nieuwsanalyse

Kunnen bloedtests onze maatschappij snel weer in gang trappen?

Met een simpele vingerprik kan een immuniteitstest worden afgenomen zodra er een betrouwbare versie op de markt is. ©EPA

Met relatief goedkope en eenvoudige immuniteitstests hopen beleidsmakers na de coronapiek de maatschappij versneld in gang te trekken. Maar staat de grote hoop in verhouding met de realiteit? ‘Het is minder simpel dan het lijkt.’

1. Wat zijn 'serologische tests'? 

Hoeveel mensen lopen momenteel rond met het coronavirus? En hoeveel mensen zijn er al mee besmet en dus immuun? Op die cruciale vragen kunnen we nog geen goed antwoord formuleren. 

Door een gebrek aan capaciteit werd de voorbije weken maar erg beperkt getest wie drager is van het SARS-CoV-2-virus. Alleen wie in het ziekenhuis werd opgenomen, kreeg een PCR-test, een genetische test die analyseert of je op dat moment drager bent. Veel andere mensen met symptomen zaten thuis, zonder te weten of ze Covid-19 hadden, dan wel een zware verkoudheid of griep. En weten dus niet of ze nu immuun zijn en in principe weer aan het werk kunnen. 

Een virale infectie laat een spoor van antilichamen na dat je met een serologische test kan opsporen.
Kevin Ariën
Hoofdviroloog Instituut voor Tropische Geneeskunde Antwerpen

Met serologische tests moeten we dat gat in onze kennis binnenkort kunnen opvullen. ‘Die relatief eenvoudige tests detecteren de antistoffen in ons bloed’, zegt Kevin Ariën, hoofdviroloog aan het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen. ‘Ze kijken dus niet naar het virus zelf, maar naar de immuunrespons die het in ons lichaam teweegbrengt. Een virale infectie laat een spoor van antilichamen na die je met een serologische test kan opsporen.’

‘Die tests zullen heel belangrijk worden’, legt Ariën uit. ‘Als je ze breed kan uitvoeren, krijg je een veel beter zicht op hoe een virus zich gedraagt in een populatie, op wie al besmet geweest is. Met die data kun je dan beter evalueren welke maatregelen je moet nemen om een epidemie onder controle te houden.’

2. Zijn die tests al beschikbaar?

Tientallen serologische tests worden nu op de markt gebracht, vaak door Chinese producenten. ‘Al meer dan 100 zijn er beschikbaar’, zegt Ariën. ‘Maar voorlopig hebben ze één ding gemeen: ze zijn nog niet klinisch gevalideerd, we weten dus niet met zekerheid of ze ook effectief meten wat ze beloven.’

Van de tests op de markt wordt wel beweerd dat ze de antistoffen voor SARS-CoV-2 meten, zeker zijn we daar nog niet van. Achterhalen welke tests goed zijn en welke niet is een complexe materie, legt Katrien Lagrou uit. Als hoofd van het labo voor klinische microbiologie van het UZ Leuven is zij nu volop bezig de tests aan het testen. ‘Wij moeten achterhalen of ze betrouwbaar zijn’, vat ze haar missie samen.

Het is niet omdat je antistoffen hebt, dat je ook automatisch beschermd bent.
Katrien Lagrou
Hoofd labo voor klinische microbiologie UZ Leuven

Lagrou en haar team moeten niet alleen meten of de tests sensitief zijn - goed reageren op de antistoffen. Ze moeten ook de specificiteit achterhalen. ‘Het is niet omdat een test een reactie laat zien, dat het een reactie op het juiste virus is. Er doen bijvoorbeeld nog coronavirussen de ronde. Je wil geen valse positieve reacties krijgen die een vertekend beeld opleveren. De eerste test die we evalueerden, gaf abominabele resultaten.’ (lacht). 'Ondertussen zien we gelukkig al enkele veelbelovende tests. Maar ons werk is slechts de eerste stap in een langer proces. De tests die wij onderzoeken, moeten ter validering ook nog eens breed klinisch onderzocht worden, het liefst met duizenden bloedstalen.’

3. Wat kunnen we leren uit die bloedtests? 

Als een test adequaat antistoffen voor Covid-19 meet, kan je ermee in kaart brengen hoe breed het virus zich al kon verspreiden in je populatie. Dat doe je door bloedstalen in te zamelen en te onderzoeken.

Een dokter neemt een immuniteitstest af in Bangkok. ©EPA

Anticiperend op een betrouwbare test is de Universiteit Antwerpen onder leiding van de epidemiologen Pierre Van Damme en Heidi Theeten alvast duizenden bloedstalen van over het hele land aan het verzamelen, goed uitgebalanceerd qua demografie en niet afgenomen in een ziekenhuis. 

De eerste collectie gebeurt deze week, via het Algemeen Medisch Labo en het Labo Luc Olivier. ‘Dat is de nulmeting’, zegt Theeten. ‘Die gaan we vergelijken met stalen die we om de drie weken inzamelen en testen. Dat moet een goed beeld geven van hoeveel mensen in aanraking zijn geweest met het virus, en hoe dat evolueert met de tijd en de genomen maatregelen.’ 

Met die kennis kunnen beleidsmakers dan gerichter beslissingen nemen, zegt Theeten. ‘Als we bijvoorbeeld zien dat de helft van de kinderen al in aanraking is geweest met het virus, kunnen we gaan nadenken over het heropenen van de scholen. Of je kunt specifiek tests doen bij zorgpersoneel, en op basis van die resultaten preciezere beslissingen nemen over je zorgbeleid.’ 

Ook zo'n studie over de immuniteit van zorgpersoneel wordt nu in de steigers gezet in een samenwerking tussen wetenschappers en de overheid.  

Als we zien dat de helft van de kinderen al met het virus in aanraking is geweest, kunnen we gaan nadenken over het heropenen van de scholen.
Heidi Theeten
Epidemioloog Universiteit Antwerpen

 

4. Zijn de tests ook de sleutel om mensen weer aan het werk te krijgen? 

Behalve een nuttige beleidstool vinden sommigen de serologische tests de sleutel om de economie na de coronapiek weer snel aan de praat te krijgen. Vorige week publiceerden enkele academici al een paper die opriep om de relatief goedkope en eenvoudige bloedtests in te zetten om werknemers op immuniteit te testen, en wie antistoffen toont weer aan de slag te laten gaan. Ook minister Philippe De Backer rekent op de bloedtests om mensen snel weer aan het werk te krijgen, zei hij enkele dagen geleden in Le Soir. ‘Dit soort tests laat ook toe op een meer geïndividualiseerde basis te werk te gaan’, verduidelijkt hij. ‘Daar zijn we nu nog niet, maar we hopen daar binnen dit en twee weken te staan. Die tijd gebruiken we om onze strategie te bepalen.’

Experts hebben echter grote vragen bij de mogelijkheid om op korte termijn mensen weer aan het werk te krijgen op basis van immuniteitstests. ‘Het wordt soms iets simpeler voorgesteld dan het in werkelijkheid is’, zeggen Lagrou en Ariën. ‘Zelfs een test die op betrouwbare wijze antistoffen meet voor dit specifieke virus, zegt eigenlijk nog niets over de waarde van die antistoffen. Het is niet omdat je positief test, dat je ook daadwerkelijk beschermd bent. Of dat we al weten hoe lang je immuun zal zijn. Je kunt dus wel relatief snel gaan kijken hoe wijdverspreid een virus is, maar je kunt daar nog geen consequenties op individueel niveau aan verbinden.’Om meer te weten te komen over de antistoffen is nog zeer intensief studiewerk nodig, zegt ook Bart Lambrecht (UGent), professor immunologie en gespecialiseerd in longziekten. ‘In dit soort tijden is het verleidelijk om bochten af te snijden. Maar we mogen geen compromissen sluiten op de principes van klinisch onderzoek.’

5. Mag een werkgever testen op immuniteit?

Eens het nodige wetenschappelijke onderzoek is gebeurd en het individueel testen van immuniteit hoort tot de mogelijkheden, zal er nog een andere vraag komen bovendrijven. Mag een werkgever tout court zijn personeel onderwerpen aan een medische test alvorens hem of haar weer aan de slag te laten gaan?

In het huidige wettelijke kader, zou dat op een resem ernstige bezwaren stoten, menen Nele Somers en Valerie Verstraeten van het in privacy gespecialiseerde advocatenkantoor Artes, en Pieter-Jan Desmit, advocaat arbeidsrecht bij kantoor Mploy.

'Het staat ontegensprekelijk vast dat deze maatregel gepaard gaat met een verwerking van persoonsgegevens', klinkt het. 'Dit betekent dat werkgevers moeten beschikken over een geldige rechtsgrond die de verwerking van persoonsgegeven. Op dit ogenblik bestaat die geldige rechtsgrond niet. Daar kan een uitzondering op worden gemaakt, als dat wordt opgelegd door de bevoegde overheden.'
Ook vanuit arbeidsrechtelijke hoek zijn er ernstige bezwaren, klinkt het verder. 'In het arbeidsrecht geldt  een principieel verbod voor de werkgever om de rechten van de werknemer in te korten of zijn verplichtingen te verzwaren. Het vereisen van een immuniteitstest is strijdig met dat principe.'

'Bovendien is het niet ondenkbaar dat werknemers die tijdig thuis zijn gebleven en volledig in isolatie zijn gegaan, het virus nooit hebben gehad en dus een negatieve immuniteitstest zouden afleggen. Hier gaat men naar de (absurde) situatie waarbij de werkgever gezonde arbeidsgeschikte werknemers de toegang tot de werkvloer zou ontzeggen omdat ze geen positieve immuniteitstest kunnen voorleggen.'

'Het invoeren van een dergelijke maatregel lijkt ons dus niet mogelijk in het licht van het huidig regelgevend kader', besluiten de experts. 'Het is evenwel niet uitgesloten dat de wetgever snel voorziet in een dergelijk kader. Nood breekt wet. Alleen dient met dan vooraf te zorgen voor het aanpassen van de wettelijke grondslag en dient men duidelijk te specifiëren dat de maatregelen tijdelijk van aard zijn.'  

Hoewel serologische tests dus snel erg belangrijk beloven te worden is het wellicht iets te optimistisch ze te zien als een wondermiddel dat ons snel weer naar normale tijden zal loodsen. 

Lees verder

Advertentie
Advertentie