Advertentie
reportage

‘Ik praat al drie maanden met mensen van wie ik niet weet hoe ze eruitzien’

©Photo News

Met de komst van het virus begon halsoverkop het grote thuiswerkexperiment. Geforceerde Zoom-breaks vervingen spontane babbels aan de koffiemachine. Wat doet het met werknemers en organisaties als de verbondenheid weg is?

Wie een niet-essentiële kantoorbaan heeft, werkt al een jaar haast onafgebroken thuis. De verplichting kan aanvoelen als een vloek, een zegen, of iets daartussen. Sommigen prijzen zich gelukkig met de uitgespaarde pendeltijd en de vlottere combinatie werk-gezin. Anderen voelen de muren op zich afkomen.

Eén ding is zeker: de afstandsregels schudden de traditionele relatie tussen mens en werk door elkaar. Zeker in de vele organisaties die het nog gewend waren te opereren in de oude stijl, met een kantoorvloer waar iedereen elkaar ontmoette. Als die met al zijn informele contacten, serendipiteit en levensechte interactie wegvalt, hoe moeten mens en bedrijf elkaar blijven vinden?

Het kan moeilijk zijn, weet een jonge IT-specialiste uit Gent die met frisse moed inging op een aanbod van een groot softwarebedrijf. De eerste dag, in november, kon ze naar het verder nagenoeg lege kantoor gaan. De verdere ‘onboarding’ verliep online. Ze werd op een lastig project met een buitenlandse klant gezet. In plaats van ernaartoe te reizen, zoals in normale tijden zou gebeuren, moet ook dat via videocalls gebeuren.

En die verlopen moeizaam. ‘Ze hebben de gewoonte hun camera niet aan te zetten, waardoor het heel moeilijk is te weten of de boodschap overkomt. Ik praat al drie maanden met mensen van wie ik niet weet hoe ze eruitzien.’ Ook naar de verwachtingen van de eigen leidinggevende is het vaak raden. ‘Er was me gezegd dat dit een leuk bedrijf is met veel afterworkactiviteiten en buitenlandse kansen. Daar heb je nu niet veel aan, natuurlijk.’

Inspiratie voor verbinding

Volgens het coviddashboard van de Nationale Bank van eind vorige maand werkt ongeveer een derde van de mensen van thuis. Dat aandeel is stabiel sinds het begin van de tweede lockdown in de herfst, na een krimp tot zo’n 10 procent tussen de twee coronagolven. De verschillen tussen sectoren zijn uiteraard groot. Voor winkelbediendes en ziekenhuismedewerkers is het onmogelijk, voor kenniswerkers achter een computer is het de norm. In de bankenwereld werkt twee derde voltijds thuis.

Dat begint te wegen, zegt Veronique Michiels, personeelsdirecteur van Argenta. Bij de bank-verzekeraar hebben 1.400 werknemers de gloednieuwe hoofdzetel in het centrum van Antwerpen nog maar enkele dagen van binnen gezien. Er kwam ook geen rotatiesysteem zoals bij veel bedrijven in de covidluwe zomermaanden. ‘Voor mensen die het echt nodig hebben voor hun persoonlijk welzijn organiseren we het zo dat ze een dag per week kunnen komen. Maar dat zijn, samen met degenen die er moeten zijn vanwege hun functie, maar zo’n 50 mensen per dag.’

©Photo News

Het is een permanente zorg om ondanks alles enige samenhang te bewaren. ‘We krijgen veel vragen van leidinggevenden. Hun inspiratie om voor verbinding te blijven zorgen onder hun mensen raakt op.’ De druk komt ook door de kantelfase in de pandemie en de voelbare stress over de trage vaccinaties, merkt Michiels. ‘Mensen vragen hoe het zal lopen als straks niet iedereen gevaccineerd is. Dan moeten we eerlijk zijn en zeggen dat we dat nog niet weten.’

Om de onderlinge banden op peil te houden greep Argenta naar oplossingen die voor veel thuiswerkers bekend klinken: informele videomomenten, online quizzen, apero’s, escaperooms, Strava-uitdagingen en andere spelelementen. ‘Maar ook meetings waarin iedereen even tijd neemt om te praten over hoe die zich voelt.’

Argenta zette extra in op onlinesessies over gezonde voeding, yoga en het belang van slaap. En op opleidingen die mensen alert maken bij de nieuwe vorm van vergaderen. ‘Praten via een webcam is net niet in elkaars ogen kijken. Hoe leg je dan verbinding? Hoe leer je de juiste videocallhygiëne: spreken, luisteren, onderbreken. Met andere woorden: hoe ga je in interactie ondanks dit medium?’

In het begin was de teneur: we kunnen dit wel aan. ‘Onze business heeft ook zeker geen tempo verloren, er was net meer werk. Maar gaandeweg komen daar barstjes in. Mensen vertrekken, mensen komen erbij: dat brengt ruis op de relaties. Het komt er vooral op aan transparant te zijn en iedereen de kans te geven problemen te benoemen. Toveroplossingen bestaan niet. Er is waarschijnlijk leed dat niet zo gemakkelijk naar boven komt, maar ondanks alles hebben we gelukkig nog geen grote problemen gezien. Er is ook niet meer ziekteverzuim dan in normale tijden.’

Psychologisch contract

Volgens Ans De Vos, hr-expert aan de Antwerp Management School, draaide de pandemie voor veel bedrijven niet uit op een economische crisis, maar op een crisis van verbondenheid.

De zingeving van werk zit niet alleen in het inkomen, maar ook in de verbinding met anderen.

Uit de recentste van de enquêtes die ze met collega Kathleen Vangronsvelt elk kwartaal van het voorbije coronajaar uitvoerde in samenwerking met het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO) blijkt één enorme prioriteit. 86 procent van de 318 bevraagde werkgevers zegt wakker te liggen van de mentale gezondheid van zijn medewerkers. ‘Dat is een heel hoog cijfer.’ Op plaats twee staat de betrokkenheid van medewerkers, een kopzorg van 61 procent.

‘De zingeving van werk zit niet alleen in het inkomen, maar ook in de verbinding met anderen, in het collectief iets bereiken. Mensen staan verder af van elkaar, maar ook van wat ze doen. En door het wegvallen van het informele circuit ook van waar hun organisatie mee bezig is’, zegt De Vos. Het maakt deel uit van het psychologische contract dat werknemers afsluiten, boven op het arbeidscontract. ‘En dat krijgt een flinke knauw door telewerken.’ Ook opvallend in de cijfers: het vertrouwen van werkgevers in hun personeel nam toe, en de controle op gewerkte uren daalde aanzienlijk. Met andere woorden: telewerken kan je leren.

Het is bekend dat een collegiale band loyauteit creëert en vaak een reden is waarom mensen bij een bedrijf willen blijven. Maar tot een groter verloop heeft het telewerk nog niet geleid, blijkt uit de cijfers van sociaal secretariaten. Integendeel. Volgens Acerta nam 2,4 procent van de loontrekkenden ontslag in 2020, het laagste cijfer in de jongste vijf jaar. In 2019 was het nog 3,3 procent.

Fabiaan van Vrekhem

Wel valt bij headhunters te horen dat ze een boerenjaar achter de rug hebben, omdat ze makkelijker mensen kunnen verleiden tot een nieuwe uitdaging. ‘Mensen zijn via virtuele weg sneller toegankelijk’, zegt Fabiaan van Vrekhem, partner bij het selectiekantoor Accord. Het is makkelijk er een Zoom-meeting met een potentiële nieuwe werkgever tussen te nemen, je hoeft niet langer discreet ergens af te spreken. ‘Dat is zeker een voordeel voor ons vak. De bereidheid om in gesprek te gaan is groter. Wij kunnen daardoor veel productiever zijn. De keerzijde is dat het meer bandwerk wordt.’

Loopbaanschok

Het coronathuiswerk kan wel degelijk uitdraaien op een loopbaanschok, zoals De Vos het noemt. Het duwtje in de rug dat er misschien anders niet kwam. Dat was zo voor Lien Verwimp, voor wie het pad richting een topjob nochtans geplaveid lag.

Bij de levensmiddelenreus Unilever had de 27-jarige Limburgse zich gekwalificeerd voor een begeerd trainingstraject richting een managementfunctie. Na een doorgedreven programma langs salesafdelingen in verschillende geledingen van de multinational zou ze al op jonge leeftijd uitzicht krijgen op een leidinggevende positie met veel verantwoordelijkheid en nog meer doorgroeimogelijkheden. De afwisseling en de goede band met collega’s maakten de dagelijkse pendeltocht van Bilzen naar Anderlecht goed.

Toen kwam de pandemie en moest iedereen thuisblijven. In het begin waren er nog veel webcamkoffies met teamleden, maar dat vervaagde. ‘Het werd steeds moeilijker om aan te voelen hoe de sfeer was, wie met welke vragen zat, wie de nieuwe collega’s waren.’ In plaats van zich te smijten in de rush, was er plots tijd om stil te staan bij wat echt voldoening brengt. Na enkele maanden hakte ze de knoop door: ze stapte van de trein en richtte twee eigen bedrijfjes op, een reisplatform en een storytellingbureau. ‘Het bedrijf deed veel om de band met zijn mensen niet te verliezen. Maar het was een kwestie van roeping.’

Bij de beursgenoteerde beeldschermenproducent Barco trok CEO Jan De Witte onlangs aan de alarmbel over telewerk. Het bedrijf zag twee nieuwe ingenieurs binnen zes maanden alweer vertrekken.

‘Het klopt dat het moeilijker is aansluiting te vinden als nieuwkomer. Dan doet telewerk geen deugd. Maar een algemene trend is er niet bij ons’, zegt Isabel Dewulf, director talent bij het bedrijf uit Kortrijk. Ook Barco bevraagt regelmatig zijn mensen over hoe het met hen gaat, en daar komt wel een doorslaggevende teneur uit: vermoeidheid. ‘De continue onlinemeetings vergen meer energie dan fysieke vergaderingen. Er is een gemis aan spontane babbels die de voedingsbodem zijn voor creativiteit. Mensen verlangen daar opnieuw naar.’

Een andere optie is de regels te buigen, zoals een Limburgs bedrijf met enkele honderden bedienden en arbeiders doet. ‘Omdat het niet lukte.’ Al kort na de start van de lockdown vorig jaar liepen de loonadministratie en de boekhouding in het honderd omdat de bevoegde mensen op verschillende plaatsen zaten. Ze konden elkaars werk niet controleren en de thuisnetwerken bleken te slap. ‘Mensen werden verkeerd uitbetaald voor de maand april. Zoiets is ongelooflijk frustrerend en desastreus voor het vertrouwen’, zegt een hr-verantwoordelijke van het bedrijf.

Bij de tweede golf liet de kmo het personeel kiezen. De werkvloer is zo veilig mogelijk gemaakt met plexiglas en zuurstofmeters, maar toch zijn ze wellicht in overtreding. ‘We geloven sterk in de verantwoordelijkheid en de autonomie van onze mensen. Bij gebrek aan officiële coronabarometer hebben we er zelf een gemaakt. Die wijst sinds oktober het strengste veiligheidsregime aan. Maar het risico is te groot dat mensen die constant thuiszitten compleet gedeconnecteerd raken. Het mentale welzijn en de continuïteit van de firma zijn belangrijker dan de regels van de overheid. En we hebben tot vandaag geen enkele besmetting van collega op collega.’

Het is een moeilijke spreidstand, beaamt De Vos. Bedrijven hebben een rol in de strijd tegen de pandemie door social distancing op te leggen, maar het is ook een verantwoordelijkheid om mensen te ondersteunen. Uit haar bevragingen blijkt dat bedrijven die hun mensen toch laten komen dat vooral doen vanwege de aard van het werk, met als tweede belangrijke reden het psychisch welzijn.

Internationale gerechten

Zelfs bij Janssen Pharmaceutica werken 3.000 van de 5.000 mensen al een jaar op afstand. Dat een deel van het bedrijf bezig is met een vaccin dat ons uit alle lockdowns moet leiden, is zeker goed voor het engagement, zegt Anouck Van Hoydonck, die in de afdeling Campus Office aan diensten voor het personeel werkt. ‘94 procent van onze mensen vond voor corona het werk al zinvol, tegenover een gemiddelde van 60 procent. Ik denk dat dit nog is gestegen. We benadrukken absoluut onze rol in de pandemie.’

We proberen ook het informele te formaliseren. We moedigen leidinggevenden aan te blijven vieren: verjaardagen, mijl- palen, pensioenen.
ANOUCK VAN HOYDONCK
Janssen Pharmaceutica

Toch is het ook voor het farmabedrijf oppassen voor isolement onder thuiswerkers. Zeker voor de achthonderd buitenlanders van vijftig nationaliteiten die naar België zijn verhuisd maar ook noodgedwongen aan hun woning gekluisterd zijn. ‘We hebben specifiek aandacht voor de internationale collega’s, omdat een groot deel van hun netwerk juist uit collega’s bestaat. Zo wisselen we bijvoorbeeld internationale gerechten uit.’

Janssen startte vlak na de virusuitbraak met focusgroepen met een mix van collega’s uit alle afdelingen, om te kunnen peilen naar het gemoed en de noden. Daaruit bleek eind vorig jaar dat de groep thuiswerkers het moeilijker kregen vanwege de lange en eenzame dagen die ze achter hun pc slijten. Om de connecties levend te houden zijn er regelmatig grootschalige info- en inspiratiesessies.

‘We proberen ook het informele te formaliseren.’ Zo worden leidinggevenden aangemoedigd om na te denken over een fijne openingsvraag voor de start van een vergadering. Of een foto delen van het weekend of de vakantie. ‘Het zijn dingen die je anders bij de koffiemachine of bij de start van een livemeeting zou doen. En daarnaast: blijf vieren. Verjaardagen, pensioenen, elke mijlpaal. Het is zeker niet allemaal negatief. Sommige teams zeggen dat ze elkaar beter kennen dan een jaar geleden.’

Hybride model

Wij houden al onze meetings via de webcam. Zo is iedereen gelijk voor de wet.
Andreas Creten
CEO van Madewithlove

Een jaar ver in de pandemie maken organisaties de balans op. Hoewel vele ernaar uitkijken de vloer weer te laten vollopen, lijkt vijf dagen per week pendelen er niet meer in te zitten. Er ontstaat een consensus over een hybride model, met een afwisseling tussen het gemak van thuis en de verbinding op kantoor. Barco ziet het zo in de toekomst, Argenta sloot er al een cao over af. Dat deed ook Telenet deze week. Bij de telecomgroep wordt 40 procent kantoorwerk de basis.

Dat model wordt een nieuw experiment, met de nodige valkuilen. Sommige bedrijven zijn er al lang mee vertrouwd. Madewithlove, een softwareboetiek uit Leuven, is wat in het jargon ‘remote first’ heet. Het bedrijf is er volledig op voorzien dat iedereen vanuit een andere locatie kan werken. Alle meetings gebeuren via de webcam. ‘Zo is iedereen gelijk voor de wet’, zegt oprichter en CEO Andreas Creten. ‘Als je een meeting hebt waarbij iedereen in een zaal zit, en een enkeling inbelt, dan heeft die laatste nooit hetzelfde niveau van interactie.’

Madewithlove telt twintig werknemers, maar Creten is ervan overtuigd dat het model ook op grote bedrijven toepasbaar is. Een andere regel is asynchrone en geschreven communicatie: 24 uur voor elke meeting schrijft iedereen zijn voorstellen en problemen op, zodat iedereen aan bod komt. Alles wordt zo veel mogelijk gedocumenteerd zodat het vanop verschillende plaatsen te raadplegen is. ‘Het zijn geen wereldschokkende dingen. Maar zo vergeet je als bedrijf de thuiszitters niet.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie