Drie op de tien Brusselaars raken besmet in familiekring

De Brusselse cafés moeten dicht tot 8 november. ©Kristof Vadino

Ruim de helft van de Brusselaars die positief testen op het coronavirus vermeldt bij het contactonderzoek in de dagen ervoor op café te zijn geweest. Hard bewijs dat cafés brandversneller zijn, is er niet. Brussel hoopt vooral op een quick win door ze te sluiten.

De hotspot Brussel moest woensdag noodgedwongen bijschakelen, een dag na de aankondiging van strengere coronaregels voor heel België. De belangrijkste maatregel is dat alle cafés minstens een maand sluiten. In de rest van het land mogen cafés openblijven tot 23 uur. Voor restaurants verandert niets.

Federaal minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (sp.a) wijst cafés aan als broeihaarden voor het coronavirus. In het zwaarst getroffen Brussel lijkt de keuze te zijn een veldslag te verliezen - een economisch bloedbad in de horeca - om de oorlog tegen het snel oprukkende corona te winnen.

Maar wat leren de cijfers over het nut van cafésluitingen? 'Onderzoek naar clusters - één positief geval pookt een nieuwe besmettingshaard aan - heeft uitgewezen dat de bron van die besmettingen in 4 procent van de gevallen terug te brengen is tot cafés. Bij restaurants is dat minder dan 1 procent, zegt Steven Van Gucht, viroloog bij Sciensano. 'We stellen vast dat vooral in familiale of intieme kring haarden ontstaan. In Brussel doet ruim een op de drie besmettingen zich voor in familiale kring. Een familielid of iemand van een vriendengroepje brengt het virus van buiten de inner circle binnen.'

4%
clusters in cafés
Onderzoek naar clusters - één positief geval pookt een nieuwe besmettingshaard aan - en de bron van die besmettingen toont aan dat die voor 4 procent terug te brengen zijn tot cafés.

Die patient zero kan op veel manieren besmet raken: op het werk, op school of in een zorginstelling. Die clusters zijn simpeler te traceren en te herkennen. Daarom concentreert het brononderzoek zich hoofdzakelijk daarop. Bij cafés is tracering een pak moeilijker omdat besmettingen er veel minder zichtbaar zijn en het niet noodzakelijk om grote, snel te detecteren uitbraken gaat. 'Maar het zijn wel typische netwerkplekken waar je het virus kan oprapen en transporteren naar een nieuwe familie', zegt Van Gucht.

Brandversneller

Cafés zijn dus een mogelijke brandversneller. 'Zeker als de regels niet consistent gevolgd worden', zegt Van Gucht. 'Maar daarnaast zijn er nog veel andere mogelijkheden. Van sportkantines tot buitenschoolse activiteiten en feesten, eigenlijk overal waar volk is en de omgang door de setting wat losser is. Duwen op één plek is niet heiligmakend.'

De regionale administraties houden bij waar mensen besmet raken. De bedoeling is de resultaten daarvan binnenkort publiek te maken. Maar de boodschap is nu al dat er veel losse eindjes zijn. Dat we niet precies weten waar we het hoogste risico op besmetting lopen, is niet onlogisch. Het duurt soms tot twee weken voor het virus zich manifesteert via ziektesymptomen. Wie kan zijn levenswandel van de voorbije twee weken in detail reconstrueren? Bovendien is er een grote groep van besmette mensen die nooit ziek worden, maar toch anderen aansteken: tot 40 procent van de infecties zou door mensen zonder symptomen worden doorgegeven. Probeer maar eens na te gaan wie je besmet heeft als die persoon niet weet dat hij drager is van het virus.

Duwen op één plek is niet heiligmakend.
Steven Van Gucht
Viroloog

Geen hard bewijs

Er is geen hard bewijs dat cafés de grote aanjager zijn van het virus. Brussel hoopt vooral op een quick win om de snelle opmars van besmettingen te vertragen en liefst een halt toe te roepen. 'We weten dat in de Brusselse theesalons en shishabars mensen nauwe contacten zijn blijven hebben. Nu ook die dichtgaan, hopen we toch een verschil te maken', zegt Inge Neven van de Brusselse gezondheidsinspectie.

Binnenskamers wordt toegegeven dat Brussel zijn cafés sluit omdat dat de keuze is geweest in het zwaar getroffen Parijs. Regent het in Parijs, dan druppelt het in Franstalig België, zoals ook bij de sluiting van de scholen bij de lockdown in het voorjaar bleek. Een lockdown wil niemand meer, dus komt het deel van het publieke leven dat het eenvoudigst valt te sluiten in het vizier.

We ons hoeven ons helemaal niet in sociaal isolement te stoppen om weer controle te krijgen.
Steven Van Gucht
Viroloog

Na veel getalm kon Brussel niet anders dan schakelen. Het aantal nieuwe coronagevallen is het hoogste van België, en Brussel scoort ook slecht in vergelijking met andere Europese grootsteden. De epidemie wint er zo snel aan kracht dat de coronamachinerie - van tests over het opsporen van besmette mensen en wie ze de infectie mogelijk hebben doorgegeven tot de zorg in de ziekenhuizen - steeds minder kan volgen. Zonder ingrijpen dreigt de epidemie zo te gaan woekeren dat we de controle weer helemaal dreigen te verliezen. Brussel drijft zowel zijn testcapaciteit als het aantal contactspeurders op, maar aan de huidige groeisnelheid van de epidemie dreigt ook dat weer snel tekort te schieten.

Zal de sluiting van de cafés volstaan? 'Als mensen thuis gaan feesten zonder afstand te houden is het zo weer verpest', zegt Van Gucht. 'Terwijl we ons helemaal niet in isolement hoeven te stoppen om weer controle te krijgen. De modellen van de virusvoorspellers van de overheid tonen duidelijk aan dat we de epidemie wind uit de zeilen nemen door 20 procent te korten op onze nauwe contacten.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie