Advertentie

Onder dwang gemaakte mondmaskers verkocht in België

Toen we een willekeurige apotheek in Vlaanderen binnenwandelden, bleken er mondmaskers van Hubei Haixin in de voorraadkast te liggen. ©Dries Luyten

Chirurgische mondmaskers die in China onder dwang zijn gemaakt door Oeigoeren, zijn ook beland in duizenden apotheken in België. Dat blijkt uit onderzoek van De Tijd en media in andere Europese landen.

We tikken twee zoektermen in op Google: de Chinese merknaam ‘Hubei Haixin’ en ‘mondmaskers’. Bovenaan in de zoekresultaten duikt een aanbieding op van een Belgische online apotheek. Die verkoopt ‘medische mondmaskers van Haixin met oorlussen’. Het gaat om een doos met 50 chirurgische wegwerpmaskers, voorzien van drie lagen. De prijs: 36 euro. Vroegere kopers, zoals een vrouw uit Limburg, geven de maskers een score van 9,5/10.

Van oplichting tot vervalsing

Sinds de coronacrisis losbarstte, heeft De Tijd samen met media in andere Europese landen en met het Organized Crime and Corruption Reporting Project (OCCRP) al verschillende wantoestanden onderzocht rond de mondmaskers die ons leven zijn gaan beheersen. We onderzochten de massale oplichting van onze regering tijdens de eerste lockdown en de grootschalige vervalsing van mondmaskercertificaten. Deze keer volgden we het spoor van mondmaskers die mogelijk zijn gemaakt door dwangarbeiders in China.

Maar achter dit pak mondmaskers schuilt een schrijnend verhaal van dwangarbeid en onderdrukking van de Oeigoeren, een moslimminderheid van Turkse origine in het noordwesten van China. Dat blijkt uit een onderzoek van De Tijd samen met onderzoeksjournalisten uit andere Europese landen en het collectief OCCRP (Organized Crime and Corruption Reporting Project).

De verontrustende berichten over de fabriek van Hubei Haixin Protective Products doen al sinds maart de ronde, na een rapport van de denktank Australian Strategic Policy Institute. Zeker 80.000 Oeigoeren zijn de jongste jaren overgebracht van Xinjiang, de overwegend islamitische provincie in het noorden van China waar ze wonen, om elders in het land te werken in fabrieken zoals die van Hubei Haixin.

In en rond de fabrieken leven de Oeigoerse werkkrachten in afgescheiden slaapplaatsen. Ze kunnen niet vrij bewegen, ze worden constant in de gaten gehouden - onder andere met bewakingscamera’s en gezichtsherkenning - en ze worden geïntimideerd, gehersenspoeld en uitgebuit, met buitensporige werkuren en een militaire managementstijl. Chinese diplomaten doen die ‘zogezegde schendingen van de mensenrechten’ af als ‘leugens van anti-Chinese extremisten’.

Activisten roepen westerse bedrijven al langer op niet meer te werken met Chinese bedrijven die vermoedelijk Oeigoeren misbruiken. Veel westerse bedrijven slaan die oproepen in de wind. De wantoestanden zijn moeilijk te bewijzen. De onderdrukte arbeiders interviewen is schier onmogelijk. Oprechte getuigenissen worden in de kiem gesmoord.

Enkele dagen geleden nog lekte een lijst uit met namen van meer dan 2.000 Oeigoeren die zijn opgesloten, alleen omdat ‘ze in het bezit waren van een smartphone en belden naar het buitenland’. De voorbije jaren zijn meer dan 1 miljoen Oeigoeren en andere moslimminderheden in China naar ‘heropvoedingskampen’ gestuurd. Volgens de Chinese regering zijn die kampen bedoeld om het islamitisch extremisme te bestrijden.

Propagandabeelden

De fabriek van Hubei Haixin dook in juli ook op in een filmpje van The New York Times. Het bedrijf was volgens de Amerikaanse krant een van de Chinese producenten die profiteerden van het controversiële ‘tewerkstellingprogramma’ met Oeigoeren. De beelden waren afkomstig van de Chinese staatstelevisie en dus bedoeld als propaganda, maar er was wel op te zien hoe Oeigoerse vrouwen werkten in de fabriek van Hubei Haixin en hoe ze elke week een ceremonie moesten bijwonen om hun loyauteit te tonen rond een Chinese vlag.

Foto's van de fabriek van Hubei Haixin uit een gelekt rapport.

Ook wij konden reconstrueren dat zo’n 130 Oeigoerse vrouwen al begin 2019 zijn vervoerd naar de fabriek van Hubei Haixin in de stad Songzi in de provincie Hubei. Die ligt meer dan 3.000 kilometer verwijderd van hun woningen in Xinjiang. Hoeveel verdienen de vrouwen voor hun labeur zo ver van huis? In een document lezen we dat de arbeiders bij Hubei Haixin 1.250 Chinese yuan of 157 euro per maand verdienen.

Een ander document toont aan dat een Zweedse distributeur Hubei Haixin al in januari aanmaande om niet langer te werken met Oeigoeren, na meer en meer aanwijzingen van dwangarbeid in de fabriek. De Chinese fabrikant beloofde de Oeigoeren naar huis te sturen zodra hun contract afliep in maart. Maar de Oeigoerse vrouwen bleven aan de slag tot eind september. In een brief die we konden inkijken, beweerde de Chinese fabrikant dat de vrouwen door de coronacrisis en de lockdown niet vroeger konden terugkeren. Ondanks alles bleven de Zweedse en andere Europese distributeurs de maskers van Hubei Haixin verder verdelen.

Sussend rapport

Wie verdeelde de maskers in ons land? ‘Ik ben licht gechoqueerd over deze bevindingen en heb direct gevraagd deze mondmaskers van onze website af te halen’, reageert de zaakvoerster van de Belgische online apotheek die ze verkocht. ‘We hebben uiteraard ook contact opgenomen met de leverancier om de zaak uit te spitten. Wij hebben deze maskers gekocht via de groothandelaar Cophana, dat onderdeel is van de groep McKesson. We kopen daar altijd onze farmaceutische producten en hulpmiddelen. Cophana heeft de Hubei Haixin-maskers op voorraad, je kunt ze daar gewoon bestellen.’

©Dries Luyten

Zijn de maskers ook in de fysieke apotheken in ons land beland? We wandelen een willekeurige apotheek binnen in een kleine Vlaamse gemeente en nemen de proef op de som. Of ze chirurgische maskers van Hubei Haixin verkopen? De vraag verrast, want zelfs apothekers kennen de achterliggende Chinese fabrikanten niet. Geen enkele klant vraagt een specifiek merk als ze wegwerpmaskers kopen. De vriendelijke apothekeres checkt haar voorraadkast en vindt meteen een doosje van Hubei Haixin met 50 exemplaren.

50.000
apothekers en ziekenhuizen
Via meer dan 100 groothandelsvestigingen in Europa bevoorraadt McKesson ruim 50.000 apothekers en ziekenhuizen.

Wat vindt ze ervan dat de maskers onder dwang zijn gemaakt door Oeigoeren? ‘Ik vind het heel triestig als het klopt’, zegt ze. ‘We krijgen die gewoon van onze groothandel. Ik ben ervan overtuigd dat hij ook geen weet heeft van misstanden, anders zou hij ze niet willen verkopen.’

De apothekeres toont ons nog andere dozen met chirurgische maskers die ze verkoopt. Op de dozen staan alleen Chinese letters. Alleen een rode stempel is leesbaar: ‘Jiangsu Province Jianerkang’, de naam van een andere provincie aan de Chinese oostkust.

Hoe kwam de apothekeres aan de Hubei-maskers? Via Belmedis, dat net als Cophana eigendom is van de beursgenoteerde Amerikaanse groep McKesson. Die telt meer dan 38.000 personeelsleden in 13 Europese landen. Via meer dan 100 groothandelsvestigingen in Europa bevoorraadt McKesson ruim 50.000 apothekers en ziekenhuizen. De Belgische dochter Pharma Belgium-Belmedis heeft een marktaandeel van meer dan 30 procent op de markt van de farmaceutische distributie in België en boekte vorig jaar 1,1 miljard euro omzet. Het bedrijf levert in ons land aan 4.000 klanten-apothekers, die tot driemaal per dag op vaste uren beleverd worden.

McKesson Europe zet zich in voor een goed bedrijfsburgerschap en een ethische inkoop.
Ronan Brett
Europees woordvoerder van de groep McKesson

Kunnen de Belgische McKesson-bedrijven garanderen dat geen dwangarbeid gemoeid was met de maskers die ze verdelen? Waarom bleven ze de Hubei Haixin-maskers verkopen, na de alarmerende berichten? De Belgische distributeurs stonden ons niet te woord. Ze stuurden al onze vragen door naar de Europese woordvoerder van McKesson, Ronan Brett. Die bezorgde ons een korte, schriftelijke reactie: ‘McKesson Europe zet zich in voor een goed bedrijfsburgerschap en een ethische inkoop. Leveranciers moeten akkoord gaan met de McKesson Sustainable Supply Chain Principles, die de naleving van de toepasselijke wetgeving omvatten, samen met de naleving van ons strikte beleid voor het beschermen van werknemers, de voorbereiding op noodsituaties, en het beschermen van het milieu.’ Onze concrete vragen bleven onbeantwoord. Hubei Haixin gaf geen commentaar.

Onderzoek van onze buitenlandse collega-journalisten toont aan dat McKesson de Hubei Haixin-maskers ook verdeelt in andere Europese landen, zoals Italië. Er worden ook nog altijd miljoenen maskers bijbesteld, onder andere in Nederland, waar de kopers worden gesust met een recent, rooskleurig auditrapport over de werkomstandigheden bij Hubei Haixin.

Omdat wij slechts bij steekproef controles doen op producten, kunnen we niet zeggen hoeveel van deze mondmaskers effectief op de Belgische markt zijn gekomen.
Chantal De Pauw
Woordvoerster federale overheidsdienst Economie

McKesson blijkt ook maskers te verdelen van andere ‘gevoelige’ Chinese bedrijven. Ook die maskers zijn in Belgische apotheken beland, ontdekten we. Behalve McKesson hebben nog andere Europese distributeurs maskers van Hubei Haixin verdeeld in Europa. Sommige loten zijn aangekocht door overheden, onder andere in Zweden. In Noorwegen zijn via een grote distributeur zelfs 700.000 Hubei Haixin-maskers en 2,3 miljoen handschoenen terechtgekomen in de strategische stock van het land.

Belgische overheid

Heeft de Belgische overheid maskers van Hubei Haixin gekocht? Wendy Lee, de woordvoerster van de federale overheidsdienst Volksgezondheid, liet het natrekken en meldt ons dat Hubei Haixin niet voorkomt op de lijst met Chinese bedrijven van wie ons land mondmaskers kocht.

Bij de FOD Economie kennen ze de maskers van Hubei Haixin wel. De dienst heeft ze zelfs gecontroleerd. ‘We hebben gezien dat in ons overzicht van controles twee ladingen van Haixin-maskers staan’, zegt woordvoerster Chantal De Pauw. ‘Het gaat om comfort- of chirurgische maskers. Omdat wij slechts bij steekproef controles doen op producten, kunnen we niet zeggen hoeveel er effectief op de Belgische markt zijn gekomen. Als maskers aan de Europese reglementering inzake productveiligheid voldoen, moeten ze op de markt worden toegelaten, zowel door de federale overheidsdienst Economie als door het Belgische geneesmiddelenagentschap FAGG. In de voorbije crisisperiode waren afwijkingen mogelijk, maar die periode loopt stilaan ten einde.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie