Wat zijn de gevolgen van de AstraZeneca-prikpauze?

©REUTERS

De beslissing om het AstraZeneca-vaccin voorlopig alleen aan 55-plussers toe te dienen roept veel vragen op. Moet u zich zorgen maken?

De komende vier weken zet ons land het AstraZeneca-vaccin alleen in voor mensen die ouder zijn dan 55 jaar. Dat hebben de ministers van Volksgezondheid woensdag beslist nadat het Europese geneesmiddelenagentschap (EMA) voor het eerst erkend had dat er een mogelijke link is tussen het vaccin en zeer zeldzame tromboses die zich vooral lijken voor te doen bij jonge vrouwen. Het is de eerste keer dat ons land het gebruik van het vaccin beperkt. Toen meerdere Europese landen vorige maand de vaccinaties met het AstraZeneca-vaccin even opschortten uit bezorgdheid over de tromboses, hield België het been wel stijf.

Waarom veranderde ons land het geweer van schouder?

Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) was donderdag op Radio 1 stellig: als we moeten kiezen tussen vaccineren met AstraZeneca of niet vaccineren, heeft vaccineren zonder twijfel de voorkeur. Maar in de huidige stand van de vaccinatiecampagne hebben we de luxe dat we bepaalde vaccins voor bepaalde groepen kunnen voorbehouden, afhankelijk van de bijwerkingen.

Als je de keuze hebt tussen vaccins, zoals nu, moet je kijken welk vaccin je het best aan wie geeft.
Frank Vandenbroucke
Minister van Volksgezondheid

Momenteel worden vrijwel uitsluitend 65-plussers ingeënt, waardoor de beslissing om het vaccin alleen aan 55-plussers toe te dienen maar een kleine impact heeft. Dat was een maand geleden anders, toen onder meer het zorgpersoneel aan de beurt was. 'Als we toen hadden beslist het vaccin niet meer te gebruiken, hadden we de campagne overhoop moeten halen. Ik ben blij dat we toen doorgegaan zijn, ook al was er veel druk om te stoppen. We hebben zo veel levens gered', zei Vandenbroucke.

'Maar als je de keuze hebt tussen vaccins, zoals nu, moet je kijken welk vaccin je het best aan wie geeft. Het advies van de Hoge Gezondheidsraad is: als je de keuze hebt en het verstoort de campagne niet, gebruik dan AstraZeneca voor oudere mensen en gebruik de andere vaccins voor jonge mensen.'

Krijg ik nu minder snel een prik?

De beslissing om AstraZeneca alleen aan 55-plussers toe te dienen is niet definitief. Ze geldt voor vier weken en wordt daarna opnieuw geëvalueerd. Omdat in die periode vooral de 65-plussers aan de beurt zijn, net als de risicopatiënten, van wie een groot deel ouder is dan 55 jaar, wordt de vaccinatiecampagne amper verstoord.

De komende weken heeft de beperking van het gebruik van AstraZeneca geen enkele impact op onze campagne. De paar jongeren die worden ingeënt, kunnen we makkelijk Pfizer of Moderna geven.
Frank Vandenbroucke
Minister van Volksgezondheid

'De komende weken heeft het geen enkele impact op onze campagne', zei Vandenbroucke. 'De paar jongeren die worden ingeënt, kunnen we makkelijk Pfizer of Moderna geven, we hebben er daar genoeg van.'

Vlaams minister van Volksgezondheid Wouter Beke (CD&V) verduidelijkt dat zo'n 6.000 mensen worden omgeboekt. 'Het gaat vooral om jonge stagiairs in ziekenhuizen en zorginstellingen. Ze zullen niet met AstraZeneca worden ingeënt.'

De vier weken pauze moeten helpen een beter zicht op de situatie te krijgen. Als de ministers van Volksgezondheid beslissen de leeftijdsban te verlengen, dreigt onze vaccinatiecampagne vanaf mei wel vertraging op te lopen.

Wat als ik jonger ben dan 55 jaar en al een eerste prik heb gekregen?

De komende vier weken is die vraag nog niet aan de orde, want de eerste tweede prikken zijn pas in mei gepland. Vandenbroucke vraagt dat het EMA zich over die kwestie buigt. 'We vinden dat het EMA nog wat huiswerk heeft. Het moet snel meer duidelijkheid brengen over de tweede prik. Wanneer moet die komen? Kan je een tweede prik geven met een ander vaccin?'

Ook de situatie in het Verenigd Koninkrijk kan antwoorden bieden, want daar gaat het vaccineren met AstraZeneca onverminderd voort. 'We kunnen daarvan leren', zei Vandenbroucke. 'Dat is een van de voordelen dat onze vaccinatiecampagne wat achterloopt op die van de Britten.'

Kan ik me als 55-plusser met een gerust hart laten vaccineren met AstraZeneca?

Toen het AstraZeneca-vaccin net een voorlopige marktvergunning had gekregen, rezen er twijfels over de werkzaamheid bij oudere mensen, omdat die onvoldoende in de medische studies waren opgenomen. Intussen hebben nieuwe studies bewezen dat het vaccin goed werkt bij 55-plussers.

Omdat 55-plussers een stuk kwetsbaarder voor het coronavirus zijn en meer kans maken om te overlijden zijn de voordelen van het vaccin veel groter dan het uiterst beperkte risico op een trombose, zegt Vandenbroucke. 'In Europa en het Verenigd Koninkrijk hebben 25 miljoen mensen van alle leeftijden het AstraZeneca-vaccin gekregen. Op die 25 miljoen waren er 86 gevallen met een zeldzame trombose, van wie er 18 zijn overleden. Dat weegt niet op tegen de voordelen van het vaccin.'

Zeldzame bijwerking

De voorbije tien jaar waren er in België 57 meldingen over de combinatie van trombo-embolische voorvallen met een laag aantal bloedplaatjes, zegt het federaal geneesmiddelenagentschap FAGG. Eén daarvan ging over het AstraZeneca-vaccin, de andere over een hele waaier aan geneesmiddelen, waaronder antistollingsgeneesmiddelen, anti-tumorale geneesmiddelen, transplantatiegeneesmiddelen en anticonceptie. Die 57 meldingen zijn een maximum, mogelijks zitten daar dubbele tellingen bij.

Hoe zit dat met die zeldzame tromboses? Is er een behandeling voor?

Het EMA heeft erkend dat mogelijk een link is tussen het AstraZeneca-vaccin en de uiterst zeldzame combinatie van bloedstolsels (trombose) en een laag aantal bloedplaatjes (trombocytopenie). De meeste gevallen kwamen voor bij vrouwen jonger dan 60 jaar en binnen twee weken na de vaccinatie. Het gaat voor alle duidelijkheid niet om klassieke tromboses, die ontstaan door het stollen of klonteren van bloed en relatief veel voorkomen.

De zeldzame tromboses worden hoogst waarschijnlijk veroorzaakt door een uit de hand gelopen reactie van het immuunsysteem. Daarbij worden de bloedplaatjes verstoord, die een belangrijke rol spelen in de bloedstolling. De plaatjes klitten samen, waardoor bloedklonters ontstaan. Tegelijk blijven er minder gezonde bloedplaatjes over, wat interne bloedingen kan veroorzaken. Je krijgt dus een combinatie van bloedklonters en interne bloedingen.

Voor die combinatie is er geen behandeling, zegt Vandenbroucke. 'Ze is uiterst, uiterst zeldzaam.' Mogelijke symptomen zijn kortademigheid, pijn in de borstkas, zwelling in de benen, aanhoudende buikpijn, neurologische symptomen zoals wazig zicht en aanhoudende hoofdpijn en kleine bloedvlekjes onder de huid.

Het EMA benadrukte dat de voordelen van een inenting nog altijd veel zwaarder wegen dan de mogelijke bijwerkingen. 'Er is een veel hoger risico om te overlijden aan covid dan aan deze uiterst zeldzame trombose', zei topvrouw Emer Cooke.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie