interview

‘Hebben de covidregels wel zin als we ze niet kunnen volgen?'

Steven Laureys: ‘Ik zie in deze crisis te weinig medeleven, we zijn vaak ongenuanceerd hard voor de ander.’ ©SISKA VANDECASTEELE

De coronacijfers zakken, de wrevel neemt toe. Hoelang moeten we nog binnenblijven? Neuroloog Steven Laureys maakt zich zorgen. ‘Empathie is ook een expertise, die een viroloog niet noodzakelijk heeft.’

Als we om 12 uur aankloppen bij het kantoor van professor Steven Laureys op de vijfde verdieping van het universitaire ziekenhuis van Luik, in de beboste heuvels van Sart-Tilman, kijkt hij blij verrast op. Hij is onze afspraak uit het oog verloren. ‘Dan spreek je de hele tijd over mindfulness en leef je toch zo’n jachtig leven.’

Hij zal zich tijdens het gesprek nog excuseren. ‘Ik heb heel weinig geslapen vannacht.’ Zijn twee jongste kinderen - hij heeft er vijf, tussen 1 en 21 jaar oud - hebben hem wakker gehouden. Hij wijst naar zijn smartwatch. ‘Mijn apps vertelden mij vanochtend dat ik vandaag moet opletten.’

Waarom draagt u twee horloges?

Steven Laureys: ‘Dit is een Fitbit, het andere is een smartwatch. Dat is de wetenschapper in mij: ik vind het interessant om de data te vergelijken.’

Hij schuift een grote zwarte ring van zijn vingers. ‘Ik draag zelfs drie monitors: dit is een Oura (een slimme ring, red.). Ik ben testpersoon voor de universiteit van Californië. Ze gebruiken die onder meer om de temperatuur te meten, als voorspeller van Covid-19.’ Hij lacht. ‘Mijn vrouw vindt het ook overdreven, hoor.’

Een harde wetenschapper met als specialiteit het (onder)bewustzijn, dat is Laureys. Hij is een neuroloog met wereldfaam, gespecialiseerd in zwaar beschadigde hersenen. Hij behandelde onder anderen de Israëlische politicus Ariel Sharon, de F1- piloot Michael Schumacher en ex-wielrenner Stieg Broeckx. Na een zware val met als gevolg twee hersenbloedingen lag Broeckx vijf maanden in coma, maar hij revalideerde op schijnbaar miraculeuze wijze.

Laureys gelooft in de veerkracht van de mens, maar hij maakt zich zorgen. ‘LUISTER ALSJEBLIEF OOK EVENZEER NAAR EXPERTEN IN ONS MENTAAL WELZIJN.’ Met die tweet, in kapitalen, reageerde hij vorige week op een uitspraak van Frank Vandenbroucke, de minister van Volksgezondheid (sp.a). Die had net gezegd dat hij zich dagelijks laat leiden door de adviezen van virologen en epidemiologen.’

Waarom reageerde u zo emotioneel?

Laureys: ‘Ik heb veel respect voor de man, maar ik vind het jammer dat hij dat zegt. Dit is een complex probleem. Dan vind ik het slimmer meer breinen uit te nodigen om de tafel, niet enkel virologen en epidemiologen. Ik wil niet bijdragen aan de pandemie aan pandemie-experten, ik pleit er enkel voor andere experten zoals psychologen en sociologen ook uit te nodigen.’

‘De covidcrisis is meer dan een virus. Je moet zo’n virus biologisch doorgronden. Maar het is de mens die het virus overdraagt. En die mens stelt eigenlijk zeer voorspelbaar gedrag.’

Doelt u op de drukte in de winkels en de steden?

Laureys: ‘Absoluut. Mensen gaan naar kerstbomen kijken, ze schuiven aan bij IKEA. Ook al lijkt het dom, het is heel normaal gedrag. We zitten binnen, we zijn bezig in de tuin. Wij wilden zelf ook naar de doe-het-zelfwinkel gaan.’

Elke bijeenkomst is een risico op besmetting. Wat stelt u dan voor?

Laureys: ‘Ik zie te weinig medeleven, we zijn vaak ongenuanceerd hard voor de ander. Voor jongeren die samenkomen, voor ouderen die zeggen: ik ga nog liever dood dan dat ik mijn kleinkinderen niet zie. Ik heb veel begrip voor wie op intensieve staat, maar ook voor de jongere die zegt: fuck it. Wij zijn sociale dieren, met emoties. Ik mis empathie en begrip. Ook dat is een expertise. Die een viroloog niet noodzakelijk heeft.’

Zegt u nu ook: de regels zijn te streng?

Laureys: ‘Het heeft geen zin theoretische scenario’s op tafel te leggen, met bijbehorende regels, als je weet dat mensen die niet zullen of kunnen opvolgen. Is het dan niet verstandiger om even na te denken: dit is wat zou moeten, dit is hoe verschillende groepen erop zullen reageren, hoe stemmen we dat op elkaar af? Ik geloof niet dat mensen handelen uit kwade wil.’

‘Er moeten toch creatievere oplossingen bestaan, om mensen op een zo veilig mogelijke manier dingen te laten doen? Sommige mensen gaan dood aan het virus. Anderen gaan dood aan de rest.’

Bij zijn tweet stond een foto van een jonge vrouw, Alysson, een meisje uit het Luikse dat na de eerste lockdown haar eigen kapsalon opende. Ze kwam snel diep in de financiële problemen en stapte uit het leven. De zaak beroerde dagenlang de Franstalige pers, als symbool van de malaise bij kleine zelfstandigen. Laureys plaatste die foto bewust. ‘Ik zeg niet dat iedereen die in de problemen geraakt, zelfmoord zal plegen. Maar we zijn al koploper, het is een belangrijke doodsoorzaak bij jongeren. Ongezien veel tieners slikken antidepressiva en angstremmers.’

Krijgt u signalen van een toename van psychologische problemen?

Laureys: ‘Dat zie ik op consultatie, en de studies staven het: we hebben het moeilijk met onzekerheid. Gevoelens van angst, slapeloosheid en depressie nemen toe. Zelfstandigen, restaurateurs, die arme kapster: daar moeten we aandacht voor hebben.’

Vreest u een mentale pandemie, of zijn we veerkrachtiger dan dat?

Laureys: ‘Ik ga weer boring genuanceerd zijn, maar beide. Maar het is te gemakkelijk om te zeggen: pas u maar aan. Er wordt ook snel van kinderen gezegd dat ze zo flexibel zijn. Maar ze hebben het wel moeilijk. Mijn grootouders hebben twee wereldoorlogen meegemaakt, ze hebben het ook overleefd. Maar toch, dit zal sporen nalaten. Mijn jongste dochter van één ziet in de crèche alleen volwassenen met mondmaskers. Gezichtsuitdrukkingen leren is enorm belangrijk. We zijn nog altijd mens-dieren.’

We hebben technologie die 20 jaar geleden ondenkbaar was. Is het niet gewoon even doorbijten en blijven zoomen?

Laureys: ‘Ik heb net een Zoom-les opgenomen. Ja, dat lukt. Ik ben ook blij dat ik mijn moeder van bijna 80 per video kan bellen. Maar iedereen voelt dat het niet hetzelfde is. Artificiële intelligentie is fantastisch, maar ik wil niet in een wereld leven van achter mijn scherm. Ik denk dat weinig mensen dat willen. Het voedt onze primaire emotionele behoeftes niet.’

Wat kunnen we doen om het voor onszelf, en anderen, beter te maken?

Laureys: ‘Niet doen alsof we robots zijn. En luisteren. Echt luisteren. Dat doen we veel te weinig. Ik heb in mijn studies palliatieve zorg en levenseinde geleerd dat wij artsen te veel praten, en dan denken dat we onze job goed doen. Terwijl ik zou moeten zwijgen en luisteren: hoe beleef jij dit? Wat zijn jouw behoeften? Welke kleine dingen kunnen we doen om het beter te maken, zie je ruimte voor een compromis? En aanvaarden dat het soms niet makkelijk is en er geen pasklare antwoorden bestaan.’

‘En verder: zoom uit, neem afstand. De enige realiteit is het hier en nu. Ik zie vandaag veel mensen worstelen. En slapeloosheid verergert mentale vermoeidheid nog. Als dat stemmetje in je hoofd echt piekeren wordt, dreig je in een negatieve spiraal te belanden. In mijn boek reik ik technieken aan om meer controle over je gedachten te krijgen, en je mentale kracht op een andere manier aan te wenden.’

Artificiële intelligentie is fantastisch, maar ik wil niet in een wereld leven van achter mijn scherm.
Steven Laureys
Neuroloog

Toen Laureys enkele jaren geleden na een plotse scheiding door een persoonlijke crisis ging, zocht hij zijn toevlucht in roken, drinken en medicatie. Tot hij meditatie ontdekte. Enthousiast als hij is, maakte hij van zijn nieuwe passie een onderzoeksobject: hij stopte ervaren monniken onder de scanner om hun brein te bestuderen.

Vorig jaar schreef hij een boek voor het grote publiek: ‘Het no-nonsense meditatieboek’. Dat werd zo’n succes dat een oefenboek in de pijplijn zit, en vertalingen. Hij is zo overtuigd van de heilzame effecten dat hij het zelfs voorschrijft aan patiënten.

‘Ik heb altijd geleerd pillen voor te schrijven, en interventies, en die hebben ook heel veel goeds gedaan voor onze levenskwaliteit. We leven er veel langer door. Maar vandaag kijk ik ook of ik kan ingrijpen op levenshygiëne. Soms heb ik zin om gewoon slaap voor te schrijven, meer lichaamsbeweging of betere sociale contacten. Helaas worden psychologen bijna niet terugbetaald. En niet iedereen is blij als ik geen pilletje voorschrijf, want het vraagt een inspanning. Maar we zijn een van de grootste verbruikers van kalmeermiddelen en in mijn praktijk is het vaak mijn taak om dat af te bouwen.’

Riskeert meditatie zo geen middeltje te worden ‘om het vol te houden’, of topprestaties neer te zetten?

Laureys: ‘Voor sommige mensen is dat inderdaad de invalshoek. Maar je wordt net assertiever. Meditatie maakt je niet mak, wel emotioneel meer matuur en beter in staat om naar je eigen behoeftes te luisteren. Ook dat hebben we nooit geleerd.’

Doet u het zelf elke dag?

Laureys: (lacht) Ik schrijf in het boek: doe wat je kan. Ik ben er deze morgen niet toe gekomen, maar het is ook niet de bedoeling dat je strest om toch maar zen te kunnen zijn. Het kan ook heel informeel. Als u straks de deur uit bent, neem ik even een ademhalingspauze (ademt diep in en uit). En dan ga ik iets eten. Zonder met iets anders bezig te zijn.’

Wie vragen heeft over zelfdoding kan terecht op het gratis nummer 1813 of op zelfmoord1813.be.

Steven Laureys (°1968) studeerde geneeskunde aan de VUB en is verbonden aan de Coma Science Group van de universiteit van Luik. Hij werkt als neuroloog in het universitair ziekenhuis van Sart-Tilman (CHU). Laureys is gespecialiseerd in de studie en de behandeling van patiënten met ernstige bewustzijnsstoornissen zoals coma. Hij schreef de populair wetenschappelijke boeken ‘Het briljante brein’ en ‘Het no-nonsense meditatieboek’. Laureys is gehuwd en heeft vijf kinderen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie