Ziekenhuizen bereiden zich voor op ergste scenario's

©EPA

De Belgische ziekenhuizen bereiden zich voor op het ergste nu de coronapandemie maar niet luwt. Ze vrezen dat het doemscenario realiteit wordt: dat gekozen moet worden wie de beste overlevingskansen heeft om te behandelen.

Dag elf na de sluiting van de horeca, en de invoering van de nachtklok en één knuffelcontact per persoon. Maar voorlopig geen effect op de curves van de pandemie. 'Dag na dag komen hier een tiental covidpatiënten bij. Vrijdag stranden we op 110 patiënten, ongeveer als op de piek in het voorjaar', zegt Marc Noppen, directeur van het UZ Brussel.

Voor het hele land blijven de cijfers dramatisch. Lichtpuntje is dat het aantal nieuwe positieve gevallen - nog altijd gemiddeld 14.356 per dag - niet explosief meer toeneemt. Helaas valt op die cijfers nog amper peil te trekken door een veranderde teststrategie - in hoofdzaak worden alleen mensen met symptomen nog getest.

Het covidcijferfabriekje van de overheid, Sciensano, probeert daar een mouw aan te passen door te filteren op de reden voor het testen. Mocht het aantal indexpatiënten - mensen die positief testen omdat ze zich ziek voelen - terugvallen, kan dat een aanwijzing zijn dat de pandemie luwt. Die data worden bezorgd aan het Overlegcomité, met de federale topministers en de deelstaten, dat vrijdag bijeenkomt om zich te beraden over een mogelijke lockdown.

#LockdownNu

Ondanks de maatregelen toont het verplaatsingsgedrag van Belgen voorlopig alleen een kleine neerwaartse knik (zie grafiek). Die valt in niets te vergelijken met de instorting in het voorjaar. Het biedt het groeiende #LockdownNu-kamp extra munitie om te concluderen dat de maatregelen niet volstaan en om een strenge lockdown te eisen.

©Mediafin

Daar drongen ook alle ziekenhuizen in een gezamenlijk statement donderdag op aan. 'De situatie is kritiek, het personeel zit op zijn tandvlees en de verspreiding van het virus toont geen enkele vertraging. De versterking van de lockdownmaatregelen is dé enige optie. Het is de enige manier - als we daarvoor nog de tijd hebben - om de instorting van ons gezondheidssysteem te beperken.'

De reden voor de paniekaanval is simpel. De ziekenhuizen worstelen al met de limieten van wat ze aankunnen. Het is niet alleen een kwestie van bedden. Het zorgpersoneel valt in hoog tempo uit - in sommige ziekenhuizen is sprake van 40 procent - en er is geen reserve om de nood aan extra handjes te lenigen. Terwijl de pandemie - en dus de druk op de zorg - geen enkel teken van verslapping toont. Integendeel.

Het aantal opnames, mensen in het ziekenhuis en patiënten op intensieve zorg zit nog altijd op een ritme van verdubbeling om de week. De lichte vertraging die zich aftekent in Wallonië en Brussel, waar de situatie vroeger ontspoorde, wordt uitgewist door een Vlaamse versnelling. Al zitten in de Vlaamse cijfers wel de patiënten die vanuit Brussel en Wallonië zijn overgebracht.

De situatie is kritiek, het personeel zit op zijn tandvlees en de verspreiding van het virus toont geen enkele vertraging. De versterking van de lockdownmaatregelen is de enige manier om de instorting van ons gezondheidssysteem te beperken.
Gezamenlijk statement Belgische ziekenhuizen

In Vlaanderen verdubbelt het aantal mensen op intensieve zorg om de zes dagen. Die combinatie van vollopende bedden en het vooruitzicht dat de aanwas niet snel stopt, doet de ziekenhuisdirecties het angstzweet uitbreken. Volgens de prognoses liggen alle intensievezorgbedden voor covidpatiënten volgende week vol.

Ethische mijnenveld

Het crisismanagement van de overheid valt uiteen in twee delen. In elke hoek van ziekenhuizen wordt naar extra bedden en personeel gespeurd. Daarnaast wordt een ethische mijnenveld betreden: welke patiënten krijgen prioriteit bij behandeling mochten sommige ziekenhuis het niet meer bolwerken?

Door de toestand is beslist tegen maandag voor het hele land over te schakelen op de maximumcapaciteit: 800 bedden op intensieve zorg voor non-covidpatiënten, 2.000 covid en het zesvoudige daarvan voor minder zieke mensen op de gewone afdelingen. Bijkomend is er een noodplan.

Het belangrijkste van dat plan B is de creatie van een 'Intensieve Light' - er is in een eerste fase sprake van een 300 bedden. De Intensive Light moet patiënten die niet intensief beademd moeten worden opvangen. De plaatsen op intensieve kunnen dan ingenomen worden door patiënten die aan een EMCO-machine moeten, waarbij ze geïntubeerd en op de buik liggend kunstmatig beademd worden. Dat betekent de aanleg van extra zuurstofleidingen en -debiet voor de ziekenhuizen. 'Morgen is dat er dus niet zomaar', zegt Margot Cloet van Zorgnet-Icuro, de koepel boven alle Vlaamse ziekenhuizen.

40%
Uitval
In sommige ziekenhuizen is sprake van een personeelsuitval van 20 tot 30 procent. Sommige ziekenhuizen kennen zelfs pieken tot 40 procent.

De overheid zegt te hopen dat het plan B niet nodig is. 'Maar wij zijn al zover', zegt Noppen. 'Wij zitten al in fase 3a.' De hoogste fase voor het hele land is 2b - die vanaf maandag geldt. Veel ziekenhuizen maken zich weinig illusies dat ze de limieten van hun werking zullen verkennen.

Koortsachtig wordt gezocht om overal procentjes te winnen. De ziekenhuizen organiseren spoedcursussen voor verplegend personeel en artsen om ze klaar te stomen voor specifiek werk op intensieve zorg. 'Misschien moeten we het aantal verpleegkundigen per patiënt verminderen', zegt Gauthier Saelens, directeur van de ziekenhuisgroep Grand Hôpital de Charleroi in Henegouwen, een van de zwaarst getroffen plaatsen.

Nu is er een norm die op intensieve drie à vier verpleegkundigen per bed oplegt. 'De federale regering moet expliciet toelaten dat we onder die norm mogen - daar staan nu sancties op - en duidelijk maken dat ziekenhuizen alle maatregelen moeten nemen die nodig zijn.' Saelens geeft wel toe dat daardoor de kwaliteit van de zorg daalt en de risico's toenemen.

Triage

Misschien moeten we het aantal verpleegkundigen per patiënt verminderen.
Gauthier Saelens
Directeur ziekenhuisgroep Grand Hôpital de Charleroi

In een brief aan de ziekenhuizen over de noodplannen staat een opvallende passage over 'ethische richtlijnen rond criteria voor opname'. Daarbij wordt verwezen naar een advies van de Belgische Vereniging voor Intensieve Geneeskunde bij de eerste uitbraak in maart, in de nasleep van de beelden uit Noord-Italië, waar de overlopende ziekenhuizen mensen onbehandeld op de gang moesten leggen.

Het advies ging over wat artsen best deden als ze voor het morele dilemma kwamen te staan welke patiënt ze prioritair kiezen voor behandeling. Met een gevoelig medische woord: triage.

No way dat mensen geweigerd worden omdat ze te oud zijn. Het zit veel complexer ineen, waarbij onder meer gekeken wordt welke gezonde levensverwachting de patiënt nog heeft.
Erika Vlieghe
Co-auteur advies Belgische Vereniging Intensieve Geneeskunde over ethische behandelprincipes tijdens covidpandemie

Ondanks alle verhalen uit het voorjaar dat sommige ziekenhuizen bejaarden hebben geweigerd, wordt ontkend dat daar ooit sprake van was. 'Daarover is een misvatting ontstaan. Ook als er geen hoge nood is aan bedden op intensieve zorg wordt constant afgewogen hoe en waar mensen best behandeld worden en of behandeling moet worden doorgezet, in overleg met artsen en familie. Dat proces stelt zich nu alleen explicieter', zegt infectiologe Erika Vlieghe (UAntwerpen), die het advies in maart mee opstelde. 'No way dat mensen geweigerd worden omdat ze te oud zijn. Het zit veel complexer ineen, waarbij onder meer gekeken wordt welke gezonde levensverwachting de patiënt nog heeft.'

De ziekenhuizen geven nu openlijk toe dat hun artsen dit keer wellicht wel voor verscheurende keuzes komen te staan. 'En ze zullen er kritiek voor krijgen, terwijl het een gevolg is van de trage respons van de politiek', zegt Cloet.

Bovendien zeggen de directies dat door het uitstel van alle niet-dringende zorg er vermijdbare sterfgevallen zullen zijn. Onder covid- en andere patiënten. 'De echte schade zullen we opmeten als deze nachtmerrie voorbij is', luidt het anoniem. Vlieghe laat weten dat ongenuanceerd te vinden. 'Iedereen die cruciale zorg nodig heeft, zal die nog altijd krijgen', luidt het.

Lees verder

Advertentie
Advertentie