Nieuwe virusopstoot legt pijnpunten coronaregels bloot

Door de opening van de scholen zijn er weer meer contacten, waardoor het virus aan kracht kan winnen. ©Photo News

Volgens politici en virologen stijgt het aantal coronabesmettingen omdat de bevolking de regels - de strengste in Europa - aan haar laars lapt. Maar wat als er een probleem is met de regels zelf? ‘Het zou geen kwaad kunnen dat de politici nog eens de puntjes op de i zetten.’

Tussen 4 en 10 september hebben dagelijks gemiddeld 680 mensen positief getest op het coronavirus. Dat is gemiddeld 42 procent meer dan in de week voordien, blijkt uit cijfers van het wetenschappelijk instituut Sciensano. Op donderdag 10 september werden 939 coronabesmettingen vastgesteld, het hoogste dagcijfer sinds eind april. Virologen noemden de stijging de voorbije dagen al zorgwekkend, en ook minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid Maggie De Block (Open VLD) vindt dat nu. ‘We moeten leren leven met het virus, maar dat lukt alleen als het virus op een zo laag mogelijk niveau zit.’

Iemand die met corona besmet is, geeft het virus aan gemiddeld 1,46 mensen door. Zolang dat reproductiegetal boven één ligt, breidt de epidemie zich uit. In alle provincies blijkt dat het geval, wat erop wijst dat de pandemie gestaag aan kracht wint. Zowat alle Europese landen worden met stijgende coronacijfers geconfronteerd. Problematisch aan de Belgische situatie is dat de pandemie zich uitbreidt terwijl in ons land op papier zowat de strengste coronamaatregelen van Europa gelden.

Eind juli voerde de overheid de bubbel van vijf in. Elk gezin mag contact hebben met maximaal vijf dezelfde mensen. In heel wat gemeenten kwam daar een mondmaskerverplichting bovenop. De kapjes moesten in veel stadscentra niet alleen in de supermarkt of bij het binnengaan in een restaurant worden gedragen, maar overal.

Heropenen scholen

In eerste instantie deden de strengere regels het aantal besmettingen dalen. Van een gemiddelde van ruim 600 infecties per dag begin augustus ging het naar ruim 400 per dag eind augustus. Hoewel de regels dezelfde bleven, is het aantal besmettingen sindsdien weer aan het stijgen.

Doordat het schooljaar begon, zijn veel mensen uit vakantie teruggekeerd, ook uit rode zones. 2 procent van de mensen die uit zo’n rode zone terugkeren, test positief. Daarnaast doet de heropening van de scholen het aantal menselijke contacten fors toenemen, waardoor het risico op besmettingen toeneemt. Maar er zijn ook aanwijzingen dat veel mensen de coronaregels aan hun laars lappen.

Als experts proberen wij de regels uit te leggen, maar als een premier of minister communiceert, heeft dat meer gewicht.
Steven Van Gucht
Viroloog

‘Nieuwe maatregelen zijn niet nodig, het is belangrijker dat de mensen de maatregelen die er zijn respecteren’, zegt De Block. Ook viroloog Marc Van Ranst liet zich in ‘De zevende dag’ in die zin uit. ‘De maatregelen die er zijn, zijn prima. Het probleem is dat ze in vraag gesteld worden. Er verschijnen overal opiniestukken, maar ook de overheid doet het. Zo creëer je bij de bevolking het idee dat het allemaal zo erg niet is en dat de maatregelen overdreven zijn. En zo krijg je een stijging.’

Viroloog Steven Van Gucht, verbonden aan Sciensano, wijst erop dat de basisregels te vaak niet gerespecteerd worden. ‘Als mensen samen sporten of andere activiteiten doen, is dat goed georganiseerd. Maar nadien gaan ze nog iets drinken en dan raken ze besmet.’ In het West-Vlaamse Lo-Reninge is er een lokale uitbraak van Covid-19 omdat een groep wielertoeristen na hun tocht nog op café ging.

Draagvlak

Zozeer als de politiek in de richting van de bevolking wijst, zozeer kan de bal ook worden teruggekaatst. Regels uitvaardigen is één ding, er een draagvlak voor creëren is nog iets anders. In dat opzicht valt de radiostilte vanuit de Wetstraat op. ‘Als experts proberen wij wel de regels uit te leggen, maar elke expert zal een andere klemtoon leggen, waardoor dat voor de bevolking soms verwarrend overkomt. Als een premier of een minister communiceert, heeft dat meer gewicht. Het zou geen kwaad kunnen dat de politiek nog eens de puntjes op de i zet’, zegt Van Gucht.

Hij wijst erop dat veel besmettingen gebeuren bij jongeren en in allochtone wijken van steden als Antwerpen en Gent. ‘Je kunt via de televisie of de kranten wel verklaringen afleggen, maar daarmee bereik je die groepen niet. Er is nood aan een gerichte campagnes om die groepen goed te informeren over wat kan en wat niet.’

Bovendien lijkt het gebrek aan draagvlak in de hand gewerkt door de maatregelen die de politiek zelf heeft afgekondigd. Tegen de adviezen van virologen in voerden veel gemeenten, waaronder Brussel en Gent, in de volledige binnenstad een mondmaskerplicht in. Zo wordt van de bevolking een grote inspanning gevraagd, al heeft zo’n maatregel op plaatsen waar voldoende afstand kan worden gehouden weinig zin. Zowel Van Ranst als Van Gucht maakte al duidelijk dat het risico bestaat dat belangrijke regels, zoals afstand houden, daardoor veronachtzaamd worden.

Ook meer ziekenhuisopnames

Het toenemende aantal coronabesmettingen gaat gepaard met meer ziekenhuisopnames. 291 mensen met corona liggen in het ziekenhuis, een stijging van 30 procent tegenover vorige week. 71 mensen liggen op intensieve, 34 procent meer dan de week voordien. Problematisch is dat nog niet - tijdens de piek van de epidemie in het voorjaar lagen meer dan 6.000 mensen in het ziekenhuis.

Maar we moeten verhinderen dat het zover komt. ‘Daarom is het belangrijk dat we vermijden dat het virus zich vrij kan verspreiden onder de bevolking, want zodra het los is, kan het bijzonder snel gaan’, zegt viroloog Steven Van Gucht. In dat geval kunnen het aantal besmettingen en het aantal ziekenhuisopnames om de drie dagen verdubbelen.

Met mondmaskers en de coronamaatregelen zijn branddeuren ingebouwd die een snelle opstoot van het virus onmogelijk maken. Maar ook in een trager groeitempo kan het virus breed verspreid raken, waardoor de contactspeurders niet meer kunnen volgen. En dan kunnen de ziekenhuizen op termijn weer in de problemen komen.

Ook de bubbel van vijf kan contraproductief werken. Zich wekenlang moeten beperken tot dezelfde vijf mensen is zo streng dat mensen de maatregel met voeten gaan treden. Zodra mensen hun contacten niet langer tellen, dreigt dat aantal contacten te ontsporen.

De overheid is zich van het probleem bewust. De Waalse minister-president Elio Di Rupo (PS) pleitte er het afgelopen weekend voor mondmaskers alleen te verplichten in afgesloten ruimtes waar onvoldoende afstand kan worden gehouden. Experts zoeken op verzoek van premier Sophie Wilmès (MR) dan weer uit hoe de bubbel van vijf kan worden aangepast zodat de regel beter wordt opgevolgd.

Nieuwe Veiligheidsraad

‘Het blijft ontzettend belangrijk dat we het aantal contacten beperken, maar we moeten dat op een slimme manier doen’, zegt Van Gucht. ‘Met de nodige voorzorgsmaatregelen - geen hand of een kus geven, elkaar zien in de buitenlucht - mogen mensen echt wel een behoorlijk aantal sociale contacten hebben. Maar het aantal mensen met wie het contact zeer close is, moet beperkt blijven. Als de maatregel op zo’n manier wordt toegelicht, is dat voor mensen makkelijker te verteren en wordt hij beter nageleefd.’

Voor de beleidsmakers komt het erop aan bij de Nationale Veiligheidsraad volgende week weer een draagvlak voor de maatregelen te creëren. De tijd dringt, maar het is nog niet te laat. Hoewel het aantal ziekenhuisopnames en besmettingen stijgt, gaat het nog altijd over lage cijfers (zie inzet). Talmen is evenwel een risico, want zodra het virus te krachtig wordt, kan de situatie weer ontsporen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie