Sputterende productie in Belgische fabriek doorkruist Europese vaccinambities

Europees commissaris voor Volksgezondheid Stella Kyriakides bestempelt het door AstraZeneca aangekondigde uitstel bij de levering van vaccins als 'onaanvaardbaar'. ©EPA

Een trager dan verhoopt productieproces in een Belgische fabriek gooit de leveringsbeloftes van de vaccinmaker AstraZeneca aan de Europese Unie overhoop. Europa houdt het bedrijf aan zijn contractuele beloftes. Er komt zelfs een register tegen 'vaccinvlucht'.

49 miljoen. Met zoveel minder vaccindosissen van AstraZeneca moeten de Europese lidstaten op korte termijn de pandemie te lijf gaan. Als het vaccin vrijdag wordt goedgekeurd door de Europese farmawaakhond EMA, kunnen de Europese landen minder dan de helft van de geplande vaccins toedienen voor april.

In de officiële communicatie houdt AstraZeneca het bij 'een lager dan verwachte opbrengst in een productiesite in onze Europese aanvoerketen'. Maar in een antwoord op de vele vragen van gegriefde lidstaten was het bedrijf explicieter: de tegenvaller is te situeren in het Henegouwse dorpje Seneffe.

Henogen in Seneffe

Daar rekent AstraZeneca voor enkele honderden miljoenen dosissen op zijn partner Henogen. Henogen ontstond als spin-off van de Université Libre de Bruxelles. In 2009 kwam het in de handen van het Franse Novasep. Tien dagen geleden verkocht Novasep zijn Waalse dochter aan de Amerikaanse groep Thermo Fisher Scientific voor 725 miljoen euro.

Henogen is een specialist in de productie van virale vectoren. Die techniek houdt in dat een onschadelijk adenovirus wordt gebruikt als een soort koerier om een stukje eiwit van het coronavirus in ons lichaam te krijgen. Ons immuunsysteem herkent dat zogenaamde spike-eiwit - het eiwit dat het coronavirus zijn stekelige uiterlijk geeft - en maakt antistoffen aan die ons beschermen tegen een aanval van het echte virus.

Maar om dat op grote schaal te kunnen doen, moet je dus eerst grote ladingen van dat onschadelijke virus opkweken. En daar wringt het schoentje. Het kweken van die lading virale vectoren heeft blijkbaar minder bruikbaar virus opgeleverd dan oorspronkelijk verhoopt.

Noch bij AstraZeneca, noch bij Henogen-eigenaar ThermoFischer was iemand bereid meer uitleg te geven over die tegenvaller. Maar specialisten zijn niet verbaasd. 'Het opkweken van zo'n virale vectoren is en blijft een biologisch proces', zegt vaccinoloog Isabel Leroux-Roels (UGent). 'Een kleine tegenvaller kan dan snel groot uitvallen.'

Volgens Leroux-Roels is dit soort tegenvallers een normaal deel van het proces. De vertraging trekt wel een lelijke streep door de vaccinatieplannen. Veel Europese landen zien het vaccin van AstraZeneca als een gamechanger omdat het enkele belangrijke voordelen heeft. Niet enkel is het goedkoper dan de concurrenten, het is ook op koelkasttemperatuur bewaarbaar. Dat maakt de logistiek een pak eenvoudiger om breeduit te vaccineren dan bij de nu beschikbare mRNA-vaccins van Pfizer en Moderna, die respectievelijk aan min 80 en min 25 graden Celsius moeten worden bewaard.

Return on investment

AstraZeneca was eind augustus de eerste vaccinproducent waarmee de Europese Commissie namens de lidstaten een leveringscontract ondertekende voor 300 miljoen vaccindosissen en mogelijk 100 miljoen extra. België boekte 7,7 miljoen dosissen bij de Zweeds-Britse farmagroep.

Dat het bedrijf een week voor de goedkeuring van de Europese marktvergunning de levering van vaccins aan de lidstaten fors beperkt, komt als een verrassing, erkende Europees commissaris voor Gezondheid Stella Kyriakides maandagavond. 'Dit is onaanvaardbaar.'

AstraZeneca kreeg vorig jaar immers zo'n 336 miljoen euro Europese steun om de benodigde productiecapaciteit uit te bouwen. Dat geld moest het mogelijk maken onmiddellijk na de goedkeuring van het vaccin door het Europees geneesmiddelenagentschap EMA met de levering te beginnen. 'Europa heeft de ontwikkeling en productie van het vaccin geprefinancierd en wil er nu er het rendement van,' claimt Kyriakides.

Europa heeft de ontwikkeling en productie van het vaccin geprefinancierd en wil er nu het rendement van.
Stella Kyriakides
Europees commissaris voor Volksgezondheid

Na spoedoverleg tussen de lidstaten en de farmaproducent herhaalde de Europese Commissie dat het 'contract met Europa volledig gehonoreerd moet worden'.  De Commissie verwacht dat AstraZeneca de productie opdrijft en 'alle mogelijke flexibiliteit aanwendt om de afgesproken dosissen te leveren'. Kyriakides dreigt impliciet met een procedure wegens contractbreuk. 'De Europese Unie zal alles doen wat nodig is om de eigen burgers en hun rechten te beschermen.'

Uitvoerregister

Onderhuids speelt nog iets anders: de vrees dat vaccinproducenten voorrang geven aan landen die het meest betalen. 'De Europese Unie wil precies weten hoeveel dosissen door AstraZeneca werden geproduceerd, waar dat gebeurde en aan wie ze werden geleverd,' eiste Kyriakides maandagavond.

Op grond van de contracten met de vaccinproducenten heeft de Commissie nu al het recht om de productie- en leveringscijfers te controleren. Met het oog op 'volledige transparantie' en het tegengaan van vaccinvlucht komt er de komende dagen een registratieplicht voor de export van vaccindosissen uit de Unie voor alle farmaproducenten.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie