Hoe bang moeten we zijn van de coronamutanten?

Door een explosie van besmettingen zit het Verenigd Koninkrijk in een strenge lockdown. ©Photo News

Het is een race tegen de klok om miljarden mensen ingeënt te krijgen tegen een virus dat continu muteert. Is alle gejuich over vaccins terecht nu veel landen weer in lockdown moeten met oprukkende coronamutanten?

Ierland en het Verenigd Koninkrijk zitten op slot. De epidemie slaat er wild om zich heen. De explosie van besmettingen en de run op de zorg worden toegeschreven aan de Britse, meer besmettelijke variant. Een overzicht van wat we nu weten.

Nieuwe gevallen van varianten in ons land

In België zijn acht nieuwe gevallen van de Britse en een eerste van de Zuid-Afrikaanse coronavarianten aangetroffen. De varianten worden ook aangetroffen bij mensen zonder reisgeschiedenis, zoals bij het Zuid-Afrikaanse geval. Eerder doken al een zestal gevallen op, wat aangeeft dat de varianten - die wellicht besmettelijker zijn - niet noodzakelijk tot een explosie van nieuwe gevallen leiden. De semilockdown in ons land maakt het ook voor besmettelijke stammen moeilijker zich snel te verspreiden. Viroloog Marc Van Ranst pleit voor strenge grenscontroles om verspreiding tegen te gaan. Minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden (CD&V) zegt in een reactie dat sluiting van de grenzen het allerlaatste redmiddel moet zijn.

Wat is de Britse variant?

Het gaat om een gemuteerde versie van het virus dat eerst ontdekt is in Wuhan. Een virus is simpel gesteld een kluwen genetische code dat maar één doel heeft: zich zo veel mogelijk reproduceren om cellen van zijn gastheer te infecteren. Zodra het virus zijn gastheer entert, maakt het een massa kopietjes van zichzelf. Dat proces hapert geregeld. 'Bij het kopiëren ontstaan vaak tikfoutjes in de genetische code. Of er wordt een stukje code helemaal weggelaten', zegt Bruno Verhasselt, diensthoofd microbiologie aan het UZ Gent. Bij de Britse variant gaat het om 17 mutaties.

Waarom muteert het coronavirus?

Eén naam: Charles Darwin. Ook al zijn virussen geen levende wezens, zoals alles in de natuur ondergaan ook zij natuurlijke selectie. 'Daar doet het virus niet bewust aan. Je moet het eerder zien als at random mutatie, waarbij de ene het virus al beter toegerust is om zich te verspreiden dan het andere. Die laatste verdwijnen door gebrek aan succes, maar er zijn succesvolle mutaties genoeg die blijvers zijn', zegt Verhasselt. Hoewel virussen constant muteren, deden zich bij de Britse variant wel ongewoon snel en veel mutaties voor. Het vermoeden is dat als het virus vrij spel krijgt bij een patiënt met een verstoorde immuniteit - in Zuid-Afrika wordt gedacht aan een seropositief persoon - het meer tijd dan gewoonlijk krijgt om zich te vermenigvuldigen en muteren.

Zijn de mutanten besmettelijker?

100 procent zeker is dat niet. Verhasselt: 'Daarvoor moet je eigenlijk een experiment opzetten waarbij je de uitkomst ook kan filteren op het gedrag van je proefpersonen.'

Zowel Ierland als het Verenigd Koninkrijk waren de regels erg soepel toen het virus aan een nieuw spurtje begon. 'Toch zijn er serieuze epidemiologische aanwijzingen dat het echt besmettelijker is. De uitbraak nu in Nederland spreekt dat ook niet tegen.'

De enige relevante studie tot nu, van de Britse gezondheidsadviseur Susan Hopkins, komt ook tot die conclusie. Maar het is onduidelijk hoeveel besmettelijker de variant is. Er is geen hard bewijs dat het 50 à 70 procent besmettelijker is, zoals de Britse regering initieel stelde. Na eerste ontdekking in september was de Britse variant tegen november goed voor een kwart van alle gevallen in de regio Londen. Dat het nu de alles dominerende motor achter het virus is, is veelzeggend.

Hoe gaat de mutant te werk?

Er zijn verschillende theorieën. Eén vermoeden is dat de mutaties het spike-eiwit (het uitsteeksel in de vorm van een kroontje waarmee het virus cellen kaapt) beter doen kleven aan de receptorcellen van onze longen en andere organen. 'Het is een evenwicht dat virussen zoeken. Via biochemische processen weten ze beter te kleven, maar tegelijk kunnen ze na replicatie in de cellen met de hulp van eigen eiwitten of enzymen ook weer loskomen, om op een volgende gastheer te springen. Een ander element is dat de mutant veel hogere virale ladingen uitscheidt.'

Hoe gevaarlijk is het?

Virussen worden door hun evolutie heen meestal besmettelijker, maar minder virulent. Anders gesteld: ze maken hun gastheer minder ziek omdat ze voor hun voortbestaan geen baat hebben bij doden. Dat is ook zo op celniveau. 'Daarom enteren virussen de cellen van hun gastheer meestal met een beperkte lading, omdat ze die bij een infectiebombardement meteen zouden doden.'

De eerste studies wijzen ook uit dat mensen er niet zieker van worden of sneller van doodgaan. 'Maar bij een grote populatie is besmettelijker eigenlijk ook dodelijker. Want uiteindelijk leiden veel besmettingen bij een hele bevolking tot veel meer zieken en ultiem ook doden, dan een hoog aantal doden in een klein groep besmettingen.'

De nationaliteit van virussen

De nieuwe coronavariant is met zo min Brits als het virus Chinees is omdat het eerst in Wuhan opdook. De Britse variant wordt zo genoemd omdat hij het eerst gespot is in Canterbury in de Zuid-Engelse regio Kent, vanwaar hij zich verspreidde. Daarom spreken wetenschapper over het Kanaal van de Kentvariant. Maar het virus kan evengoed meegekomen zijn met een besmet persoon uit het buitenland.

De zwaarste pandemie uit de recente geschiedenis, de Spaanse griep vanaf 1918, ontstond ook niet in Spanje. In dat land werd wel als eerste vrij over de ziekte bericht, omdat de pers er niet aan de censuur lag van de oorlogsmachine in de rest van het westen. Naast de Britse mutatie is ook sprake van een Zuid-Afrikaanse en sinds vorige week van een Japanse variant.

Wat kunnen we ertegen doen?

De verspreiding kunnen we vertragen. Tegenhouden is een illusie, want zelfs bij sluiten van de grens, zijn er mazen in het net. Verhasselt: 'Er is één simpele regel. Hoe meer een virus zich verspreidt en op nieuwe gastheren kan springen, hoe groter de kans op nieuwe varianten. En hoe groter de kans op 'escape mutants', varianten waarop vaccins verminderd vat hebben. Dat is hetzelfde als met ons natuurlijke immuunsysteem. Dat het virus bij een mutatie een stukje code 'deletet', betekent vaak dat het een soort stealthmodus krijgt voor het immuunsysteem. Dat herkent het virus niet langer, waardoor het afweergeschut niet in gang schiet.'

Gaan de vaccins wel werken?

Er is geen reden tot paniek. Niets wijst erop dat vaccins niet werken tegen de mutanten. Mocht er al sprake zijn van verminderde werking, dan nog zeggen de vaccinbouwers dat kleine aanpassingen volstaan. Ook het griepvaccin wordt jaarlijks geüpdatet. Her en der werd geopperd dat zelfs lockdowns niet bestand zijn tegen de mutanten. 'Nodeloze paniekzaaierij. Houden we ons netjes aan de basisregels en ingeperkte sociale contacten, dan verliest een epidemie sowieso momentum', zegt Bruno Verhasselt. Ook België zal morgen niet overspoeld worden door de mutant - maanden geleden al zijn de eerste gevallen gedetecteerd - maar die hypothekeert wel een serieuze versoepeling van de coronamaatregelen zolang het gros van de bevolking geen prik kreeg.

Lees verder

Advertentie
Advertentie