analyse

Lockdown of de kudde? Beleidsmakers zoeken beste bescherming tegen corona

Een Fransman in Nantes roept vanop zijn balkon op om thuis te blijven. Frankrijk is een van de landen in lockdown. ©AFP

Nederland kiest in zijn strijd tegen het coronavirus voor een aanpak van gecontroleerde verspreiding. Andere landen gaan vol voor een lockdown. De discussie over wie gelijk heeft, woedt volop. Ook in ons land.

Als de experts het over één ding eens zijn, is het dit: het coronavirus is hier om te blijven. Kon je enkele weken geleden de hoop nog koesteren dat we Covid-19 konden onderdrukken, dan is de realiteit nu dat we ermee moeten leren leven en de uitbraak zo goed mogelijk moeten managen. 

Over de manier waarop je dat doet, woedt een pittige discussie onder beleidsmakers en wetenschappers. De landen waar het virus zich het snelst verspreidt - Italië en Spanje - kiezen resoluut voor een lockdown. Door het extreem beperken van de menselijke mobiliteit hoopt de overheid de uitbraak, die door de snelle opmars de ziekenhuizen heeft overrompeld, weer onder controle te krijgen. De bedoeling is het virus de pas af te snijden. Zonder mensen om zich in te verspreiden, kan het nergens meer heen. 

Toen ik over de Britse strategie hoorde, dacht ik eerst dat het om satire ging.
William Hanage
Epidemioloog

Sommige landen die achterliggen op de curve, zoals Frankrijk, kiezen nu al voor een gelijkaardige strategie om een overbelasting van hun systeem voor te zijn. Andere landen hopen het met minder repressieve maatregelen te kunnen rekken en toch hun gezondheidszorg te kunnen bewaken.

Gisteren kondigde Nederland bijvoorbeeld aan dat het, net als het Verenigd Koninkrijk, gaat voor een strategie van 'gecontroleerde verspreiding'. In een notendop wil dat zeggen dat je aanvaardt dat het virus zich verspreidt, maar dat je met een combinatie van maatregelen garandeert dat de ziekenhuizen niet overbelast worden.

Beschermd door de kudde

Concreet scherm je de risicogroepen volledig af en beperk je in grote mate het sociaal contact van de bevolking. Op die manier hopen beleidsmakers dat het virus zich in een beheersbaar tempo verspreidt onder de jongere bevolking, tot zoveel mensen het hebben gehad dat 'herd immunity' - letterlijk vertaald: kuddebescherming - optreedt. Die groepsimmuniteit is ook het idee achter vaccinaties. Als een bepaald percentage van je bevolking immuun is geworden voor een ziekte, kan die zich niet verder verspreiden. 

Ook België kiest voorlopig voor een aanpak van gecontroleerde verspreiding, legt Pierre Van Damme, vaccinoloog aan de Universiteit Antwerpen, uit. 'Dit is een virus dat vroeg of laat tot 70 procent van de bevolking zal besmetten. Daar gaan we naartoe. Het is dan zoeken naar de meest gecontroleerde manier om dat te doen, tot je aan die groepsimmuniteit geraakt.'

'Dat is een zeer moeilijke evenwichtsoefening, die voortdurend moet worden bijgestuurd', zegt Van Damme. 'Je moet als beleidsmaker het midden zoeken tussen de gezondheid van je burgers en het draaiend houden van je maatschappij. Het is een soort tussenoplossing, die permanent moet worden geëvalueerd.'

Satire

Dit is een virus dat op termijn tot 70 procent van de bevolking zal besmetten. Daar gaan we naartoe.
Pierre Van Damme
Vaccinoloog

Die 'kuddestrategie' is niet zonder controverse. Waar het met vaccins al jaren een beproefde tactiek is om je bevolking immuun te maken, is het nog nooit geprobeerd met de uitbraak van een virus. Sommige epidemiologen waarschuwen voor de potentieel desastreuze gevolgen. In de Britse krant The Guardian vergelijkt epidemioloog William Hanage het met het aanwakkeren van een brand, maar toch denken dat je de vlammen onder controle kan houden. 'Toen ik het plan van de Britse regering hoorde, dacht ik dat het satire was.'

De Britse regering is ondertussen ook met strengere maatregelen naar buiten gekomen, nadat een model van de universiteit Imperial College heeft aangetoond dat er zonder strenge maatregelen 250.000 doden in het Verenigd Koninkrijk kunnen vallen. Met de nieuwe maatregelen zou dat beperkt blijven tot 'ongeveer 20.000'.

'In theorie heeft het idee van groepsimmuniteit een zekere logica', zegt Philippe Beutels, de oprichter en de directeur van het Centrum voor Gezondheidseconomie en Infectieziekten (CHERMID) van de Universiteit Antwerpen. 'Maar in de praktijk is het heel moeilijk om een hoge piek in infecties te vermijden. Dit virus is zeer besmettelijk én relatief dodelijk. Alles hangt af van hoe goed de opgelegde maatregelen worden opgevolgd door de bevolking.' 

Lockdownparty

Daar wringt in België het schoentje. Nadat vorige week donderdag een hoop strikte maatregelen waren ingevoerd, ging een deel van de bevolking nog snel even feesten voor het te laat was. En ook nu duiken om de haverklap nog beelden op van grote groepen mensen die de regels rond 'social distancing' in de wind slaan. 'Dat is niet de bedoeling', zegt Van Damme. 'Eigenlijk willen we je alleen nog buiten zien om naar de winkel te gaan, even je hond uit te laten of een luchtje te scheppen met je kinderen. Ik heb wel de indruk dat meer en meer mensen het snappen, als je ziet hoeveel winkels spontaan sluiten.'

Een lockdown is verre van ideaal. De gevolgen zijn enorm. Maar je kan weinig anders doen.
Philippe Beutels
Oprichter en directeur van het Centrum voor Gezondheidseconomie en Infectieziekten

Om een beter zicht te krijgen hoe de bevolking haar gedrag heeft aangepast, lanceerde de Universiteit Antwerpen dinsdag een online-enquête. 'Als genoeg mensen die invullen, kunnen we dat meteen analyseren en die info bezorgen aan de beleidsmakers. Zo kunnen ze kort op de bal spelen. Je hebt sowieso weinig tijd om na te denken, omdat we achterlopen op de realiteit, door de incubatieperiode van de ziekte.' 

Tous ensemble

Of we in lockdown gaan of niet, hangt van ons allen af. 'Als we dit onder controle willen houden, moeten we leren leven in een andere modus. Je kan niet anders dan aanvaarden dat dit je overkomt. Het is een natuurramp die zich heel traag voltrekt. Aan ons om de gevolgen onder controle te houden.'

Beutels maakt zich weinig illusies. 'Een lockdown is verre van ideaal. Zeker omdat dit een gevecht van maanden wordt. De sociaal-economische gevolgen zijn enorm. Dat is een enorm dilemma voor de politiek. Maar je kan weinig anders doen, wil je dit onder controle krijgen.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie