'About Endlessness' is een ode aan de menselijkheid

Andersson filmt nooit buiten. Hij bouwt alles na in de studio. ©rv

De bioscopen zijn dicht. Dat betekent niet dat er geen mooie nieuwe films te ontdekken vallen. Het perfecte voorbeeld: 'About Endlessness', het lang verwachte nieuwe werkstuk van de ongeëvenaarde Zweedse chroniqueur Roy Andersson. De film is online te verkrijgen.

Is ‘About Endlessness’ de laatste film die Roy Andersson gedraaid heeft? De kans bestaat. Als we de Zweedse cineast ontmoeten op het filmfestival van Venetië, waar hij vorig jaar de Zilveren Leeuw voor beste regie in ontvangst mocht nemen, valt op hoe tenger hij geworden is.

Eind deze maand viert hij zijn 77ste verjaardag en hij trekt doorgaans minstens vijf jaar uit voor een nieuw werkstuk. De films die Andersson maakt, zijn dan ook nergens mee te vergelijken, net als zijn productiemethode. Bij 'About Endlessness' maakte hij op één enkele massascène na - een lange rij verslagen Duitse soldaten die verkleumd door een sneeuwvlakte strompelen - opnieuw ieder beeld in een studio.

Elke straat, elk interieur, elk gebouw, alles wordt minutieus ontworpen. In het openingsshot zien we een liefdevol omhelzend koppel dat boven een verwoeste stad zweeft. Die stad is Keulen aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. Andersson bouwde haar op schaalgrootte na. De dom die je in de verte ziet, is in werkelijkheid een halve meter hoog.'

Om te tonen hoeveel moois het leven te bieden heeft, moet je als contrast ook de donkere kant laten zien.
Roy Andersson
Regisseur

'De meeste personages in mijn films zijn gebaseerd op echte mensen', legt de regisseur uit. 'De meeste scènes heb ik ooit in het echt gezien, op straat of in een restaurant. Wat ik doe, is die taferelen reconstrueren en uitzuiveren. Ik maak ze abstracter. Daarom moet ik gecontroleerd in een studio werken. Het is de enige manier om die uitgepuurde stijl te scheppen.'

Solidariteit

Opvallend genoeg was Andersson oorspronkelijk een uitgesproken realistische filmmaker. De kentering zette zich in gang toen in 1975 zijn tweede langspeelfilm ‘Giliap’ flopte. De volgende 25 jaar focuste Andersson op zijn succesvolle carrière als reclamefilmer. Onderweg begon zijn stijl te veranderen.

'Ik maakte aanvankelijk veel spots voor verzekeringsfirma’s', zegt hij. ‘Verzekeringen moeten je beschermen tegen ongeluk. Ik dacht dat het niet eerlijk was als je oorzaak en gevolg van zo’n ongeluk niet in één keer liet zien.' Zo ontwikkelde hij het idee om scènes steevast ononderbroken te draaien met een camera die niet beweegt. Na verloop van tijd verloor hij zijn interesse in de realistische aanpak en werden zijn filmpjes steeds abstracter.

Toen hij in 2000 voor het eerst in 25 jaar nog eens een langspeelfilm presenteerde, 'Songs from the Second Floor', zag die er volstrekt uniek uit: een reeks sketches over gewone mensen met lijkbleke gezichten, uitgedost in grauwe kleren en gevangen in situaties die tegelijk banaal en surrealistisch zijn. Vreugde is schaars in Anderssons werk, maar omdat hij zoveel humanisme aan de dag legt, wordt het nooit hopeloos of cynisch.

Anderssons films doen denken aan langzaam bewegende schilderijen. De schilderkunst is de bron waar Andersson zich graag aan laaft.

'Ik wil respect tonen voor mensen', stelt hij. 'Ik zoek naar iets wat waarachtig en onschuldig is. Ik wil de menselijke kwetsbaarheid weergeven. We maken allemaal momenten mee dat we ons niet zo sterk voelen en hulp nodig hebben. Daarom is het belangrijk dat we een samenleving bouwen waarin solidariteit centraal staat. Anders gaan we allemaal ten onder.'

Schilderkunst

Andersson trok zijn onmiddellijk herkenbare stijl door in 'You, the Living' en in 'A Pigeon Sat on a Branch Reflecting on Existence' (winnaar van de Gouden Leeuw in Venetië in 2014). 'About Endlessness’ sluit er nauw bij aan. De films doen denken aan langzaam bewegende schilderijen. De schilderkunst is de bron waar Andersson zich graag aan laaft. In ‘About Endlessness’ verwerkt hij stilistische verwijzingen naar onder meer Marc Chagall (het eerder vermelde zwevende koppel), Vincent van Goghs ‘La Guinguette’ (dansende meisjes bij een terras) en Ilja Repins ‘Ivan de Verschrikkelijke bij het lijk van zijn zoon’ (een vader na de eremoord op zijn dochter).

Een verschil met zijn vorige films is dat de 32 vignetjes die hij deze keer presenteert doorgaans minder uitgesproken komisch zijn. Andersson noemt ‘About Endlessness’ een filmgedicht, met als centrale thema de schoonheid van het leven. ‘Ik geloof niet in leven na de dood,’ zegt hij. ‘Daarom moeten we het beste maken van de tijd die we nu krijgen. Maar om te tonen hoeveel moois het leven te bieden heeft, moet je als contrast ook de donkere kant laten zien.’

 

 

Lees verder

Advertentie
Advertentie