Europa eist vaccins op uit Britse fabrieken AstraZeneca

Europees commissaris voor Gezondheid Stella Kyriakides. ©EPA

De Europese Commissie eist dat Europa ook vanuit de Britse fabrieken van AstraZeneca wordt bevoorraad met vaccins. 'First come, first served, dat werkt alleen bij de buurtslager.'

Eind vorige week verraste AstraZeneca met het nieuws dat het de EU in februari met 60 procent minder vaccins kan bevoorraden dan voorzien. Die boodschap sloeg in Europa in als een bom. Zowat alle EU-lidstaten rekenen op het AstraZeneca-vaccin om hun vaccinatiecampagne een boost te geven.

De reden voor die tegenvaller zijn de problemen van AstraZeneca in de fabriek van zijn onderaannemer Henogen in België. Het opkweken van de adenovirussen die nodig zijn voor de samenstelling van het vaccin loopt er trager dan verhoopt. AstraZeneca denkt 49 miljoen minder dosissen te leveren dan gepland.

Dat ontaardde de voorbije dagen in een bittere discussie tussen het bedrijf en de Europese Commissie. Die kreeg politieke dimensies die de verzuurde relatie tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk onder hoogspanning zetten.

Gescheiden stromen

De inzet is hoever AstraZeneca moet gaan om zijn verplichtingen na te komen. Niemand betwist dat het contract tussen het bedrijf en de Commissie een inspannings- en geen resultaatsverbintenis is. Anders gezegd: AstraZeneca moet het maximale doen om zijn afspraken na te komen, maar kan juridisch niet verantwoordelijk worden gesteld voor onvoorziene tegenslagen. Maar over wat die maximale inspanning precies is, lopen de meningen uiteen.

In het contract is sprake van vier fabrieken, waarvan twee in het VK. Die kunnen helpen om het contract na te komen.
Europese Commissie

In interviews met diverse Europese kranten schermt AstraZeneca-CEO Pascal Soriot ermee dat het VK zijn contract maanden vroeger afsloot en dat Europa en het VK worden aangeleverd door twee gescheiden productielijnen. Het VK krijgt volgens Soriot de vaccins van twee Britse productiesites, Europa van fabrieken in België en Nederland. Volgens Soriot heeft Europa de pech dat de productieproblemen zich voordoen in 'zijn' fabriek.

Maar volgens de Commissie is in het contract geen sprake van een prioritaire behandeling van het Verenigd Koninkrijk of van gescheiden stromen. Europa eist daarom dat de schok van de productieproblemen in België en Nederland gelijk wordt gedragen door Europa en het VK. En dat een deel van de vaccins uit de goed draaiende Britse fabrieken het continent bereikt om de tegenvaller goed te maken.

'In het contract is sprake van vier fabrieken, waarvan twee in het VK. Die kunnen helpen het contract na te komen', klonk het op de persbriefing. 'First come, first served, dat werkt alleen bij de buurtslager, niet in contracten', zei Europees commissaris voor Gezondheid Stella Kyriakides.

Om de discussie uit te klaren roept Europa het farmabedrijf op het contract openbaar te maken. Maar de overeenkomst is op vraag van AstraZeneca geheim - een standaardpraktijk in de sector.

De Commissie hoopt de zaak nog op te lossen zonder juridische veldslag, maar het vertrouwen lijkt ver zoek. Om te controleren of AstraZeneca Europa geen blaasjes wijsmaakt over de productieproblemen voeren controleurs uit verschillende landen de komende dagen een controle uit bij Henogen in Seneffe.

Vaccinprotectionisme

Europa kondigde eerder deze week ook al aan te werken aan een registratieplicht voor vaccinproducenten. Die moeten straks melden als dosissen buiten de EU geëxporteerd worden. Op papier komt dat register er alleen om volledige transparantie te krijgen over de vaccinstromen - een controle dat geen Europese vaccins naar hogere bieders worden versluisd, zeg maar. Maar sommigen zien er een voorbode in om, indien nodig, de export van vaccins naar andere delen van de wereld te blokkeren.

Daarmee lijkt de vaccinschaarste tot dezelfde protectionistische kramp te leiden als die van maart vorig jaar. Toen was de schaarste aan beschermingsmateriaal voor de zorgsector de boosdoener, nu leidt de schaarste aan vaccins tot geopolitieke spanning.

Je zit met een doomsdayscenario: als een iemand begint, moet de rest volgen.
Hans Diels
Expert Geopolitiek Etion

'Die dynamiek is onvermijdelijk', zegt Hans Diels, specialist geopolitiek bij de werkgeversorganisatie Etion. 'Je zit met de enorme druk van je bevolking, terwijl er schaarste heerst. Een kransje rijke landen heeft met voorkoopcontracten alles opgekocht wat op te kopen viel. Als dan iets tegenvalt en er ontstaat een tekort, levert dat spanning op.'

De vraag is of dat vaccinprotectionisme escaleert. 'De Britten zullen waarschijnlijk niet toestaan dat vaccins van hun grondgebied naar Europa gaan. Maar zal Europa dan de vaccins van concurrent Pfizer binnen zijn eigen grenzen houden? Je voelt dat niet veel nodig is voor een escalatie. Het is het doomsdayscenario: als een iemand begint, moet de rest volgen, of je dreigt met lege handen achter te blijven.'

Op lange termijn kan dat nefast zijn voor iedereen, waarschuwt Diels. 'Als dat soort protectionisme overslaat naar bijvoorbeeld de ingrediënten waarop de farma-industrie een beroep doet, wordt de globale aanvoerketen verstoord. Dan raakt alles in het slop en verliest iedereen.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie