analyse

Plan B botst op tekort aan zorgpersoneel

©Photo News

De Belgische ziekenhuizen zoeken koortsachtig oplossingen om te vermijden dat alle 2.000 bedden op intensieve zorg vrijdag bezet zijn. Ze kijken daarbij ook naar Duitsland. Kan Plan B de instorting van het zorgsysteem vermijden? ‘Het personeel is onze grootste zorg.’

‘Wat ik hier heb gezien, is zeer pijnlijk. Het is choquerend.’ Federaal minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (sp.a) barstte woensdag na een bezoek aan het Luikse ziekenhuis MontLégia bijna in tranen uit. De nuchtere professor zag er zalen bomvol zware coronapatiënten en uitgeputte personeelsleden. ‘C’est dur, c’est dur’, zei een aangeslagen Vandenbroucke voor de camera’s.

In de Belgische ziekenhuizen lagen vrijdag voor het eerst opnieuw meer dan 1.000 coronapatiënten op intensieve zorgen. Op vrijdag 6 november kunnen we de maximale capaciteit van 2.000 patiënten op intensive care overschrijden, waarschuwde de nationale coronabestrijder Steven Van Gucht woensdag. ‘We moeten ermee rekening houden dat dat scenario niet uit te sluiten valt. We moeten aan een plan B werken.’

Dat plan B viel donderdag in de bus van de ziekenhuizen. Vanaf maandag moeten ze overschakelen op de hoogste alarmfase 2B, waarbij ze alle bedden op intensieve zorg voorbehouden voor coronapatiënten. Patiënten die geen intensieve kunstmatige beademing meer nodig hebben, moeten verhuizen naar een ‘tussenafdeling’. Op die manier wil de regering tot 500 intensivecarebedden voor de zwaarste gevallen vrijmaken.

©Mediafin

Veel ziekenhuizen, zeker in de zwaar getroffen regio’s Brussel, Luik en Henegouwen, schurken al tegen de maxima aan. ‘In de realiteit zitten we vandaag al bijna in fase 2B’, zegt Gauthier Saelens, de directeur van de ziekenhuisgroep Grand Hôpital de Charleroi. ‘We kunnen nog zes of acht plaatsen extra creëren in intensive care. Meer gaat niet.’

Ook in Vlaanderen, waar de situatie minder heftig is, werd plan B al langer voorbereid. ‘We vrezen nog niet dat onze ziekenhuizen helemaal vol liggen met covidpatiënten’, zegt Bart Van Bree, de directeur van het AZ Rivierenland in Bornem. ‘We kunnen alle dringende zorg nog opvolgen. Maar er is wel druk, vooral op de afdelingen intensieve zorg. Daar zit het grote knelpunt.’

Fysiek en mentaal zwaar

‘Het probleem is niet de ruimte, maar de mankracht’, zegt Sylvianne Portugaels, de directeur van het Luikse ziekenhuis CHR de la Citadelle. ‘Voor ons personeel is het fysiek en mentaal zwaar. Ze zijn nog moe van de eerste golf. Sommigen hebben in de zomer geen vakantie genomen en zitten nu in de tweede golf, die nog langer zal duren.’

‘Ik zou een tijdelijk ziekenhuis op onze parking kunnen bouwen’, zegt Van Bree. ‘Maar de vraag is waar we het personeel vinden. Onze medewerkers staan onder zeer zware druk. Dat is onze grootste zorg.’

Ziekenhuizen zijn koortsachtig op zoek naar extra handen om het zorgpersoneel te ontlasten. Vaak worden gepensioneerden, kinesitherapeuten en studenten verpleegkunde opgetrommeld. Het leger kan 1.500 militairen leveren, onder meer om noodinfrastructuur te bouwen of zieken te vervoeren. In CHR de la Citadelle boden 400 vrijwilligers zich aan om te helpen aan het onthaal of in de keuken en om pakjes bij patiënten te bezorgen.

De Belgen kunnen het do-not-reanimateformulier ondertekenen. Zo kunnen we patiënten aan het eind van hun leven identificeren.
Christophe Happe
Ziekenhuiskoepel Unessa

Om de verzadigde regio’s verlichting te bieden, werden sinds begin oktober al 543 patiënten naar andere ziekenhuizen vervoerd. De vraag is hoelang die transfers nog mogelijk zijn. ‘We hebben ons altijd solidair opgesteld en ook patiënten uit Brussel overgenomen’, zegt Van Bree. ‘Maar de situatie aan het begin en aan het einde van de week ziet er totaal anders uit.’

Veel alternatieven heeft België niet. Buurland Luxemburg telt amper bedden op intensive care. In Frankrijk staat de gezondheidszorg onder zware druk. Met 1.150 bedden op intensieve zorg bezit Nederland maar de helft van de Belgische capaciteit. ‘Op dit moment staan de Nederlandse ziekenhuizen voor de reusachtige uitdaging om Nederlandse patiënten de ziekenhuiszorg te bieden die ze nodig hebben’, wimpelt de woordvoerster van het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding vragen om hulp uit België bij voorbaat af.

Net als in de eerste coronagolf vervoerde Nederland vorige week de eerste patiënten naar het Duitse Münster. Ook voor België kan Duitsland uitgroeien tot de redder in nood. Door de verwachte vergrijzingsgolf krikte Duitsland het aantal bedden op intensieve zorg de voorbije jaren op tot bijna 30.000, waarvan er vrijdag nog 7.539 vrij waren. Dankzij een strikt opvolgingssysteem van besmettingen met verplichte lokale lockdowns houden de oosterburen het coronavirus behoorlijk in de tang.

©Mediafin

Dinsdag verhuisden de eerste twee patiënten uit Eupen naar Aken. Antonios Antoniadis, de minister van Gezondheid van de Duitstalige Gemeenschap, had zijn contacten over de grens ’s ochtends om 6 uur telefonisch om hulp gevraagd. ‘We hebben nog bedden vrij in onze twee ziekenhuizen’, sust de Eupense socialist. ‘Maar we kijken naar Duitsland om te vermijden dat we in een situatie belanden waarin we niemand meer kunnen aanvaarden en we moeten beslissen wie we helpen en wie niet.’

De regio Aken vond snel plaats voor minstens tien Belgische patiënten. ‘We hebben 303 bedden op intensieve zorg voor 550.000 mensen. Daarvan zijn er 14 vrij’, zegt Michael Ziemons, de verantwoordelijke gezondheidsambtenaar in de regio Aken. ‘Dat aantal kan meteen stijgen als we de facultatieve operaties stopzetten, zoals het plaatsen van een nieuwe heup.’

Vandenbroucke kondigde donderdag in de Kamer een breder akkoord aan, waardoor overbelaste Belgische ziekenhuizen vrije bedden kunnen aanvragen in Noordrijn-Westfalen en Rijnland-Palts, de twee Duitse deelstaten die aan België grenzen. ‘In Noordrijn-Westfalen zijn 57 ziekenhuizen bereid buitenlandse patiënten op te nemen op basis van hun mogelijkheden’, bevestigt een woordvoerster van de lokale regering.

Niemand durft evenwel te zeggen hoeveel Belgische patiënten Duitsland kan overnemen. De voorbije dagen verslechterden de coronacijfers in het buurland fors, waardoor de regering-Merkel een lichte lockdown afkondigde. ‘De voorbije twee dagen is het aantal coronapatiënten in Aken verdubbeld’, zegt Ziemons. ‘Waar staan we over twee weken? Wat is dan nog vrij?’

Volstaan de Belgische maatregelen om tegen vrijdag een instorting van het gezondheidssysteem te vermijden? Of dreigen Italiaanse toestanden, waarbij onbehandelde mensen op de gang van de ziekenhuizen creperen?

De voorbije twee dagen is het aantal coronapatiënten in Aken verdubbeld. Waar staan we over twee weken? Wat is dan nog vrij? Michael Ziemons Gezondheidsambtenaar regio Aken

In verschillende ziekenhuizen kwamen deze week de ‘ethische richtlijnen over criteria voor opname’ opnieuw op tafel. Dat advies, dat tijdens de eerste golf niet werd gebruikt, geeft ziekenhuizen houvast bij een eventuele selectie van patiënten.

Christophe Happe van de Waalse ziekenhuiskoepel Unessa oppert de mogelijkheid dat Belgen het formulier DNR (Do Not Reanimate) ondertekenen, waarbij ze aangeven geen reanimatie te willen bij een hart- of ademhalingstilstand. ‘Zo kunnen we patiënten aan het eind van hun leven identificeren. Maar zoiets vraagt wel enkele weken reflectie’, zegt hij.

Andere hospitalen overwegen minder verpleegkundigen per patiënt in te zetten, al zal de kwaliteit van de zorg daardoor dalen. Maar de Luikse ziekenhuisdirecteur Portugaels is niet overtuigd van die omstreden oplossing. ‘Als je twee in plaats van drie verpleegsters inzet, gaan die twee ook moe zijn.’

Van Bree van AZ Rivierenland hoopt dat de nieuwe maatregelen volstaan. ‘Maar ik ben het helemaal niet zeker’, erkent hij. ‘De vraag is hoe het verder evolueert. We wachten met een bang hart op de eerste knik in de curve.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie