analyse

Sociale ongelijkheid geeft corona vrij spel in Latijns-Amerika

Het coronavirus heeft vrij spel in de dichtbevolkte arme wijken van Peru. ©AFP

De coronapandemie geselt Latijns-Amerika zwaar. Een einde aan het lijden lijkt niet meteen in zicht. Weifelende presidenten en de diepgewortelde sociale ongelijkheid spelen het longvirus in de kaart.

Terwijl de internationale gemeenschap in de ban is van de raciale spanningen in de Verenigde Staten en de zoektocht naar het 'nieuwe normaal' in de anderhalvemetermaatschappij in grote delen van Europa en Azië, kampt Latijns-Amerika met heel andere besognes. Het blijft wereldwijd wat onder de radar, maar de coronapandemie stelt de regio zwaar op de proef

Sinds het longvirus er voet aan wal zette, zijn al ruim 1 miljoen besmettingen geregistreerd. Covid-19 eiste er officieel bijna 52.000 mensenlevens. Meer dan 40 procent van de wereldwijde dagelijkse overlijdens zit nu in Latijns-Amerika. En dan is in veel landen wellicht nog sprake van onderrapportering.

'Centraal- en Zuid-Amerika zijn dé hotspots in de coronacrisis. En de piek is er zeker nog niet bereikt', waarschuwde Mike Ryan, een topman van de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO), begin deze week.

 

Mexico

Brazilië staat al enkele weken geboekstaafd als het nieuwe epicentrum. Maar ook de situatie in Peru, Chili en Mexico baart grote zorgen. 'Ze staan in de top 10 van landen waar het longvirus nu het snelst om zich heen grijpt', schetste Ryan de situatie.

Centraal- en Zuid-Amerika zijn vandaag dé hotspots in de coronacrisis. De piek is er zeker nog niet bereikt.
Mike Ryan
Topman WGO

Dat Mexico in dat rijtje opduikt, hoeft niet te verbazen. Net als de Amerikaanse president Donald Trump en de Braziliaanse leider Jair Bolsonaro loochende Mexico's sterke man Andrés Manuel López Obrador (AMLO) lange tijd de ernst van Sars-CoV-2. Terwijl grote delen van de wereld op slot gingen, bleef de linkse populist zijn land afschuimen en aanhangers knuffelen en kussen op meetings.

Pas eind maart ondernam hij actie om de verspreiding van het longvirus in te dammen. Bedrijven sloten de deuren en mensen kregen de raad thuis te blijven. Maar in tegenstelling tot elders in de regio gingen de grenzen nooit toe en werd het vliegverkeer niet aan banden gelegd.

Half mei, toen het coronavirus nog een tand bijstak in Mexico, schroefde de linkse president tegen het advies van de gezondheidsexperts in de lockdownmaatregelen terug. AMLO bezweek onder de druk van Trump. Die pleitte voor een snelle heropstart van de Mexicaanse economie zodat toeleveranciers van Amerikaanse autoproducenten weer aan de slag konden. Het resultaat: Mexico telt meer dan 97.000 geregistreerde coronagevallen en bijna 11.000 doden.

Strikte lockdowns

De aanpak van López Obrador valt in niets te vergelijken met het optreden van de leiders van die andere Latijns-Amerikaanse frontlinies: Chili en Peru. Midden maart, toen het epicentrum van de coronapandemie nog in Europa lag, grepen Sebastián Piñera en Martín Vizcarra al in. Terwijl de Chileense leider opteerde voor strikte lockdowns in getroffen wijken en inzette op massaal testen, gooide zijn Peruaanse collega zijn hele land op slot en stelde hij de avondklok in.

De maatregelen konden niet voorkomen dat de grote koperproducenten uitgroeiden tot hotspots. Na Brazilië kent Peru de meeste coronabesmettingen van Latijns-Amerika (meer dan 555.000 tegenover ruim 170.000). Chili vervolledigt met meer dan 108.000 coronagevallen het podium.

Ongelijkheid

'Daar is de diepgewortelde sociale ongelijkheid niet vreemd aan. Het virus legt de socio-economische omstandigheden van een gebied pijnlijk bloot', zei de Peruaanse dokter Elmer Huerta enkele dagen geleden op de tv-zender CNN en Español.

40 procent
Sterfgevallen
Meer dan 40 procent van de wereldwijde dagelijkse coronaoverlijdens zit nu in Latijns-Amerika.

Dat een grond van waarheid in die uitspraak zit, bewijst de evolutie van de corona-epidemie in Chili. De lokale lockdowns bewezen hun nut in de strijd tegen de verspreiding van de longziekte zolang die in de betere wijken van het Andesland rondwaarde. De hogere inkomensklassen moeten niet meteen een boterham minder eten als ze een tijdje 'in hun kot' blijven.

Toen het virus een maand geleden, na een versoepeling van de quarantaine, de armere wijken van grote steden als Santiago en Valparaíso bereikte, bleek Piñera's strategie van doelgerichte lockdowns plots veel minder efficiënt. Niet alleen leven de bewoners van de 'verticale getto's' in Santiago dicht op elkaar, ze zijn voor hun levensonderhoud ook aangewezen op de informele economie. Een dag 'in hun kot' staat gelijk aan een dag zonder inkomen. En honger lijden.

Bondgenoot

De ongelijkheid bleek ook in Peru, waar een vijfde van de bevolking in armoede leeft, een ideale bondgenoot van Covid-19. 'Veel Peruanen wonen en werken in omstandigheden waarin social distancing geen optie is', zegt de Peruaanse econoom Kristian López Vargas. In meer dan 30 procent van de gezinnen slapen minstens vier mensen in één ruimte. Nog niet de helft van de huishoudens heeft een koelkast, waardoor een dagelijkse uitstap naar overbevolkte voedingsmarkten een noodzaak is.

Het virus legt de socio-economische omstandigheden en ongelijkheid van een gebied pijnlijk bloot.
Elmer Huerta
Peruaanse dokter

Meer dan 70 procent van de Peruanen werkt bovendien in de informele economie. Ze hadden de voorbije weken weinig boodschap aan de oproepen om thuis te blijven. 'Neem al die elementen samen en je hebt een erg explosieve mix in coronatijden', zegt López Vargas.

Hij wijst erop dat de overheid onbedoeld de verspreiding van het coronavirus in de hand werkte. Om de armsten te helpen besliste de regering cheques uit te delen. 'Omdat slechts 38 procent van de volwassenen een bankrekening heeft, haastten velen zich naar de bank om dat geld af te halen. Waar ze vervolgens uren op elkaar gepakt stonden aan te schuiven.'

Gezondheidssystemen

De druk om het tij snel te keren neemt toe. 'In steeds meer Latijns-Amerikaanse landen staan de gezondheidssystemen zwaar onder druk', merkte WGO-topman Ryan begin deze week op. De hamvraag luidt of de schrijnende taferelen uit Italiaanse ziekenhuizen vermeden kunnen worden.

Gezondheidsexperts verwachten dat Peru pas midden juni de piek in de coronacrisis bereikt. Brazilië zou een maand later volgen en Chili pas tegen eind juli. 'Hulp en internationale solidariteit voor de regio zijn dan ook meer dan welkom', merkte Ryan op.

Lees verder

Advertentie
Advertentie