davos reportage

Dit was Davos: groene plannen, smeltende sneeuw

©AFP

In Davos was de wereld deze week weer heel even een dorp. Het Wereld Economisch Forum in het Zwitserse bergdorp leek dit jaar een beetje het 'Wereld Ecologisch Forum'.

De sneeuw smolt dit jaar in Davos. Elke dag gaf de thermometer wat minder negatieve temperaturen aan. Elke dag werd een stukje voetpad ijsvrij en konden we wat meer gezwind doorstappen in plaats van te schuifelen.

DAVOS 2020

De economische, politieke en academische elite verzamelde van 21 tot 24 januari in het Zwitserse bergdorp Davos voor het 50ste Wereld Economisch Forum. De Tijd was in Davos en bracht de hele week verslag uit.

Herlees de verslaggeving over het WEF.

Het was toeval - de volgende weken wordt wel zware sneeuwval verwacht - maar het leverde het perfecte decor op voor de 50ste editie van het Wereld Economisch Forum (WEF). Nooit eerder deed het WEF zo’n inspanning om de strijd tegen het klimaat te omarmen. En toch bleek opnieuw hoe lastig het is van woorden naar daden te gaan.

De Duitse professor Klaus Schwab richtte het WEF een halve eeuw geleden op als een ontmoetingsplaats, waar de zakenwereld en de politieke elite elkaar treffen, van elkaar leren en de handen in elkaar kunnen slaan. Het DNA van de organisatie lijkt op dat van het neutrale Zwitserland, dat geen standpunt inneemt in conflicten, maar de logistiek voorziet waar mensen conflicten uitpraten.

De opwarming van de aarde lijkt dat DNA beetje bij beetje te veranderen. Het WEF vroeg op een klimaatneutrale manier naar Davos te reizen. Dat maakt van het Forum plots een organisatie die voor iets pleit en haar leden oproept in een bepaalde richting te gaan, terwijl ze hen vroeger louter een neutraal platform bood. Anders gezegd: het WEF werd een beetje meer acteur en minder regisseur.

'In het verleden voelden we meer de verplichting om zelf een neutraal platform te blijven, een beetje naar het voorbeeld van ons gastland Zwitserland', bevestigt Peter Vanham van het WEF. 'Maar de laatste jaren is er een gevoel ontstaan dat we toch meer een voortrekkersrol moeten spelen bij cruciale vraagstukken zoals economische ongelijkheid en het klimaat. We zijn zo iets meer een ‘advocacy’ organisatie geworden, en iets minder het neutrale platform.'

Vervelt het Wereld Economisch Forum naar het Wereld Ecologisch Forum? Volmondig ja antwoorden, zou overdreven zijn, maar in Davos bleek dat er wel degelijk iets aan het gebeuren is.

Klimaat is business geworden. Dat viel al te merken in de aanloop naar het WEF. Larry Fink, de topman van 's werelds grootste vermogensbeheerder Blackrock, schreef begin dit jaar zijn jaarlijkse brief aan de CEO’s die werken met een stukje van de 7.400 miljard dollar die Blackrock beheert. Als ze geen rekening houden met klimaatopwarming, besturen ze hun bedrijf slecht, waarschuwde hij.

Dat signaal klinkt ook elders. In het jaarlijkse 'world risk report' van  het WEF, waarin experts van Zurich Financial en Marsh de grootste gevaren voor de komende jaren schetsen, bestaat de top vijf volledig uit klimaatrisico's. Net zoals de talk of the town in Davos schetst het rapport vrij treffend de tijdsgeest: tien jaar geleden gingen de zorgen over banken en de eurocrisis. Daarna verschoven ze naar ongelijkheid, terreur en migratie. Dit jaar is dat dus klimaat.

Wat als je dorp elk jaar verandert in een 'lustiger Zirkus'?

Van C-leven naar sea level

Zodra we zaterdagavond in Davos aankomen – dit jaar voor het eerst met de trein – valt op dat het niet bij dat rapport blijft. The Wall Street Journal heeft een speciale editie gedrukt over hoe de wereld tegen 2050 klimaatneutraal kan worden. Op het gelegenheidskantoor van Salesforce op de Promenade hangt de slogan 'Let’s bring C-level and sea level together', waarbij C-level businessspeak is voor het directiecomité. Ook het WEF heeft dan al een rapport uit over hoe de helft van het mondiale bruto binnenlands product (bbp) afhankelijk is van natuur.

Al blijft het makkelijker gezegd dan gedaan. Zondag trekt de colonne van dampende limousines en busjes zich op gang in de straten van Davos, de start van een week van file's. Timmerlui leggen de laatste hand aan het twee verdiepingen hoge gelegenheidskantoor van Facebook. Tientallen winkels op de Promenade zijn overgenomen door de publicaffairsteams van Google, Amazon en Accenture. Er is een Russia House, een Ukraine House en een Poland House. En net als de vorige jaren heeft Reuters de bibliotheek ingepalmd en CNBC de evangelische kerk. Nieuw zijn de twee gelegenheidscafé's van de Saudische regering. Wanneer ik in een hotel met mijn telefoon een wifinetwerk zoek, floept een - afgeschermd - netwerk van de Saudische oliegigant Aramco op.

©AFP

Het jaarlijkse wonder - de wereld die zich verzamelt in een bergdorp - begint zich te voltrekken. In de skilift naar een bergtop waar we beelden willen maken, staan we naast chassidische Joden. Op straat lopen Indiërs met een tulband. In het Hilton-hotel slaat een WEF-medewerker in paniek omdat hij een zak met toegangsbadges voor de Angolese delegatie kwijt is. En zowel ngo's als bedrijven strijken neer om hun boodschap in de spotlights te krijgen. Maandagochtend schuif ik in het Hilton aan met de CEO van Oxfam India. Als vrouwen betaald worden voor hun onbetaalde zorgtaken, zou die sector drie keer groter zijn dan de volledige technologie-industrie, vertelt hij.

Als we maandagochtend onze toegangsbadge oppikken, blijkt dat klimaatbeleid ook in de kleine zaken is geslopen. Er worden aan de pers geen rugzakjes meer uitgedeeld, en in de drinkautomaten staan glazen en geen plastic flesjes. In het congrescentrum krijg je aan de 'health bar' versgeperst en dus verpakkingsloos groentesap van lokale ingrediënten. Het rodebietensap blijkt lekker, dat met selder nog meer, en de rodekooldrink een ontgoocheling.

In het congrescentrum, het kloppend hart van het WEF, staan zoals gewoonlijk een viertal stands. Vorige jaren zag je er een 3D-geprint geweer, virtual reality of projecten over mentale gezondheid. Dit jaar kan je met berk en zeewier een klein, bioafbreekbaar juweel maken. Het blijkt een zijproject van een Finse professor, die wil dat de WEF-deelnemers het zeewier voelen, zodat ze haar onderzoek beter snappen.

Tien meter verderop wordt een draad van afbreekbare plastic uit algen gesponnen. Nog tien meter verderop wordt van de bladeren van een inheemse Mexicaanse maïssoort een bruinrode wandbedekking gemaakt. De logica, vertelt de artistiek leider, is iets nuttigs doen met die soort, die minder maïs opbrengt dan genetisch gemanipuleerde soorten. 'Maar ze kan heel goed tegen de droogte en bevat dus belangrijke genetische informatie. Daarom moeten we ze blijven kweken.'

Tieners

Maar niet alles draait rond ecologie. Wat verder kan je via 5G met chirurgische precisie een robot aansturen. En je kan plaatsnemen voor een scherm dat je gezicht vervangt door dat van Will Smith of Leonardo Di Caprio, waarna hun gezicht naadloos al je gelaatsuitdrukkingen nadoet. 'Dit gebeurt live', zegt de professor van de University of South California, 'wat betekent dat je zo live op YouTube een deepfake persconferentie kan geven.' Het is griezelig, en wordt dat nog meer als ik mijn gezicht vervang door dat van de voormalige VS-president George W. Bush en daarna dat van de Britse ex-premier Theresa May.

Maandag luister ik naar de vooruitzichten van het IMF en die van de internationale zakenwereld, die het slechtste jaar sinds 2009 vreest. Daarna spring ik binnen bij de Media Welcome-receptie, waar de gastsprekers vorige jaren beroemdheden als Shakira waren en dit jaar vier tieners zijn. De oudste is 19 en strijdt al zeven jaar tegen plastic in Bali. De jongste is 13 en voert in Washington een beweging aan voor gelijke rechten voor afro-Amerikanen. 'Zwarte vrouwen waren cruciaal in de Amerikaanse burgerrechtenbeweging', zegt ze in een perfect heldere speech van drie minuten. 'Niemand kent hun gezichten. Ze zijn statistieken. Dat moet veranderen. We zijn niet minderwaardig. De strijd voor een betere wereld is niet alleen een blanke strijd.'

Klimaatactiviste Greta Thunberg. ©ANP

Het WEF maakt duidelijk dat de tieners zijn uitgenodigd om te tonen dat Davos geen clubje van oude, blanke, rijke mannen is, maar moet gaan over de wereld die we aan de generatie na ons achter laten. Vier tieners, onder wie de klimaatactiviste Greta Thunberg, zitten dinsdagochtend in een van de belangrijkste openingssessies. Ooit was dat het terrein van economen als Nouriel Roubini, Raghuram Rajan of de voormalige Duitse centraal bankier Axel Weber. Nu zitten er vier jongelingen uit Zweden, Puerto Rico en Canada.

Thunberg is de ster van het viertal en is hier voor het tweede jaar op rij. In dat jaar is er veel gebeurd, zegt ze, omdat veel mensen zich bewust zijn geworden van het klimaatprobleem. Tegelijk is niets gebeurd, vervolgt ze kurkdroog, omdat de CO₂-uitstoot nog altijd stijgt. Hoe gaat ze om met de stortvloed aan haatberichten?, vraagt de moderator. Voor die mensen heeft ze een boodschap, zegt ze: 'Wat ik zeg is geen opinie, het is de best mogelijke wetenschappelijke inschatting van het probleem.'

Het is een drukke ochtend, met veel interessante sprekers. AB Inbev-CEO Carlos Brito spreekt over de toekomst van consumptie. Sterschrijver Yuval Noah Harari, die de Lotto Arena in Antwerpen uitverkoopt, babbelt met de hoofdredactrice van The Economist over de technologische wapenwedloop. Intussen is de Amerikaanse president Donald Trump in Davos geland, voor de openingsspeech van de week.

Duizend miljard bomen

De openingsceremonie is, zoals twee jaar geleden, een bizarre gebeurtenis. Een kardinaal leest op het grote podium een brief van de paus aan de WEF-deelnemers voor. Dan spreekt de Zwitserse president over het belang van het klimaatbeleid en wordt een video getoond over hoe de biodiversiteit verdwijnt. Daarna zingen een tiental mannen gekleed in folkloristische kledij een Zwitsers volkslied. En dan komt Trump het podium op.

VS-president Donald Trump ©REUTERS

De zaal staat minder gespannen dan toen de VS-president twee jaar geleden voor het eerst op het WEF sprak. Toen klonk licht boegeroep toen hij zei dat de pers hem niet eerlijk behandelt, en ook nu blijft de sfeer onderkoeld. Trump staat niet als de economische held op het podium die hij wellicht in zichzelf ziet. Er is herhaaldelijk besmuikt gelach te horen als hij meerdere keren zegt dat zijn economisch succes 'ondenkbaar' groot is.

Eén keer klinkt applaus tijdens de speech, wanneer Trump aankondigt dat hij het WEF-project zal steunen om duizend miljard bomen te planten. Maar meteen daarna prijst hij Amerikaanse 'propere steenkool' aan en haalt hij uit naar de 'dwaze toekomstvoorspellers van gisteren', die via een pessimistisch beeld over de groene apocalyps de volledige macht eisen om je leven in alle details te controleren. Trump zegt een optimist te zijn, die gelooft dat mensen tot grootsheid in staat zijn als ze niet gebukt gaan onder belastingen, regulering en slechte handelsakkoorden.

Het is een vreemde speech, omdat de situatie ook vreemd is. Wanneer na de toespraak de zaal leegloopt, hoor ik de Harvard-econoom Kenneth Rogoff uitleggen dat de voorbije drie jaar de Amerikaanse economie het inderdaad heel goed heeft gedaan. Of dat dankzij Trump is? Ondanks Trump? Los staat van Trump? Vanaf daar begint de discussie. De speech is ook vreemd omdat een paar cruciale onderwerpen zijn stilgezwegen, zoals het conflict met Iran en de poging de president af te zetten via de impeachmentprocedure.

De meeste Belgen zijn ondertussen geland in Davos, waar dinsdagavond premier Sophie Wilmès (MR) investeerders toespreekt. De koning en de koningin zijn er, net als financiënminister Alexander De Croo (Open Vld), FIT-topvrouw Claire Tilleckaerts, Nestlé-voorzitter Paul Bulcke, Carlos Brito en een honderdtal anderen. Wilmès beëindigt haar toespraak met de boodschap dat wie al investeerde in België haar speech krijgt om zelf promotie voor ons land te maken. Waarop Carlos Brito naar voren stapt en de papiertjes meeneemt.

Belgian Power Reception promoot een land in lopende zaken

Eén van de ironische tradities van Davos is dat in een dorp waar de hele wereld bijeen is het ook makkelijker is om met je landgenoten samen te komen. En dus beland ik die avond op restaurant met onder meer de Antwerpse havenbaas Jacques Vandermeiren, KPN-voorzitter Duco Sickinghe, Proximus-voorzitter Stefaan De Clerck, Hans Van Bylen - die net afscheid heeft genomen als CEO van Henkel - WEF-Belg Peter Vanham en Olivier Van Hoorenbeeck van Growth Inc. Later op de avond komt ook Paul Bulcke van Nestlé een glas meedrinken en waait Jeroen van der Veer, de voormalige CEO van Shell en nu voorzitter van Philips, binnen. Wanneer een foto van de Belgen genomen wordt, biedt de voormalige Shell-baas zich aan als de gelegenheidsfotograaf.

Het toont weer hoe de hele wereld in het bergdorp lijkt te zitten. Woensdagochtend is een stukje van het congresgebouw afgezet omdat Trump voorbij moet wandelen. Meteen gaan de smartphones de hoogte voor foto’s en worden vragen geroepen. Trump zal die dag zeggen dat de impeachmentprocedure een hoax is. In de koffiebar heb ik die voormiddag afgesproken voor een weekendinterview met Catherine De Bolle, die al anderhalf jaar Europol leidt. Na het gesprek bots ik op Sickinghe, die voor de fun - en voor het inzicht - de verkoopbabbel doet die hij anders met investeerders in Fortino houdt. Wanneer ik een halfuur later vertrek, zie ik dat 20 meter verder Tony Blair zit.

De Davos-machine draait op volle toeren, waarbij klimaat opnieuw de aandacht opeist. In de grote zaal verdedigt Ursula Von der Leyen, de voorzitster van de Europese Commissie, haar green deal en roept de Spaanse premier Pedro Sánchez op tot klimaatambitie. Trump zegt ondertussen dat Greta Thunberg beter haar pijlen richt op China, dat veel vervuilender is dan de VS.

Silicon Valley

En dan verlaat het Trump-circus woensdagnamiddag de stad. Of toch niet helemaal. Nadat de Amerikaanse president in Marine One is gestapt, wandel ik rond in het congrescentrum. In de grote zaal is de Britse prins Charles aan het spreken over klimaat en staat de premier van Pakistan aangekondigd. Plots voel ik hoe een snelwandelende bodyguard me licht opzijduwt om ruimte te creëren, waarna met stevige tred Ivanka Trump me voorbijloopt, gevolgd door nog een bodyguard.

Die avond heeft Sheryl Sandberg een groot deel van de pers uitgenodigd voor een drink in het tijdelijke Facebook-gebouw op de Promenade. Ze wijst erop hoe belangrijk Facebook is voor kmo’s en slaat een publiek mea culpa voor de interferentie in verkiezingen en privacyproblemen. 'We do everything to fix it', zegt ze, om te besluiten dat ze overtuigd blijft dat de wereld een betere plek wordt als mensen met elkaar verbonden blijven.

Dat laatste is het klassieke mantra van Silicon Valley, maar ligt zeker bij Facebook al enkele jaren onder vuur. Het is ook de reden waarom Facebook Nick Clegg, destijds de Britse vicepremier onder David Cameron, heeft aangeworven om de public relations te herstellen. Clegg werd tweetalig opgevoed, in het Engels en het Nederlands, en ik vraag hem naar de brexit. Maar veel wil hij niet kwijt. Behalve dat hij zich verschrikkelijk slecht zal voelen op 31 januari, en dat zijn grootste vrees is dat de brexit lukt en het in het Verenigd Koninkrijk economisch veel beter zal gaan dan in de Europese Unie. Dat zou best kunnen, denkt hij, omdat Duitsland weigert geld uit te geven. Als dat zo is, zegt hij, krijgen de Hongaarse premier Viktor Orban en Matteo Salvini, Italiaanse leider van de radicaal-rechtse Lega, vleugels. 'We’re far too complacent', besluit hij, waarna hij weggaat.

Donderdag blijkt er nog meer sneeuw gesmolten en worden nog meer voetpaden vlot bewandelbaar. En opnieuw trekt klimaat de aandacht. De Amerikaanse minister van Financiën Steven Mnuchin zegt advies te hebben voor Greta Thunberg, met name dat ze beter economie zou studeren.

Angela Merkel, de Duitse bondskanselier. ©EPA

Hij krijgt indirect wederwoord van de Duitse bondskanselier Angela Merkel, die enkele uren later zegt dat ouderen positief moeten staan tegenover het ongeduld van de jongeren. Merkel legt uit hoe Europa voor een historische transformatie staat. Waar Mnuchin Thunberg wat weglacht, noemt de bondskanselier de klimaatstrijd 'een kwestie van overleven'.

Vlak voor Merkel speecht, praat ik een uurtje met Peter Piot, die de London School of Hygiene and Tropical Medicine leidt. Hij zegt dat het nog te vroeg is voor grote conclusies over het uitgebroken Corona-virus, en het gesprek gaat al snel over Davos. Piot zegt dat hij een kwantitatieve geest heeft en na is gegaan welke sessies het snelst vol zaten. Dat waren die over technologie en internationale economie - zoals gewoonlijk - maar voor het eerst ook klimaat.

Dit was Davos: zakenwereld beseft dat klimaatprobleem niet zal verdwijnen

De wegen zijn intussen zo sneeuwvrij dat het me voor het eerst in elf jaar lukt zonder ongelukken de bergen rond Davos in te wandelen, zodat we een achtergrond hebben voor de slotvideo. Wanneer ik voorbij de security wandel richting het congrescentrum staat achter me Alexander Stubb, de vicevoorzitter van de Europese Investeringsbank, in thermische sportkledij en sportschoenen aan te schuiven.

In het congrescentrum wordt in de centrale lobby een sessie over ontbossing gegeven. Op twee van de dertig stoeltjes voor het scherm zitten de wereldberoemde biologe Jane Goodall en de voormalige Amerikaanse vicepresident en klimaatactivist Al Gore te luisteren.

Veel tijd om te blijven hangen is er niet, omdat in het Grischa-hotel Vlaams minister-president Jan Jambon de Davos-Vlamingen en enkele buitenlandse investeerders toespreekt. Hij roept op optimistisch te blijven tegenover de uitdagingen die op ons afkomen, en steunt daarbij op de recordcijfers van buitenlandse investeringen in Vlaanderen om te tonen dat optimisme gerechtvaardigd is.

Belgen in Davos

Het is vrijdag intussen en het WEF loopt op zijn laatste benen. In het halflege congrescentrum raak ik nog aan de praat met de Wall Street-Belg Rob Heyvaert. Op de achtergrond speelt een cellosonate van Johan Sebastian Bach. Wanneer op het einde van de sonate applaus uitbreekt, besef ik dat ik de cellist en Grammy-winnaar Yo-Yo Ma gemist heb.

Het WEF eindigt zoals de traditie het wil vrijdagmiddag met een informeel etentje van de Belgen. Herman Daems startte de traditie, omdat hij vond dat de Belgen in Davos, ongeacht hun beroep of achtergrond, elkaar moeten kennen. In de informele gesprekken bevestigen veel CEO’s dat de klimaatdiscussie voor hen echt business is geworden. Wie een antwoord zoekt op de vraag waar je bedrijf over tien jaar staat, kan niet meer rond de kwestie heen.

Standhouders aan het werk op het WEF in Davos. ©REUTERS

Dat is ook de slotconclusie van het WEF 2020. Wanneer ik vrijdagnamiddag terugwandel naar het perscentrum, is het opruimwerk al begonnen. Legervoertuigen rijden rond, net als vorkheftrucks met sneeuwkettingen. Niet dat ze die nodig hebben, want de wegen en voetpaden zijn vrijwel overal vrij. Voor het eerst in elf jaar ontdek ik in Davos waar het voetpad is opgetrokken uit asfalt, en waar uit kasseien.

De sneeuw is gesmolten.

Lees verder

Advertentie
Advertentie