Iedereen heeft schrik van de viruslettersoep

©AFP

Indiase artsen omschrijven de situatie op hun corona-afdelingen als het Inferno van Dante. De ziekenhuizen puilen uit en brandstapels zijn nodig om de stroom lijken aan te kunnen. De verantwoordelijkheid wordt gelegd bij een nieuwe virusvariant. Wat weten we?

Hoe zit het met de Indiase variant?

Bij de Indiase variant zijn de kroonvormige uitsteeksels van het coronavirus - opgebouwd uit een eiwit - op een aantal plekken veranderd. Die mutaties doen zich via een natuurlijk proces voor door kopieerfoutjes als de virussen zich vermenigvuldigen. Het virus gedraagt zich zoals verwacht: terwijl het zich verspreidt en mensen besmet, verandert het in ministapjes. Veel mutaties verdwijnen omdat ze geen voordeel opleveren bij het overleven van het virus, dat zo veel mogelijk gastheren wil besmetten. Maken mutaties virussen betere verspreiders, dan zijn ze een blijver.

Bij de Indiase variant springt één mutatie er uit. De officiële naam is E484Q. Die lettersoep geeft aan waar in het uitsteekseleiwit zich een chemische verandering heeft voorgedaan. Elk eiwit in ons lichaam bestaat uit een keten van bouwsteentjes, aminozuren. E484Q betekent dat het bouwsteentje glutaminezuur (E) op 'plek' 484 vervangen is door aminozuur glutamine (Q). Waarom die mutatie in het oog springt? 'Omdat we ook bij de Zuid-Afrikaanse, Braziliaanse en nog andere varianten veranderingen zien op positie 484', zegt Bruno Verhasselt, het diensthoofd microbiologie aan het UZ Gent.

Belangrijk is dat E484Q aan het oppervlak van het krooneiwit ligt. 'Het maakt dat de uitsteeksels er voor antilichamen anders uitzien en ze dus niet binden met het virus', zegt viroloog Piet Maes (KU Leuven). Dat is precies waarom wetenschappers bezorgd zijn dat vaccins minder goed bescherming bieden tegen de Indiase en mogelijk ook de Britse en de Zuid-Afrikaanse variant. De uitsteeksels zijn zo veranderd dat antistoffen in ons lijf - na een natuurlijke infectie of vaccinatie - de virusdeeltjes minder goed kunnen vastgrijpen en onschadelijk maken.

Moeten we ons zorgen maken?

Het valt niet te staven dat de dodelijke coronagolf in India vooral gelinkt is met een woekerende variant. Die is er zes maanden geleden al ontdekt, waarna in het land de toestand lang onder controle bleef. Het is wellicht een mix van een te vroege versoepeling en de moeilijkheid om een uitgebroken virus onder controle te krijgen.

De ziekenhuizen in India lopen vol met jonge patiënten. Dat zou bij ons niet anders zijn mocht ons gezondheidssysteem van hetzelfde niveau zijn en jongeren massaal besmet raken.

We weten gewoon niet of de Indiase variant - in realiteit gaat het al om veel meer dan één variant - de stuwende kracht is. Mogelijk maken nog altijd verschillende virusstammen samen de epidemie.'
Piet Maes
Viroloog

'Er zijn onvoldoende data om te weten of het virus besmettelijker en/of ziekmakender is', zegt Maes. 'We weten gewoon niet of de Indiase variant - in realiteit gaat het al om veel meer dan één variant - de stuwende kracht is. Mogelijk maken nog altijd verschillende virusstammen samen de epidemie.'

Bij ons zijn tot nu slechts enkele tientallen gevallen van de Indiase variant ontdekt. De meeste waren studenten die vanuit India naar België vlogen. Er zijn geen aanwijzingen dat de bij ons dominante Britse variant snel weggeduwd zal worden door een 'fitter' exemplaar. 'De Brit' blijft voorlopig de betere overlever. Alleen de Braziliaanse variant vergroot, traag, zijn aandeel. Die situatie kan veranderen met de stijgende vaccinatiegraad. Het virus zal - in zijn drang om te overleven - blijven proberen te ontsnappen. Hoe resistenter we worden tegen de Britse variant, hoe groter de kans dat een andere 'mutant' aan zet komt.

De dominantie van de Britse variant heeft voor- en nadelen. Er is weinig twijfel dat die ons, net als de Braziliaanse, zieker maakt. Het verklaart mee de ellende in onze ziekenhuizen. Tegelijk werken de vaccins goed bij de Britse variant. Een prik beschermt tegen ziekenhuisopname en overlijden.

Wat betekent het voor de vaccins?

Een aantal besmette Indiase studenten was gevaccineerd. Maar vaccins zijn er niet om ons te beschermen tegen besmetting - al maken ze ons meestal minder besmettelijk - wel tegen ziekenhuisopname en overlijden. De gevaccineerde studenten uit India vertoonden alleen milde symptomen.

Het grootste gevaar van varianten is dat ze kunnen knabbelen aan onze beschermwal tegen het virus. Ze kunnen maken dat weer meer mensen - ook al zijn ze gevaccineerd - ernstig ziek worden. Het is onwaarschijnlijk dat varianten de dam helemaal opblazen en dat plots een variant opduikt waartegen het vaccin machteloos staat. Verhasselt: 'Virussen kunnen niet oneindig blijven muteren. Er zijn maar een beperkt aantal opties om beter overdraagbaar te worden en te ontsnappen aan menselijke immuniteit. Het is geen toeval dat bij verschillende varianten dezelfde mutaties opduiken.'

Wat na de eerste grote vaccinatiegolf?

De vaccinbouwers maken zich sterk dat kleine wijzigingen in hun formule zullen volstaan om een zakkende beschermingsgraad door varianten op te krikken. 'In het labo werken antistoffen van de Zuid-Afrikaanse variant tegen alle andere', zegt Verhasselt.

Er zijn ook signalen dat de immuunrespons bij wie volledig ingeënt is na verloop van tijd wat afzwakt. BioNTech-topman Ugur Sahin - man achter de Pfizer-prik - denkt dat een derde spuit negen tot twaalf maanden na de eerste prik nodig zal zijn. Het is onduidelijk of dat voor iedereen geldt, of vooral bij ouderen en kwetsbaren.

Verdwijnen zal het virus niet. Er zullen deze winter en de komende jaren mensen erg ziek worden en overlijden - geen vaccin biedt 100 procent bescherming. 'Maar we gaan ervan uit dat tegen het einde van de zomer een vorm van basisimmuniteit ontstaat. Mensen zullen niet meer massaal ziek worden', zegt viroloog Johan Neyts (KU Leuven). 'Dan is het ergste voorbij, vooral de acute crisis in onze ziekenhuizen.'

Verdwijnen zal het virus niet. Er zullen deze winter en de komende jaren mensen erg ziek worden en overlijden - geen vaccin biedt 100 procent bescherming.

Al is het advies ook het virus aan de banden te blijven leggen. 'Massale infecties geven het virus de kans veel te muteren tot varianten om elders weer aan onze dijken te vreten', zegt Maes. 'We zijn niet op ons gemak als ook de rest van de wereld niet immuun wordt gemaakt.' In India is al sprake van een Bengaalse variant en er zullen er nog veel volgen.

De vraag is hoelang corona onze gevaarlijke metgezel blijft. Verhasselt: 'Het virus wil vanuit de druk om te overleven één ding doen: zo veel en gemakkelijk mogelijk van mens naar mens overgaan en zo veel mogelijk aan antistoffen ontsnappen. Er staat veel minder druk op om mensen minder ziek te maken. Corona is niet erg agressief in vergelijking met sommige andere virussen. Vier op de tien gevallen zijn asymptomatisch en de meeste mensen met symptomen worden niet erg ziek. Dus het virus heeft geen haast om snel een onschuldig verkoudheidsvirus te worden. Dat wordt het uiteindelijk wel. Maar niemand weet hoelang dat nog duurt.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie