column

Weg met het gebrek aan gevoel voor missie

Oprichter en eigenaar Sustainable Finance Factory

We moeten kortetermijnprikkels ruilen voor een langetermijnvisie.

De gevaren van de klimaatverandering zijn al decennia bekend, maar we ondernemen nauwelijks ernstige actie. De roofbouw op de planeet blijft doorgaan en is zo groot dat ecologische en maatschappelijke rampen frequenter en waarschijnlijker worden. Maar, zult u misschien tegenwerpen, het is toch zo dat overheden, bedrijven en financiële instellingen er steeds meer over praten? Dat is juist, maar intussen zetten de meeste partijen maar babystapjes.

Er zijn namelijk altijd dringendere zaken. Dat past ook in de menselijk natuur, die geëvolueerd is om goed met kortetermijnprikkels om te gaan, maar minder geschikt is om op de lange termijn te denken. En we worden er niet beter in: volgens de Amerikaanse psycholoog Jonathan Haidt leven we in tijden van extreme stompzinnigheid. Niet omdat we dommer geboren worden, maar omdat we onszelf collectief dommer maken door sociale media en andere kortetermijnprikkels. We maken ons druk over uitspraken op Twitter of over rechtszaken tussen Amerikaanse beroemdheden. Veel daarvan is ruis: je wordt ermee lastiggevallen, maar belangrijk is het niet. Intussen worden belangrijke zaken zoals klimaatverandering pas laat en maar half aangepakt. 

Dat moet veel beter en dat kan ook beter. We kunnen onze instituties meer op langetermijndenken inrichten. Het wegnemen van kortetermijnprikkels is een voor de hand liggende oplossing - denk aan burgerpanels in plaats van gekozen politici of aan bankiers die geen of een lagere bonus krijgen. Maar misschien nog belangrijker is het hebben van een duidelijke langetermijnmissie.

Middeleeuwse kathedralen werden in de loop van decennia of zelfs eeuwen gebouwd, gedreven door een sterk gevoel voor missie. En het middeleeuwse kerkelijk recht scheidde het eigendom van de activa van de personen die ze beheerden. Bovendien mochten de geestelijken niet trouwen en geen nakomelingen krijgen aan wie ze die activa misschien wilden overdragen. Als gevolg daarvan waren die personen meer geneigd de activa met een langetermijnperspectief te beheren voor de kerk en minder voor hun eigen gewin.

Onderzoek wijst uit dat bedrijven die meer communiceren over langetermijnkwesties meer investeerders aantrekken die gericht zijn op de lange termijn.

Die missie moet er niet alleen zijn, maar moet ook breed bekend zijn en gedragen worden. Communicatie is belangrijk: mensen moeten elkaar overtuigen van langetermijndoelen om ze samen na te streven. Onderzoek wijst uit dat bedrijven die meer communiceren over langetermijnkwesties meer investeerders aantrekken die gericht zijn op de lange termijn. Betrokken eigendom helpt ook: bedrijven die eigendom zijn van stichtingen die hun doel veiligstellen, blijven gemiddeld veel langer bestaan. Verder helpt het om bestuursleden te hebben die de belangen van toekomstige generaties behartigen. Al het bovenstaande kan langetermijndenken en -handelen bevorderen.

Wat betreft het klimaat heb ik hoop uit onverwachte hoek: de Europese Unie. Brusselse bureaucraten zijn onwaarschijnlijke helden. Ze hebben met geheime wapens als de CSRD, de Green Taxonomy, het Carbon Border Adjustment Mechanism en de SFRD een tangbeweging ingezet tegen vervuilende bedrijven en amorele bankiers. Uiteraard gecamoufleerd als slecht leesbare voorstellen, waardoor bijna niemand de moeite neemt ze door te nemen.

Het mooie is dat, gezien de EU de grootste interne markt ter wereld is, iedereen die er zakendoet gedwongen is mee te doen. Veel van de regelgeving wordt zelfs door de Amerikanen overgenomen, het ‘Brussels effect’. Dat is mooi, maar ik vestig mijn hoop uiteraard niet alleen op de EU. Dat is te riskant.

Dan zet ik liever in op een beweging van onderuit: dat steeds meer mensen inzien dat langetermijndenken belangrijk is. Het is niet alleen democratischer, maar geeft ook meer kans op succes. En gelukkig kun je het denken op de lange termijn ook op microniveau stimuleren: in je eigen privéleven, je eigen team of je eigen instelling.

Verminder de ruis door het nieuws minder intensief en beter gefilterd te volgen (bijvoorbeeld door De Tijd te lezen). Stel langetermijndoelen en dwing jezelf om ze zo nu en dan (maar niet te vaak) aan te passen aan gewijzigde omstandigheden. En praat erover met anderen. Laten we onszelf weer slim maken en de grote en kleine instituties bouwen die langetermijndenken stimuleren.

Lees hier wat anderen in de prullenmand gooien: tijd.be/dossiers/de-prullenmand

Lees verder