jarigen erdoor sterft. De vaccinaties zullen plaatsvinden in zo’n 200 vaccinatiecentra, waarvoor onder meer sporthallen zullen worden gebruikt en waar zeven dagen per week zal worden gewerkt.

Fase 3: Het kantelpunt

©Mediafin

Zodra alle 65-plussers en het zorgpersoneel zijn ingeënt, bereiken we volgens Van Gucht een kantelpunt. Ongeveer 4 miljoen mensen hebben dan een prik gekregen, vooral degenen die het kwetsbaarst zijn voor het virus. Bijna 30 procent van wie in december positief testte, was ouder dan 60 jaar. Die groep is evenwel goed voor 82 procent van de ziekenhuisopnames en 94 procent van de overlijdens.

‘Zodra de ouderen en de risicogroepen zijn ingeënt, zullen de ziekenhuizen de situatie aankunnen’, zegt Van Gucht. Afhankelijk van het aantal beschikbare vaccins bereiken we als alles volgens plan verloopt dat punt ergens tussen midden april en eind juni, blijkt uit de plannen die de vaccinatiewerkgroep onder leiding van Dirk Ramaekers vrijdag bekendmaakte.

Hoewel we dan nog altijd ver weg zijn van de groepsimmuniteit en er nog altijd besmettingen zullen plaatsvinden, wordt heel wat meer mogelijk. Zeker omdat de lente dan in het land is, waardoor veel activiteiten naar buiten kunnen worden verplaatst. De voorbije zomer heeft ons geleerd dat dan weer meer mogelijk wordt. Onvermijdelijk komt er op dat moment druk om alles weer toe te staan. Naar de kapper zullen we dan allicht al enige tijd weer kunnen en cafés en restaurants zullen normaal weer open zijn. Zeker kleinere evenementen behoren dan ook opnieuw tot de mogelijkheden.

Hoe cruciaal het ook wordt om de race naar 4 miljoen gevaccineerden zo snel mogelijk te beëindigen, terug naar een wereld van voor het coronavirus zal het toch niet helemaal zijn. Ook veertigers en vijftigers kunnen zwaar ziek worden door het virus en in het ziekenhuis belanden, en sommigen zullen nog altijd overlijden. In december stierven er, ondanks het strenge coronaregime, 160 mensen van onder de 60 jaar aan covid.

De vraag wordt dan hoe snel we hoeveel risico willen toelaten. ‘Sommige landen zullen heel snel willen gaan, ik zou er eerder voor pleiten om de kraan geleidelijk open te draaien. Telkens de regels wat versoepelen om te zien wat er gebeurt’, zegt Van Gucht.

Fase 4: De langzame terugkeer naar normaal

Afstand houden, het dragen van mondmaskers op drukkere plaatsen en een goede handhygiëne zullen ook in de zomer nuttig blijven, al is de vraag of er dan nog veel een boodschap aan hebben. Ook de menselijke inventiviteit kan helpen. Sneltests zullen almaar meer ingeburgerd geraken, waardoor mensen op termijn zelf kunnen nagaan of ze besmettelijk zijn. Organisatoren van evenementen hopen stilletjes dat het hun zomer kan redden, al blijft Van Gucht voorzichtig. ‘Festivals met duizenden aanwezigen organiseren, ik zou nu toch nog niet durven te zeggen dat zoiets deze zomer mogelijk wordt’, zegt hij.

Bewoners van een woon-zorgcentrum lopen meer kans om besmet te raken.

Als alles meezit, kan wie een risicoberoep uitoefent in april al aanschuiven voor een spuitje. Welke beroepen dat zijn, moet nog worden beslist. Vanaf juni moet de rest van de bevolking volgen, ervan uitgaand dat de vaccins van Johnson&Johnson en CureVac dan inzetbaar zijn, iets waar voorlopig nog geen garantie voor is. ‘Maar als dat lukt, kunnen we ook jonge mensen nog voor de zomer beginnen te vaccineren. Dan is het rijk van de vrijheid weer in zicht’, zei de minister van Volksgezondheid en Sociale Zaken Frank Vandenbroucke (sp.a) vrijdag in de Kamer.

Zonder de vaccins van Johnson&Johnson en CureVac zal het tot het diep in 2021 duren voor we het punt van groepsimmuniteit bereiken. Niet alleen voor het gemoed, maar ook voor de economie zou dat lastig zijn, want zolang mensen niet het gevoel hebben dat ze helemaal veilig zijn, zullen ze geneigd zijn om de vinger op de knip te houden. Zelfs voor jongeren blijven risico’s immers verbonden aan een al te onbezonnen gedrag, zolang ze niet zijn ingeënt. In het ziekenhuis belanden ze niet zo snel, maar er zijn genoeg voorbeelden van jonge mensen die maandenlang hun smaak en geur kwijt waren of die lijden aan oververmoeidheid.

De vaccinatie van de rusthuisbewoners zal vooral de sterfte indijken, maar zal er niet meteen toe leiden dat de ziekenhuizen uit de ellende zijn. Slechts 10 procent van de ziekenhuisopnames zijn immers rusthuisbewoners.
Steven Van Gucht
Viroloog

Verdwijnen zal het coronavirus allicht niet. Naarmate meer mensen een prik krijgen, zal het proberen te muteren naar een variant waar vaccins minder grip op hebben. De inentingen kunnen dan worden aangepast, zoals dat nu ook met griep gebeurt. ‘Met enige bezorgdheid kijk ik toch naar volgende herfst, want we zijn nooit zeker dat het weer helemaal normaal wordt’, zegt Van Gucht. ‘Wetenschappelijk onderzoek wijst weliswaar uit dat de vaccins zeer effectief zijn, maar dat moet nog altijd in de realiteit worden bevestigd.’

Wellicht zullen mensen blijven ziek worden en zal het virus dodelijke slachtoffers blijven maken, net zoals griep dat elk jaar doet. De verwachting is dat het binnen de proporties zal blijven die we als samenleving aanvaardbaar achten, waardoor we na de zomer, als een maximaal aantal Belgen is ingeënt, het normale leven kunnen opnemen. Al is de vraag wat we tegen dan nog als normaal zullen beschouwen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie