Wankel balanceren tussen economie en gezondheid

©REUTERS

Zowel een expertengroep als de sociale partners leggen oplossingen op tafel om de economie weer leven in te blazen. Het wordt een behoedzame terugkeer in meerdere fases én met veiligheidsmaatregelen. Maar zelfs die aanpak houdt risico’s in.

In meerdere stappen en zeker niet overhaast, zo moet de terugkeer naar een ietwat normaal leven verlopen volgens de experts die de overheid begeleiden bij het afbouwen van de coronamaatregelen. Een tussentijds rapport van de werkgroep, die het wat bizarre acroniem GEES kreeg opgeplakt, belandde woensdag tot ontzetting van de federale regering en de experts op de straatstenen. De viroloog Mark Van Ranst, die deel uitmaakt van de GEES, schuwde de grote woorden niet. ‘Wie dit heeft gelekt, speelt met mensenlevens.

Het lek is vervelend voor de experts en de politici zelf, want het perkt het speelveld voor de Nationale Veiligheidsraad in. Op die raad, die vrijdag vergadert, buigen de federale topministers en de minister-presidenten van de deelstaten zich over de Belgische exitstrategie uit de coronaquarantaine. Sinds 18 maart moeten de mensen zo veel mogelijk thuisblijven en ligt een derde van de economie plat om een verdere verspreiding van het coronavirus te vermijden.

In bedrijven met een goed sociaal overleg zal de heropstart van de activiteiten wel lukken. Elders wordt dat moeilijker.
Lid Groep van Tien

De aanpak werkt, zo leert de dagelijkse corona-update van de viroloog Steven Van Gucht. Woensdag lagen nog 4.765 mensen met Covid-19 in het ziekenhuis, ruim duizend minder dan twee weken geleden. Het aantal patiënten op de intensieve zorgen is teruggezakt tot 1.020, het kleinste aantal sinds eind maart. En hoewel er nog eens 266 doden bij kwamen, ligt het sterftecijfer lager dan een week geleden. ‘Het aantal sterfgevallen in de ziekenhuizen en de rusthuizen lijkt stilaan af te nemen’, verklaarde Van Gucht.

Nu de corona-epidemie op de terugweg lijkt, neemt de druk toe om de economie snel weer te heropenen. Toch passen de experts in de GEES voor het snel afbouwen van de afschermingsmaatregelen. Uit hun tussentijdse rapport, dat De Tijd kon inkijken, blijkt dat ze voor een gefaseerde afbouw van de maatregelen kiezen. Bij elke versoepeling willen ze kijken naar het effect op het aantal besmettingen en het aantal ziekenhuisopnames. Als dat aantal te snel stijgt, gaan de hakken in het zand.

Gids voor bedrijven

Een gids moet bedrijven die nu stilliggen omdat het personeel onvoldoende afstand kan houden helpen de activiteiten weer op te starten. De vakbonden en de werkgeversorganisaties hebben daarover, op verzoek van minister van Werk Nathalie Muylle (CD&V), woensdag in de Groep van Tien een akkoord gesloten.

De gids beschrijft welke maatregelen de bedrijven moeten nemen opdat het personeel op een veilige manier naar het werk kan komen en hoe het op een veilige manier kan werken. Dat gaat van het toepassen van hygiënische voorschriften en het juiste gebruik van liften tot hoe optreden als werknemers ziektesymptomen vertonen.

Ook wordt uitgelegd hoe bedrijven moeten reageren als werknemers niet meer dan één meter afstand kunnen houden. In die gevallen moet worden bekeken of het werk noodzakelijk is, of in kleinere groepen kan worden gewerkt, of werknemers eventueel met plexiglas kunnen worden afgeschermd en of het contact kort kan worden gehouden.

Als dat niet lukt, kan het dragen van mondmaskers een uitweg bieden als aanvullende bescherming.

De gids moet nu door de sociale partners op sectorniveau worden besproken. Indien nodig komt er een sectorale inkleuring. Door met één gids te werken wordt vermeden dat in elke sector apart onderhandelingen over de veiligheid moeten worden gevoerd.

De experts kijken in eerste instantie naar het heropstarten van de economie. Dat is nodig, want doordat veel bedrijven stilliggen, gaat heel wat welvaart verloren. Werknemers dreigen hun job te verliezen en ondernemingen dreigen door een gebrek aan inkomsten in de problemen te komen, wat tot een diepe economische crisis kan leiden. De Nationale Bank voorspelt dat de Belgische economie dit jaar met 8 procent krimpt.

Ondernemingen in essentiële sectoren, zoals voedingsbedrijven en voedingswinkels, moeten momenteel actief blijven. Bedrijven waar werknemers kunnen telewerken of waar het personeel voldoende afstand kan houden, mogen openblijven. Zaken die dat niet kunnen of waar een direct contact met klanten onvermijdelijk is, zoals de meeste winkels maar ook veel industriële bedrijven en ondernemingen in de bouwsector, moeten sluiten of in een lager tempo draaien.

Als het van de experts afhangt, kunnen alle bedrijven in de industrie en de dienstensector hun activiteiten vanaf maandag 4 mei weer opstarten. Ook in de ziekenhuizen zouden bepaalde uitgestelde behandelingen weer kunnen worden uitgeoefend, al moet er voldoende plaats beschikbaar blijven om een eventuele nieuwe stijging van het aantal coronapatiënten op te vangen.

Om te kunnen heropstarten moeten de bedrijven wel de veiligheidsprotocollen respecteren die op sectorniveau worden vastgelegd. Om die protocollen te stroomlijnen hebben de vakbonden en de werkgeversorganisaties in de Groep van Tien een handleiding uitgewerkt. Daarin wordt uitgelegd hoe het werk op een veilige manier kan verlopen, hoe het contact met klanten moet verlopen en hoe bijvoorbeeld het vervoer naar het bedrijf moet worden geregeld.

Protocollen

In sectoren als de bouw en de chemie zijn de vakbonden en de werkgeversorganisaties al ver gevorderd met het uitwerken van protocollen. De verwachting is evenwel dat het overleg niet overal even vlot zal lopen. Bovendien moeten de vakbonden op bedrijfsniveau de heropstart nog zien zitten. ‘In bedrijven met een goed sociaal overleg zal dat lukken, elders wordt dat moeilijker’, zegt een kopstuk van de Groep van Tien.

Hoewel klanten vanaf 4 mei in winkels terecht zouden kunnen om vooraf bestelde producten op te halen, is het voor een echte heropening wachten tot ten vroegste 18 mei. Restaurants en cafés moeten ook dan gesloten blijven, net zoals musea en alles wat entertainment is. Denk aan theaters, dancings of pretparken. Over buitenlandse reizen of samenkomsten in grotere groepen zeggen de experts niets.

Ook bij het hernemen van sociale contacten ijveren de experts voor een gefaseerde afbouw van de maatregelen. Vanaf 4 mei willen ze wat soepeler regels invoeren voor sportactiviteiten. Vanaf dan zouden mensen ook één keer per weekend met maximaal tien vrienden of familieleden mogen samenkomen. Vanaf 18 mei gaan de scholen in beperkte mate open, zouden daguitstapjes eventueel worden toegelaten en moeten mensen zich naar hun tweede verblijf kunnen verplaatsen.

Door de versoepeling van de maatregelen zullen mensen weer samenkomen op plaatsen waar afstand houden niet mogelijk is, zoals het openbaar vervoer. Onder meer voor de bus en de trein raden de experts mondmaskers of een andere gezichtsbescherming aan. Het openbaar vervoer zou ook enkel kunnen worden gebruikt voor woon-werkverkeer.

Zelfs als 2.000 coronaspeurders in stelling worden gebracht, valt te betwijfelen of elke nieuwe virusbrandhaard meteen kan worden geblust.

Zowel woensdag als donderdag zouden de experts nog sleutelen aan het rapport. Bovendien is het niet gezegd dat de politiek hun voorstellen zo maar overneemt. ‘Soms zullen we andere accenten leggen’, zegt een lid van de Veiligheidsraad. ‘Virologisch is het misschien te verantwoorden dat tien mensen in het weekend mogen samenkomen, politiek is dat nog iets anders. Want je dreigt daarmee het signaal te geven dat alles weer mag.’

Winkels

Ook over het openen van de winkels worden al vragen gesteld. Er leeft nogal wat vrees dat net zoals bij de tuincentra en de doe-het-zelfzaken verwarring zal ontstaan over wie op 4 mei en wie ten vroegste op 18 mei open mag. ‘Maak het eenvoudig. Laat alle winkels op 4 mei de deuren openen. Natuurlijk op voorwaarde dat de regels voor afstand houden worden gerespecteerd’, raadt Danny Van Assche, de topman van de werkgeversorganisatie Unizo, de politici aan.

Her en der klinkt dat de experts voor een zeer voorzichtige aanpak kiezen. Nederland en Duitsland, waar de afschermingsmaatregelen nooit zo strikt waren als in ons land, gaan iets sneller bij het afbouwen van hun coronamaatregelen. N-VA-voorzitter Bart De Wever wees er de voorbije week al op dat die langzame afbouw ons economisch pijn kan doen.

Virologen stellen dan weer dat we de maatregelen beter wat te traag afbouwen, want als we te snel gaan dreigt altijd het gevaar dat het virus weer de kop opsteekt. Er liggen inderdaad een pak minder coronapatiënten in het ziekenhuis dan twee weken geleden. Maar de curve gaat slechts traag naar beneden. De door de virologen gebruikte modellen gaan ervan uit dat eind mei nog altijd 3.000 mensen met Covid-19 in het ziekenhuis liggen. Dat toont aan dat er weinig marge is voor experimenten, want dan dreigen ziekenhuizen snel op hun limieten te botsen.

De experts achten een goede opvolging van de mensen die besmet raken een essentiële voorwaarde voor een succesvolle afbouw van de coronamaatregelen. Om het virus te kunnen indammen moet bij elk nieuw positief geval worden nagegaan met wie die persoon in contact is geweest. Die mensen moeten worden gecontacteerd, geïsoleerd en getest. Het is een tijdrovend proces, waarvoor Vlaanderen, Wallonië en Brussel samen zo’n 2.000 coronaspeurders in dienst willen nemen. Doordat het rekruteringsproces nu pas is begonnen, zullen die begin mei en allicht ook midden mei niet klaarstaan om nieuwe besmettingshaarden in te dijken.

Symptomen

Zelfs als 2.000 coronaspeurders in stelling worden gebracht, valt het te betwijfelen of elke nieuwe virusbrandhaard meteen kan worden geblust. Bijna de helft van de besmettingen gebeurt door personen die nog geen symptomen van het virus vertonen. Op het moment dat iemand ziek wordt en de speurders op zoek gaan naar de contactpersonen van de zieke - en dat vergt enige tijd - hebben die contactpersonen mogelijk zelf al mensen besmet.

De coronaspeurders dreigen zo achter de feiten aan te hollen. De virologen hoopten dat apps soelaas konden bieden, want daarmee kunnen mogelijk besmette contactpersonen sneller getraceerd worden. Wegens technische en privacy-issues wordt evenwel betwijfeld of die ooit kunnen worden ingezet. De uitrol van de apps botst ook op de Belgische bevoegdheidsverdeling. Zowel de regionale als de federale overheid is bevoegd voor de materie en beide niveaus wijzen dezer dagen vooral naar elkaar.

Bij gebrek aan een concrete exitstrategie dreigt het virus ons zo weer snel in zijn greep te krijgen. Virologen waarschuwen niet voor niks voor een nieuwe golf in het najaar. Dat risico blijft reëel tot er een vaccin is en het zal nog minstens een jaar duren vooraleer er zo’n vaccin is dat breed kan worden ingezet.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie