Versoepelen, winter en de Britse variant zijn toxische cocktail

De Britse variant werd eerst opgemerkt in het zuidoosten van Engeland. ©AFP

Tijdens de wintermaanden de coronamaatregelen versoepelen is, zeker met de op de loer liggende Britse coronavariant, een groot risico. Door de lockdown tot minstens 1 maart te verlengen speelt de overheid op zeker.

Veel woorden werden er niet aan vuilgemaakt, maar het staat zwart op wit in het Staatsblad. De coronamaatregelen, die normaal tot 15 januari van kracht bleven, werden op een enkele uitzondering na in de duik verlengd tot 1 maart. Minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden (CD&V) maakte wel duidelijk dat eventuele bijsturingen niet uitgesloten zijn, maar de kans dat die er komen, lijkt klein. Viroloog Marc Van Ranst gaf al aan dat hij ten vroegste over twee maanden, dus midden maart, versoepelingen verwacht.

Terwijl het aantal besmettingen, ziekenhuisopnames en dodelijke slachtoffers na de piek van de eerste golf eind maart snel daalde, gaat het nu veel trager. De voorbije zeven dagen werd het coronavirus dagelijks bij 2.070 mensen vastgesteld en werden dagelijks 124 covidpatiënten in het ziekenhuis opgenomen. Voor versoepeld kan worden, moet het aantal dagelijks vastgestelde besmettingen drie weken onder 800 blijven en het aantal dagelijkse ziekenhuisopnames onder 75. In het huidige tempo vervullen we die voorwaarden niet voor eind februari.

Wintereffect

De winter speelt ons parten. Door het mooie weer konden na de eerste golf heel wat activiteiten en contacten in de buitenlucht plaatsvinden, waar het risico op een besmetting veel kleiner is. Door het winterweer is dat veel moeilijker en contacten binnen vertalen zich veel sneller in besmettingen. Januari, februari en maart worden, ondanks de opgestarte vaccinatiecampagne, moeilijke maanden.

0,7
Hogere R-Waarde
De R-waarde van de Britse variant zou 0,7 hoger kunnen liggen. Het betekent dat de gemiddelde besmette persoon 0,7 mensen extra aansteekt.

De vrees voor de Britse variant van het coronavirus maakt alles lastiger. Sluitend bewijs is er nog niet, maar volgens wetenschappers zijn er voldoende aanwijzingen dat de B117-variant besmettelijker is. Virologen waren aanvankelijk sceptisch, want virussen muteren voortdurend maar worden doorgaans niet plots een stuk aanstekelijker. Bovendien deed de situatie in het zuidoosten van Engeland, waar de Britse variant boven water kwam, vermoeden dat het virus zich sowieso snel kon verspreiden omdat daar begin december van strikte coronaregels nauwelijks sprake was.

Gedrag speelt ontegensprekelijk een rol. Hoewel de Britse variant al in ons land opdook - tot nog toe een kleine 20 keer, maar dat is allicht een zware onderschatting omdat slechts sporadisch wordt gezocht naar varianten - kan hij zich in de huidige maatregelen niet zo snel verspreiden. Het virus heeft contacten nodig om van het ene op het andere lichaam te springen. Als die contacten er niet of nauwelijks zijn, heeft de Britse variant weinig mogelijkheden om op te rukken.

Hogere R-waarde

Als dat contact er wel is, liggen de kaarten anders. Dat geldt niet enkel voor de Britse, maar ook voor de Zuid-Afrikaanse variant, die allicht eveneens besmettelijker is. Naar schatting ligt de R-waarde van de Britse variant 0,4 tot 0,7 hoger. Dat maakt het virus mogelijk tot meer dan 50 procent besmettelijker. De R-waarde van het virus wordt in ons land op 1,2 geschat, wat betekent dat één persoon 1,2 andere mensen aansteekt. Met de Britse variant zou dat in theorie 1,6 tot 1,9 personen worden.

Dat verschil lijkt beperkt, maar is gigantisch. Duizend mensen steken dan geen 1.200 maar tot 1.900 mensen aan, waardoor het virus zich veel sneller over de bevolking kan verspreiden. Omdat hij allicht fitter is, kan de Britse variant zich - zeker als wordt versoepeld en de R-waarde sowieso stijgt - oprukken. In enkele weken kan zo'n mutant dominant worden.

Sussend klinkt het dat die variant niet dodelijker lijkt te zijn. Zolang het virus onder controle is, is dat een geruststellende gedachte. Maar in dit geval is besmettelijkheid gevaarlijker dan dodelijkheid. Adam Kucharski, een professor aan de London School of Hygiene & Tropical Medicine, maakte een simulatie.

Het vertrekpunt zijn 10.000 besmettingen, één persoon steekt 1,1 andere mensen aan en van wie besmet raakt, overlijdt 0,8 procent. Na één maand zijn dan 129 mensen overleden. Als de kans op overlijden stijgt met 50 procent, gaan 193 mensen dood. Wordt het virus 50 procent besmettelijker, worden veel meer personen aangestoken en sterven liefst 978 mensen.

De cocktail van versoepelen tijdens de wintermaanden met een allicht besmettelijkere Britse variant is mogelijk toxisch. Politiek luidt de vraag waarom dat risico moet worden genomen, nu de vaccinatiecampagne begint.

Ierse voorbeeld

Het Ierse voorbeeld leert hoe snel het kan gaan. Het eiland was met zijn strenge lockdown lang een van de landen die het virus het best onder controle hielden. In december voerden de Ieren een reeks versoepelingen door: mensen mochten thuis meer volk ontvangen en de restaurants gingen open. De aanpak bleek catastrofaal: de Ierse ziekenhuizen, waarvan de capaciteit beperkt is, dreigen te bezwijken onder de druk van het aantal covidpatiënten. Dat toont aan hoe beperkt de ruimte voor versoepelingen is in de winter. Dat het zo snel gaat, wordt deels toegeschreven aan de Britse variant.

De cocktail van versoepelen tijdens de wintermaanden met een allicht besmettelijkere Britse variant die om de hoek loert, is potentieel toxisch. Politiek luidt de vraag waarom dat risico met de losbarstende vaccinatiecampagne in het achterhoofd moet worden genomen. Als tegen eind februari alle rusthuisbewoners zijn ingeënt, zal het aantal coronadoden fors dalen. Toch kunnen de ziekenhuizen dan nog altijd overbelast raken, want 50- tot 80-jarigen en niet de rusthuisbewoners maken de bulk uit van de patiënten die met covid worden opgenomen.

Als alles volgens plan verloopt en als Europa eind januari na de vaccins van BioNTech-Pfizer en Moderna ook dat van Oxford-AstraZeneca goedkeurt, worden 65-plussers en risicopatiënten vanaf maart ingeënt. Als zij beschermd zijn, zijn de ziekenhuizen uit de gevarenzone. Samen met de lente brengen de vaccins zo perspectief, Britse variant of niet. Niemand verwacht dat de vaccins niet werken tegen die variant. Maar voor we daar zijn, wachten ons nog zeker twee moeilijke maanden.

Lees verder

Advertentie
Advertentie