Rijk der Vrijheid breekt aan voor groepsimmuniteit bereikt is

In landen met vaccinatiegraad vanaf 40 procent, zoals de VS, dalen de coronacijfers pijlsnel ©AFP

De prikcampagnes in westerse koplopers Israël, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten wijzen erop dat we mogelijk sneller de veilige haven bereiken dan lang is aangenomen. Begin juni bereikt België mogelijk al het kantelpunt waarna de druk op onze ziekenhuizen pijlsnel zou moeten dalen.

De federale en regionale topministers lanceerden dinsdag een groot gefaseerd versoepelingsplan dat ons in september volledige vrijheid moet teruggeven. Dissonant geluid was er bij de expertengroep rond professor Erika Vlieghe (UZAntwerpen). Die vond dat de versoepelingen wel heel snel op elkaar volgen - zeker na 9 juni - en was verbaasd dat half augustus al grote festivals zoals Pukkelpop met tienduizenden toeschouwers mogen doorgaan.

Groepsimmuniteit

Komt het Rijk van de Vrijheid te vroeg? De wetenschappelijke consensus is dat 70 procent groepsimmuniteit - de mix van mensen die gevaccineerd zijn en zij die een corona-infectie hebben doorgemaakt - nodig is om ervoor te zorgen dat het virus onvoldoende mensen meer vindt om op over te springen en de epidemie in gang te houden. Door rondwarende varianten - die de bescherming van vaccins tegen ernstige ziekte doen dalen - is zelfs sprake dat tot 80 procent immuniteit nodig zal zijn.

Buitenlandse prikcampagnes wijzen erop dat het mogelijk niet zo lang zal duren. Dat stelt de Canadese top-immunoloog en bestuurder bij de Britse Oxford Universiteit John Bell in een podcast van de Britse nieuwszender BBC. Hij baseert zich op de coronacijfers in Israël, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten, de belangrijkste westerse landen die het verst staan met hun prikcampagne.

Israël prikte tot nu 63 procent van zijn volledige bevolking een eerste keer, ongeveer het dubbele van ons land. John Bell: 'Israël, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten tonen duidelijk dat na 40 tot 60 procent eerste prikken een dramatische daling volgt van positieve gevallen, ziekenhuisopnames en sterfgevallen. Voor de duidelijkheid: het is nog geen bereiken van groepsimmuniteit, eerder een kantelpunt waarna de coronacijfers pijlsnel beginnen te dalen.'

De Tijd zette op basis van de uitspraken van Bell de vaccinatiegraad in de vier landen af tegen het aantal nieuwe gevallen, opnames, patiënten in het ziekenhuis en doden per 100.000 inwoners.

De berekening toont dat de vaccinatiegraad omgekeerd evenredig verloopt met de coronacijfers. Bovendien zijn de cijfers in Israël - waar meer dan zes op de tien inwoners al een eerste dosis kreeg - ingestort. 'Een mirakel', zo stelde de Israëlische professor immunologie Cyrille Cohen recent in De Standaard.

Intensieve zorg

Wanneer bereiken wij het kantelpunt? Wellicht begin juni al, stelt Tijs Alleman van de universiteit Gent. Hij maakt deel uit van een consortium wetenschappelijke virusvoorspellers die de overheid bijstaat met scenario's over de evolutie van de pandemie. Alleman onderzocht de impact van gedrag en vaccinaties op de situatie in de ziekenhuizen. Daarbij legde hij de kritieke drempel op 1.000 mensen op intensieve zorg. 'België heeft wel 2.000 beschikbare bedden op intensieve zorg, maar we gaan best niet boven 1.000 corona-patiënten omdat we dan allerlei zorg voor andere mensen moeten beginnen uitstellen.'

Alleman stelt vast dat de prikcampagne na de start in januari pas in april een verschil is beginnen maken. Dat zie je aan de curve in het blauw, waarbij volop geprikt wordt, en rood, zonder prikken, die pas dan uit elkaar beginnen lopen. Dat komt omdat het een flinke tijd geduurd heeft om de vaccinatiecampagne op kruissnelheid te brengen.'

