analyse

En toen waren er drie kandidaat-vaccins

©AFP

Voor de derde keer in drie weken tijd kregen we maandag goed nieuws over de werkzaamheid van een coronavaccin. Hoe vergelijkt de kandidaat van Oxford en AstraZeneca zich met de concurrenten in de kopgroep? Alles wat u moet weten op een rij.

Hoe werkt het Oxford-vaccin?

Het vaccin van AstraZeneca en de universiteit van Oxford werkt met een zogenaamde virale vector. Dat wil in een notendop zeggen dat een onschadelijk virus - in dit geval een verkoudheidsvirus dat normaal chimpansees treft - wordt gebruikt als koerier om een stukje coronavirus - het eiwit dat het virus zijn stekelige uiterlijk geeft - binnen te smokkelen. Het lichaam herkent die stekels en bouwt immuniteit op, waardoor het klaar is voor het moment waarop het echte coronavirus op de proppen komt.

Dat is andere technologie dan die waar Pfizer/BioNTech en Moderna op steunen. Zij gebruiken allebei mRNA-technologie. Die gentechnologie zorgt er - eenvoudig uitgedrukt - voor dat lichaamseigen cellen een voor het coronavirus kenmerkend eiwit beginnen produceren. Het lichaam herkent dat eiwit en maakt de nodige antistoffen aan.

Hoe efficiënt is het vaccin?

De interim-data van de klinische proeven die AstraZeneca en Oxford aan het uitvoeren zijn, wijzen voorlopig op een gemiddelde efficiëntie van 70 procent. Dat wil zeggen dat als je tien mensen vaccineert, er zeven daadwerkelijk beschermd worden.

Dat cijfer oogt pover, in vergelijking met de 95 procent efficiëntie die Moderna en Pfizer/BioNTech claimen. Maar het cijfer geeft een vertekend beeld. De 70 procent is een gemiddelde van twee verschillende klinische proeven met hetzelfde vaccin.

90%
Efficiëntie
Met een aangepaste dosering haalt het Oxford-vaccin een werkzaamheidsgraad van 90 procent.

In de eerste klinische proef kregen deelnemers twee spuiten met een volledige dosis. Het resultaat was dat de deelnemers die geen placebo kregen voor 62 procent beschermd bleken. In de andere proef kregen de deelnemers eerst een halve dosis, en vervolgens op een later tijdstip een volledige dosis. Voor hen bleek de efficiëntiegraad veel hoger, tot 90 procent. Als bijkomende data bevestigen dat met die mindere dosering 90 procent wordt gehaald, is die 62 procent de facto van geen tel meer.

'In dat geval kan het vaccin zich aardig meten met de andere kandidaten', zegt de vaccinologe Isabel Leroux-Roels (UZ Gent). 'Als je kan kiezen als land, kan je wel best opteren voor het vaccin met de hoogste werkingsgraad, om de simpele reden dat je dan minder mensen moet vaccineren om aan groepsimmuniteit te geraken. Maar dat wil niet zeggen dat het vaccin met de iets lagere efficiëntiegraad de prullenmand in moet. Door zijn specifieke eigenschappen kan het Oxford-vaccin heel belangrijk worden op wereldschaal (zie onder, red.).'

Waarom werkt het beter met minder dosis?

De hamvraag bij het nieuws van Oxford en AstraZeneca is waarom het vaccin beter lijkt te beschermen als eerst een halve dosis wordt toegediend en dan pas een hele, in vergelijking met twee hele. De interim-data geven daarop nog geen antwoord. Verder onderzoek moet dat uitwijzen.

Volgens de viroloog Johan Neyts (KU Leuven) kan het te maken hebben met de techniek die het Oxford-vaccin gebruikt. 'Wie bij een eerste vaccinatie een volledige dosis krijgt, maakt ook meer antistoffen aan tegen het verkoudheidsvirus dat als koerier dient. Daardoor zal het lichaam bij een volgende vaccinatie die 'dragertjes' minder snel binnenlaten. Wie maar een halve dosis kreeg, is minder beschermd tegen het dragende virus, maar kan zo meer immuniteit voor het coronavirus opbouwen.'

Wat zijn de voordelen van het Oxford-vaccin?

Zelfs als de efficiëntie van het Oxford-vaccin uiteindelijk lager blijkt te zijn dat dat van de concurrentie, belooft het bijzonder belangrijk te worden op wereldschaal. Het kan teren op twee grote voordelen: de logistiek en de prijs.

De logistieke kant zit in de transporteerbaarheid. Het Oxford-vaccin kan aan koelkasttemperatuur, van 2 tot 8 graden, worden bewaard. Dat is een wereld van verschil met de -70 graden van Pfizer en de -20 van Moderna. Die vaccins kan je op grote schaal uitrollen waar er een goed ontwikkelde koudeketen is, maar die is er niet in grote delen van de wereld.

Door zijn specifieke eigenschappen kan het Oxford-vaccin een heel belangrijke rol spelen in ontwikkelingslanden.
Isabel Leroux-Roels
Vaccinologe UZ Gent

Bovendien is het Oxford-vaccin gevoelig goedkoper dan dat van de concurrentie, omdat AstraZeneca zich geëngageerd heeft het vaccin tegen de kostprijs te verkopen. Waar Pfizer en Moderna rekenen op een prijs tussen 32 en 39 dollar, zou het Oxford-vaccin maar 4 à 5 dollar per dosis moeten kosten.

'Die twee factoren maken dat het Oxford-vaccin zeker in ontwikkelingslanden een rol van formaat kan spelen', zegt Leroux-Roels. 'En dat heeft dan niets met een andere waarde van een mensenleven te maken, maar alles met praktische omstandigheden.'

Zal je kunnen kiezen voor een specifiek vaccin?

België heeft bestellingen lopen bij zowel Pfizer als AstraZeneca. Wil dat dan zeggen dat je straks kan kiezen tussen het ene en het andere spuitje? Momenteel is een task force bezig de Belgische vaccinatiestrategie uit te werken. Tot die er is, valt nog geen sluitend antwoord te geven op die vraag.

Als je mensen laat wachten tot hun voorkeurvaccin er is, wordt alles hopeloos ingewikkeld.
Corinne Vandermeulen
Vaccinologe UZ Leuven

Maar experts betwijfelen of het - zeker in het begin - haalbaar is om iedereen toe te laten te 'shoppen' tussen de verschillende soorten vaccins. 'Zeker in het begin gaan de ladingen vaccins in golven aankomen', zegt de vaccinologe Corinne Vandermeulen (UZ Leuven). 'Die zullen worden gebruikt om in een bepaalde volgorde groepen te vaccineren, beginnende met zorgmedewerkers en risicogroepen. Op dat moment zal het vooral een kwestie zijn van te pakken wat er te krijgen is. Dan kan je als persoon wellicht nog altijd weigeren als je dat wil, maar als je mensen gaat herschikken tot hun voorkeurvaccin er is, maak je de boel hopeloos ingewikkeld.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie