analyse

Europa schuifelt behoedzaam naar 'het nieuwe normaal'

Oostenrijk was een van de eerste Europese landen waar winkels weer de deuren konden openen. Het dragen van een mondkapje is wel verplicht. ©EPA

Nu Europa de piek in de corona-epidemie achter zich lijkt te hebben, beginnen de lidstaten aan de afbouw van de lockdownmaatregelen. Uit angst voor een tweede besmettingsgolf verloopt die queeste naar 'het nieuwe normaal' vrijwel overal behoedzaam en trapsgewijs.

2020 kondigde zich aan als een onzeker jaar voor Europa. Hoe zou de unie het vertrek van het Verenigd Koninkrijk verteren? Zou ze in dat postbrexittijdperk een modus vivendi bereiken met die 'ontrouwe' partner? En wat met de relatie met de Verenigde Staten? Was die bestand tegen de bokkensprongen van Donald Trump of was een handelsconflict tussen de oude bondgenoten onafwendbaar?

Het waren maar enkele vragen die bij de overgang van oud naar nieuw op vele lippen branden. Amper vier maanden later is de onzekerheid in Europa groter ooit. Maar niet door de naweeën van de brexit of handelsspanningen met de VS. Al ruim twee maanden geselt een onzichtbare vijand het oude continent: het coronavirus.

De longziekte, afkomstig uit de Chinese miljoenenstad Wuhan, kostte in enkele weken het leven aan meer dan 130.000 Europeanen. Geen continent ter wereld kreeg het tot nu zo zwaar te verduren. Driekwart van die slachtoffers vielen in Italië, het Verenigd Koninkrijk, Spanje en Frankrijk. Ook ons land deelde zwaar in de klappen.

Hoopgevende signalen

Ondanks die zware dodentol tekenen zich al enkele dagen hoopgevende signalen af. De meeste lidstaten van de Europese Unie lijken, mede door een wekenlange inperking van de bewegingsvrijheid van de burgers, de piek in de epidemie achter zich te hebben. Zelfs in Italië en Spanje, lang de Europese frontlijnstaten in de coronastrijd, zijn de recentste cijfers bemoedigend.

Een nieuwe fase in de crisis dient zich aan. Zolang geen vaccin of doeltreffend medicijn bestaat tegen de longziekte, rest slechts één optie: zoeken naar een vorm van samenleven met het virus, drukken Europese leiders hun bevolking dezer dagen op het hart.

Allen beseffen ze dat de quarantainemaatregelen onmogelijk kunnen worden aangehouden tot de wetenschap en de geneeskunde het virus te slim af zijn. De impact van de lockdown is nu al nauwelijks te overzien.

Economie bloedt

De Europese economie incasseerde tijdens de eerste drie maanden van 2020 een nooit geziene klap, de landen met het strikste lockdownregime zoals Frankrijk, Italië en Spanje voorop. In vakantielanden als Spanje en Italië gaat de toeristische sector helemaal onderuit en voor verscheidene luchtvaartmaatschappijen lopen de verliezen zo zwaar op dat ze hun toevlucht nemen tot ontslagrondes of aan het overheidsinfuus gaan.

30 miljoen
mensen tijdelijk werkloos
Alleen al in de vijf grootste economieën zitten meer dan 30 miljoen mensen, of een vijfde van de beroepsbevolking, in een systeem van tijdelijke werkloosheid.

De crisis ontziet de gezinnen evenmin. Miljoenen Europeanen kregen het de afgelopen weken lastig om de eindjes aan elkaar te knopen door jobverlies. Alleen al in de vijf grootste economieën zitten meer dan 30 miljoen mensen, of een vijfde van de beroepsbevolking, in een systeem van tijdelijke werkloosheid. Het devies 'blijf in uw kot' leidde daarnaast tot sociale spanningen. Hulporganisaties noteerden een stijging in partnergeweld en kindermishandeling.

Nu de piek in de epidemie voorbij lijkt, klinkt de roep om een versoepeling van de quarantainemaatregelen steeds luider. De regeringen in Europa wagen zich aan een moeilijke evenwichtsoefening: het economische en sociale leven weer op gang brengen zonder de door gezondheidsexperts gevreesde tweede besmettingsgolf uit te lokken. Want de situatie in de ziekenhuizen is in veel landen nog te fragiel om een nieuwe piek aan te kunnen.

Versoepeling lockdown

In heel wat Europese lidstaten ontsponnen zich de afgelopen weken tussen politici en gezondheidsexperts pittige discussies over de versoepeling van de maatregelen. Nu steeds meer regeringen hun exitplan in de steigers hebben staan, tekenen zich - los van een verschillende timing - wel een aantal trends af.

Vrijwel overal verloopt de zoektocht naar het 'nieuwe normaal' erg voorzichtig en in verschillende fases. En alle overheden bouwen tussentijdse evaluatiemomenten uit. Gaat het met de coronacurves opnieuw de foute kant uit, dan draaien ze de bevolking de duimschroeven onvermijdelijk weer aan.

Grote landen kiezen vaak voor een regionale aanpak. In Duitsland is dat niet onlogisch omdat niet het nationale maar het deelstaatniveau bevoegd is. Dat Frankrijk, Spanje en Italië de lockdownmaatregelen niet in alle departementen, provincies of regio's in hetzelfde tempo afbouwen, heeft vooral te maken met de verspreiding van de broeihaarden. De minst getroffen zones gaan het snelst naar een meer genormaliseerde toestand.

Bedrijven en winkels

Tijdens het lockdownregime viel in heel Europa het economische leven grotendeels stil. 'Essentiële' dienstverleners zoals supermarkten, voedingswinkels en -producenten, apothekers, benzinestations en krantenwinkels mochten wel elke ochtend de rolluiken optrekken en onder strikte voorwaarden klanten ontvangen. De overige winkels en heel wat bedrijven waar telewerken geen optie was en de regels rond social distancing niet nageleefd konden worden, bleven dicht.

Die situatie verandert in de exitfase. Telewerken blijft voorlopig overal in Europa de norm. Maar ook bedrijven waar thuiswerk niet tot de mogelijkheden behoort, kunnen de activiteiten weer opstarten als ze voldoende veilige werkomstandigheden kunnen creëren voor hun werknemers en in kleinere ploegen aan de slag gaan.

In gespreide slagorde en onder strenge voorwaarden krijgen ook winkels de toestemming weer klanten te ontvangen. Europeanen die snakken naar een nieuwe zomergarderobe, ander tuinmeubilair, extra elektroapparaten of een fonkelnieuwe fiets, komen de volgende weken aan hun trekken. Wie een contactberoep, zoals kapper, uitoefent, valt in heel wat landen voorlopig uit de boot.

Mondmaskers

Over de zin en onzin van het gebruik van mondmaskers buiten de zorgsector is al heel wat inkt gevloeid. In de exitfase bevelen veel overheden ze nu toch aan. In België, Frankrijk, Duitsland of Oostenrijk zijn ze op het openbaar vervoer en soms ook bij een bezoek aan winkels zelfs verplicht.

In lidstaten waar de toeristische sector een belangrijke motor is van de economie, kregen hotels, cafés en restaurants de afgelopen dagen een duidelijker perspectief aangeboden door hun regering. Dat is onder meer het geval in Spanje, Griekenland, Portugal, Italië, Zwitserland en Oostenrijk.

Nog een duidelijke tendens: wie gehoopt had deze zomer ergens in Europa een gerenommeerd festival of een grote sportwedstrijd mee te pikken, is eraan voor de moeite. Elk land verbiedt al zeker tot eind augustus grote openbare evenementen.

Het is nog koffiedik kijken of met vakantie gaan buiten de eigen landsgrenzen er überhaupt inzit. Tijdens de exit houden vrijwel alle landen hun buitengrenzen dicht. Zelfs verplaatsingen in eigen land zijn de volgende weken tot een welbepaalde actieradius beperkt.

Onderwijs en horeca

Als het over onderwijs gaat, lopen de Europese exitstrategieën uiteen. Terwijl Spanje en Italië er radicaal voor kiezen de schoolpoorten zeker tot september dicht te houden, opteren de meeste andere Europese lidstaten voor een geleidelijke en gedeeltelijke heropening van de lagere en middelbare scholen. Frankrijk is een van de weinige landen waar kleuters weldra opnieuw naar hun klasjes mogen.

Het is nog koffiedik kijken of met vakantie gaan buiten de eigen landsgrenzen er überhaupt inzit. Tijdens de exit houden vrijwel alle landen hun buitengrenzen dicht.

De horeca wacht ook een verschillende behandeling. In lidstaten waar de toeristische sector een belangrijke motor is van de economie, kregen hotels, cafés en restaurants de afgelopen dagen een duidelijker perspectief aangeboden door hun regering. Dat is onder meer het geval in Spanje, Griekenland, Portugal, Italië, Zwitserland en Oostenrijk.

Als de afbouw van de lockdown volgens planning verloopt, draait de horeca daar tegen het begin van de zomer weer op volle toeren. Althans volgens de regels van de anderhalvemetersamenleving. 

Lees verder

Advertentie
Advertentie