analyse

Europees instrumentarium in strijd tegen corona is beperkt

Heel wat Europese lidstaten raden niet-essentiële reizen naar risicozones in Italië af. Toeristen in Rome dragen mondmaskers om zichzelf te beschermen. ©EPA

Nu het coronavirus door Europa trekt, klinkt de roep om een ferme aanpak van de crisis luider. Maar het instrumentarium van de Europese Unie is beperkt. Het beslissingsrecht ligt bij de lidstaten. Brussel kan hoogstens coördineren.

Sinds het nieuwe coronavirus eind 2019 een eerste keer opgedoken is in de Chinese miljoenenstad Wuhan leek de gezondheidscrisis lange tijd een ver-van-mijn-bed-show voor heel wat Europeanen. Het leeuwendeel van de besmettingen deed zich in Azië voor. Daar is verandering in gekomen. Na China, Zuid-Korea en Iran is Italië de nieuwe frontlinie. Vandaar verspreidt het virus zich als een lopend vuurtje in Europa.

'Als we willen voorkomen dat de coronacrisis uitgroeit tot een pandemie, dringt agressieve actie zich op', waarschuwt de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO). Meteen duikt de vraag op hoe de Europese Unie die oproep kan beantwoorden.

Europees commissaris voor Volksgezondheid Stella Kyriakides zei woensdag dat Brussel het voortouw zal nemen om te voorkomen dat de 27 lidstaten in gespreide slagorde reageren op de crisis. Maar de uitvaardiging van gezondheidsmaatregelen, reisbeperkingen of de monitoring van de crisis zijn een exclusieve bevoegdheid van die lidstaten. Brussel kan hoogstens coördineren. Een overzicht.

1. Reizen

De meeste EU-landen maken deel uit van de Schengenzone. Goederen en personen kunnen dus vrij rondreizen. In uitzonderlijke gevallen, zoals tijdens de migratiecrisis, kunnen nationale overheden beslissen tijdelijk weer grenscontroles in te voeren. Maar bij een epidemie lijkt zo'n ingreep weinig nut te hebben. Een virus stopt niet aan een landsgrens.

In uitzonderlijke omstandigheden kunnen we de begrotingsregels flexibeler toepassen.
Paolo Gentiloni
Europees commissaris voor Economische Zaken

De EU-landen kunnen op eigen houtje ook het reisadvies voor risicogebieden aanpassen. België raadt niet-essentiële reizen naar coronagebied in Italië bijvoorbeeld af. Maar van een reisverbod is nog geen sprake.

Wie terugkeert uit Italië of Azië riskeert in enkele EU-landen in quarantaine te belanden. Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk vragen die mensen zeker twee weken thuis te blijven. Verschillende Europese lidstaten geven medewerkers die in risicogebied vertoefden een gelijkaardig advies.

2. Preventie en monitoring

De Commissie spoort de 27 lidstaten aan alle relevante informatie over de coronacrisis zo snel mogelijk met elkaar te delen. Daarnaast vroeg ze hun actieplannen voor pandemieën op. Wat zijn hun diagnosecapaciteiten? Hoeveel tests kunnen ze uitvoeren in labo's? Wat zijn hun procedures om besmettingen op te sporen? Daarop hoopt Brussel zo snel mogelijk een zicht te krijgen. Maar het kan geen gezamenlijke monitoringmaatregelen opleggen.

Het Europees Centrum voor Ziektepreventie en -controle heeft medewerkers in de besmette regio's in Italië en biedt hulp bij risicoanalyses. De Commissie staat ook klaar om in bulk mondmaskers te kopen voor alle EU-leden. 

3. Financiële steun

De EU heeft haar portefeuille al een paar keer opengetrokken om de verspreiding van Covid-19 tegen te gaan. Ze financierde de repatriëring van Europese burgers uit China en Japan. Deze week schreef ze een cheque van 232 miljoen euro uit voor de wereldwijde strijd tegen de epidemie. Zowat de helft van dat bedrag vloeit naar onderzoek naar vaccins, behandelingen en diagnosemateriaal.

Ten slotte lijkt de Commissie bereid getroffen lidstaten extra budgettaire manoeuvreerruimte te geven. 'In uitzonderlijke omstandigheden kunnen we de begrotingsregels flexibeler toepassen', zei Europees commissaris voor Economische Zaken Paolo Gentiloni woensdag. De coronacrisis valt onder die bepaling.

Lees verder

Advertentie
Advertentie