De belangrijkste conclusie van Alleman is dus dat het kantelpunt begin juni zou moeten vallen. Nadien wordt een heropflakkering die onze ziekenhuizen opnieuw zwaar onder druk zet, steeds minder waarschijnlijk. 'Het is een vaststelling die in lijn ligt met wat is waargenomen in Israël, het VK en de VS. De curve wordt vroeger platgedrukt dan bij het bereiken van groepsimmuniteit, de daling wordt al ingezet vanaf een vaccinatiegraad van 40 tot 50 procent. In theorie zou je na dat punt fors kunnen beginnen versoepelen zonder nefaste gevolgen. Dat scenario kan eigenlijk alleen doorkruist worden bij het opduiken van een nieuwe variant die aan vaccins weet te ontsnappen.'

De curve wordt vroeger platgedrukt dan bij het bereiken van groepsimmuniteit, de daling wordt al ingezet vanaf een vaccinatiegraad van 40 tot 50 procent. In theorie zou je na dat punt fors kunnen beginnen versoepelen zonder nefaste gevolgen.
Tijs Alleman
Universiteit Gent

Dat het omslagpunt in juni geprikt wordt, is uiteraard ook gelinkt met de rotvaart waarmee gevaccineerd wordt. Binnenkort worden tot een miljoen prikken per week gezet. Vlaanderen wil tegen 24 mei alle 65-plussers en risicogroepen een eerste keer te hebben ingeënt. In de week van 31 mei mikt het op 50 procent eerste prikken van de bevolking, 60 procent een week later en 70 procent in de week van 14 juni.

Inentingsdrift

Is dat genoeg om Israëlische cijfers te bereiken? 'Hold your horses', stelt viroloog Steven Van Gucht. 'In Israël en het Verenigd Koninkrijk ging de inentingsdrift gepaard met strenge coronaregels en lockdowns. Bij ons circuleert er vandaag nog altijd veel virus. Die vaststelling kan ervoor zorgen dat het kantelpunt bij ons later opschuift in de tijd, ook al bereiken we net als in landen als Israël en het VK 40 procent vaccinatiegraad en meer.' Ook Chili leert dat context telt. Dat land gaf ook pijlsnel een eerste prik aan 40 procent van zijn inwoners, maar door de combinatie van massale versoepeling en minder goed werkende vaccins moest het slot er opnieuw op.

Volgens Van Gucht volgt nog een cruciale maand mei, en eigenlijk ook juni. 'Want vanaf 9 juni wordt ook best veel versoepeld zonder dat we zeker zijn of er genoeg ingeënt is om voldoende buffer op te werpen. De vraag is ook of de combinatie van wat nu al meer mag en de aangekondigde extra versoepelingen vanaf volgende maand er niet voor zorgt dat heel veel meer mensen de regels aan hun laars lappen. Dan wordt het nog lastig.'

Raken we mei en juni veilig door, dan wenkt de veilige haven.
Steven Van Gucht
Viroloog Sciensano

'Raken we mei en juni veilig door, dan wenkt de veilige haven. Ook al komt er in juni-juli mogelijk nog een 'jongeren-opstoot' - met tijdelijk stijgende opnames van twintigers en dertigers - de cijfers zullen nadien beginnen dalen om nooit meer te stijgen. Ik blijf ook optimistisch dat een jongerengolf, waar de scenario's rekening mee houden, te vermijden is door een seizoenseffect.'

'Al blijf ik geen fan van festivals in augustus met 60.00 man zonder mondmaskers en afstand. Dat lijkt me te vroeg en kan volgens mij pas als je hele bevolking twee keer geprikt is. Het is gewoon de wet van grote getallen. Massale besmetting van jongeren dreigt toch weer voor flink wat opnames en druk op de ziekenhuizen te zorgen.'

Wordt er dan te snel versoepeld? De belangrijkste conclusie is - met wat we nu weten - dat de overheid zich met zijn versoepelplannen aan een beredeneerde gok waagt.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie