Bananen uit Ecuador

De Colombiaanse kustwacht vond vorig jaar tonnen cocaïne in zelfgemaakte ‘halfonderzeeërs’ die de drugs naar transitlanden in Centraal-Amerika brachten, vanwaar de cocaïne naar hier komt. ©AFP

De recordvangsten van cocaïne in de haven van Antwerpen zijn het topje van de ijsberg. In Zuid-Amerika is dit en vorig jaar meer dan 100 ton cocaïne ontdekt in containers die naar Antwerpen onderweg waren. En dan nog gaat het maar om een fractie van wat echt aan cocaïne in Antwerpen toestroomt.

A an de terminal van Belgian New Fruit Wharf duikt op 30 maart dit jaar bij het ochtendkrieken een gehuurde trekker op met een Nederlandse nummerplaat. Hij komt de container MNBU045910-1 ophalen. Die is gevuld met bananen en is naar hier gekomen met een schip van Hamburg Süd. De bananen zijn gekocht bij een exportbedrijf in Guayaquil in Ecuador. Officieel zijn ze besteld door een groothandelaar in fruit uit Rotterdam.

De Coke Lijnen

De haven van Antwerpen is de belangrijkste toegangspoort voor cocaïne in Europa. Elk jaar komen er ettelijke tonnen cocaïne binnen, met een straatwaarde van miljarden euro’s. In onze reeks 'De Cokelijnen' doen we in vier afleveringen uit de doeken hoe de drugsbendes de haven infiltreren, welke routes de cocaïne aflegt tot hier en wat het businessmodel is achter de trafiek.

De Tijd kon voor het eerst de hand leggen op de gegevens van alle cocaïnevangsten van vorig jaar in de Antwerpse haven. We interviewden betrokkenen en verzamelden meer dan 200 vonnissen en arresten in België en Nederland om de modus operandi van de bendes in kaart te brengen.

Lees alles op www.tijd.be/cokelijnen

Maar de trekker rijdt niet naar Nederland, wel naar een loods in Deurne. Die staat al een tijdje leeg en wordt onderverhuurd aan ‘een Griekse jongen’. Zodra de trekker er met de container toekomt, komt een Albanees met een Citroën C5 met Belgische nummerplaat aangereden. In de  gsm van de Albanees vinden speurders
later foto’s terug van grote sommen cash, van verschillende paspoorten, van een ander PGP-telefoontoestel om versleuteld te communiceren en van gewapende mannen in een wagen.

Het gaat razendsnel. Tegen de middag vertrekt de container alweer uit de loods, met de Citroën C5 in zijn kielzog. 675 rechthoekige pakken, goed voor 777 kilogram cocaïne, zijn dan al uit sporttassen gehaald die in de container tussen de bananen verborgen zaten. Het is een klassieke modus operandi van de drugsbendes. De container afleiden naar een loods en de cocaïne daar ‘uithalen’ voor de container naar de scan of zijn eindbestemmeling vertrekt.

Een container met bananen uit Ecuador is veruit de populairste dekmantel om cocaïne naar Antwerpen te smokkelen. Dat blijkt uit de data van alle cocaïnevangsten die vorig jaar in de haven van Antwerpen plaatsvonden en die De Tijd voor deze artikelenreeks gebruikte. De meeste ladingen die in Antwerpen werden onderschept, kwamen uit Ecuador (31 vangsten), Brazilië (24) en Colombia (20). Ook in vangstomvang zijn dat de belangrijkste landen van oorsprong, al schiet Brazilië erboven uit met 15,8 ton, tegenover meer dan 10 ton uit de andere twee landen. Navraag bij de douane leert dat die drie landen ook dit jaar de hoofdrol spelen in de cocaïnetrafiek via de haven.

Al blijkt uit labotesten van de drugs die hier in beslag worden genomen, dat het gros van de cocaïne, los van de haven waaruit ze verscheept is, oorspronkelijk uit Colombia komt. Volgens de Verenigde Naties is de illegale cocaïneproductie in Colombia tussen 2013 en 2018 bijna verviervoudigd tot 1.120 ton. Veruit de meeste cocaïnelabo’s zitten in Colombia, gevolgd door Bolivia en Peru.

Maar alle containers die hier uit Zuid- en Midden-Amerika aankomen, zijn verdacht. De bendes verschepen de cocaïne liever niet rechtstreeks uit de productielanden, maar vanuit transitlanden, om minder argwaan te wekken. Onze data over de vangsten die in 2019 plaatsvonden, tonen aan dat evengoed cocaïne toestroomde uit Costa Rica, Paraguay, Mexico, Argentinië, Uruguay, de Dominicaanse Republiek, Suriname, Bolivia, Panama, Honduras en Nicaragua. De uitdaging voor de douane en de politie om alle verdachte containers te spotten is dus immens. Alles samen was de aan- en afvoer van containers tussen Zuid-Amerika en Antwerpen vorig jaar goed voor een totaalgewicht van ruim 9,8 miljoen ton, of bijna een vijfde meer dan in 2010. Het ging vorig jaar om meer dan 680.000 containers, ruim 120.000 meer dan in 2010.

Wie denkt dat corona de cocaïnetrafiek vertraagt, vergist zich. Vorig jaar is in de Antwerpse haven zowat 62 ton cocaïne in beslag genomen. Dit jaar, berekend tot
13 november, was dat al meer dan 58 ton. Een veelvoud van de 8,1 ton die in 2014 werd ontdekt. Tijdens de lockdown, tussen 18 maart en 26 april, werd meer cocaïne in beslag genomen (8,7 ton) dan in dezelfde periode vorig jaar (2,5 ton). Door de coronacrisis en de verhoogde controles aan de landsgrenzen van Colombia zijn er nu wel meer rechtstreekse verschepingen naar Antwerpen vanuit productieland Colombia. Soms met een overslag via Turkije en Marokko.

Hout, tonijn en koffie

Behalve tussen bananen dook de cocaïne vorig jaar ook meer dan gemiddeld op in containers met hout, tonijn en koffie, blijkt uit de data. Dat heeft grotendeels te maken met de landen van waaruit de cocaïne wordt verscheept. Evengoed doken sporttassen op met cocaïne in containers met rijst, cacao, fruitpulp, staal, meststoffen of tegels.

Alle risicocontainers scannen zal de smokkel een stuk moeilijker maken.
Manolo Tersago
Chef drugssectie van Antwerpse federale gerechtelijke politie

De grootste vangst vorig jaar in de Antwerpse haven - die niet eerder publiek werd gemaakt - kwam uit Paraguay en zat verborgen tussen een lading rijst. Het ging om 3,36 ton cocaïne die in juni vorig jaar toekwam aan de Antwerp Euroterminal, op kaai 1333. De cocaïne zat aan boord van de Grande Francia, een 18 jaar oud roll-on-roll-offschip dat zijn thuishaven in het
Italiaanse Palermo heeft en deel uitmaakt van de groep Grimaldi Lines uit Napels. De daaropvolgende grootste negen vangsten vorig jaar varieerden tussen 2,79 en 1,3 ton cocaïne en kwamen uit vier Zuid- en Midden-Amerikaanse landen: Costa Rica, Mexico, Colombia en Brazilië.

De leveranciers in Latijns-Amerika regelen het fruit, plaatsen de cocaïne in sporttassen en zetten de lading op een schip naar Antwerpen, zoals het geval was bij een andere grote vangst die we onderzochten over meer dan 1,2 ton cocaïne die vorig jaar aan kaai 1742 toekwam.

De cocaïne zat verborgen in de container CXRU1562590, tussen bananen, en was verscheept vanuit de haven van Moin in Costa Rica. In de kartonnen zaten 1.200 getapete pakken. Rond het pallet zat een nagemaakte verzegeling die identiek was aan de originele. De bananen waren besteld door een Nederlands fruitbedrijf uit Breda.

©BELGA

Het was dan ook een vrachtwagen met een Nederlandse nummerplaat die de container met cocaïne aan kaai 1742 kwam ophalen. Maar in plaats van rechtstreeks terug naar Nederland te rijden maakte de vrachtwagen een omweg naar een loods in Niel. De vrachtwagen dropte de container in de loods en reed weg. In de loods stond een Mercedes-bestelwagen klaar, met een Belgische nummerplaat en afgeplakte ramen. In de loods lagen valse gele containerzegels met het logo van de rederij MSC en diverse andere containerzegels in verschillende kleuren en zonder nummers.

Drie twintigers - een West-Vlaming en twee Antwerpenaren - wachtten de cocaïne op. De cocaïnetrafiek had hen al behoorlijk wat cash opgebracht, zoals bleek uit de luxehorloges van Patek Philippe die ze droegen en die tot meer dan 80.000 euro waard waren. Een van hen had de loods gehuurd via een bedrijfje dat in 2016 op zijn thuisadres was opgericht en dat geen echte commerciële activiteiten had. De firma in Costa Rica had alles geregeld: de bananen en de cocaïne.

Op kaai 1742 had niemand iets verdachts opgemerkt. De chauffeur had een cryptofoon gekregen om met zijn opdrachtgevers versleutelde informatie uit te wisselen. Hoe dit cocaïnetransport dan toch aan het licht kwam? De Amerikanen van Homeland Security hadden de Belgische douane getipt dat aan boord van het schip uit Costa Rica een verdachte container zat. De douane had op de vrijzetzone enkele containers van het schip gecontroleerd met zijn mobiele scanner. Zo kwamen de pakketten cocaïne in beeld en kon gevolgd worden wie de container kwam ophalen. Elk lid van het trio dat achter de smokkel zat, kreeg  zeven jaar cel.

100 procent

De douane gaat er prat op alle containers aan een risicoanalyse te onderwerpen, maar lang niet alle risicovolle containers worden ook gescand. Vorig jaar werden 41.080 containers effectief gescand. Volgens de douane is het wel de bedoeling 100 procent van de risicocontainers te scannen. De regering-De Croo belooft in haar regeerverklaring investeringen en personeel. Minister van Financiën Vincent Van Peteghem (CD&V) laat weten dat vanaf volgend jaar nieuwe controlemethodes en mobiele scanners worden gebruikt om systematisch te scannen. ‘Alle scangegevens zullen in een databank komen waarop de douane artificiële intelligentie zal toepassen in de strijd tegen de internationale drugshandel.’

Niemand twijfelt eraan dat slechts een fractie van de cocaïne die in de haven van Antwerpen passeert, wordt onderschept. ‘We pakken zeker niet de helft. We hopen dat het percentage heel hoog ligt, maar ik ben daar heel realistisch in. Ik denk dat de gangbare schatting van 10 procent de realiteit benadert’, zegt Manolo Tersago, chef van de drugsafdeling van de federale gerechtelijke politie van Antwerpen.

‘Alle risicocontainers scannen zal de smokkel in elk geval een stuk moeilijker maken’, zegt Tersago. ‘Als we de containers dan pakken, is dat waarschijnlijk te vroeg in het criminele proces om te ontdekken voor wie die bestemd waren en wie ze moest komen uithalen. De kans is heel groot dat dat leidt tot heel wat ‘naakte of droge’ inbeslagnames, zonder betrokkenen. Maar dat is niet erg: de douane heeft een stopfunctie en haalt het goedje van de markt.’

©AFP

Upstream disruption

Leveren Colombia en co. voldoende inspanningen om te verhinderen dat de cocaïne naar Antwerpen vertrekt? Vorig jaar werd in Zuid-Amerika 70 ton cocaïne in beslag genomen die naar Antwerpen onderweg was. Dit jaar gaat het voorlopig om 30,5 ton. Dat is samen zowat 100 ton, iets minder dan de 120 ton die de douane dit en vorig jaar in Antwerpen in beslag nam.

55%
Vangsten in zuid-Amerika
Meer dan de helft, 55 procent, van alle cocaïne die wereldwijd in beslag wordt genomen, is in Zuid-Amerika onderschept.

Toch gebeuren de meeste vangsten in de landen van herkomst. Meer dan de helft, 55 procent, van alle cocaïne die wereldwijd in beslag wordt genomen, is in Zuid-Amerika onderschept, tegenover 21 procent in de VS en 14 procent in West- en Centraal Europa. Zowat 35 procent van de wereldwijde vangsten gebeurt in het productieland Colombia, gevolgd door Ecuador (6,1%) en Brazilië (6%).

Al dalen de inbeslagnames in Zuid-Amerika nu weer, terwijl de Belgische douane in
de Antwerpse haven de voorbije vijf jaar 660 procent meer cocaïne heeft onderschept. Ook in de rest van West- en Centraal-Europa zijn de inbeslagnames verveelvoudigd sinds 2014.

©AFP

Alleen Brazilië slaagde er de voorbije jaren in meer te onderscheppen. Vorige week werd een netwerk opgerold dat vanuit Brazilië elk jaar 45 ton cocaïne smokkelde naar Antwerpen en andere Europese havens. Op aansturen van Europol zijn in tal van landen, ook in België, 180 huiszoekingen uitgevoerd. Daarbij waren er
45 aanhoudingen, vooral in Brazilië, maar ook vier in België en enkele in Spanje en Dubai. In Brazilië werden 163 huizen en
52 ton cocaïne in beslag genomen.

Al bij al is Tersago best tevreden over de inspanningen in Zuid-Amerika. ‘Ze nemen echt wel vrij veel in beslag. Ik ben al in enkele landen geweest en heb er met collega’s gesproken en havens bezocht. Ik stond er versteld van hoe goed ze daar werken, al is het soms met zeer beperkte middelen. Een collega van de Braziliaanse drugspolitie heeft ook al meer dan een maand stage gelopen bij ons. Die landen doen dus zeker aan upstream disruption, de cocaïne hogerop in de keten stoppen zodat ze niet naar hier komt. Nu ja, de Zuid-Amerikanen draaien het liever om: ‘Als jullie ophouden met cocaïne te gebruiken, moeten wij het niet meer verzenden.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie