column

Krassen op het Zweedse vertrouwen

Oprichter consultancyboetiek BeSpoken, woont in Ljungskile aan de Zweedse Westkust

In een maatschappij waar de adem van Olof Palme nooit veraf is, geldt vertrouwen als een van de ultieme welvaartssteunpilaren. Maar wat als iemand - of iets - dat vertrouwen schaadt? Gaat het voortaan alleen nog bergaf?

Moord en brand! Ons kleine dorp Ljungskile davert op zijn grondvesten. Met amper 4.000 zijn we, maar - bijna - allemaal waren we eind augustus verbouwereerd: de kassiers van de ICA - de Zweedse pendant van Delhaize, zeg maar - openen voortaan je handtas ter controle. Ongevraagd. Jajamensan! Du jamais vu!

Wat in pakweg Gent een routinecontrole is, wordt hier als een kaakslag tegen vertrouwen en veiligheid gezien. Die twee waarden zitten in het DNA van elke Zweed. De socialist Olof Palme, premier van 1969 tot 1976 en van 1982 tot 1986, blies ze de politiek in. De Zweedse maatschappij is gebaseerd op onderlinge veiligheid en wederzijds vertrouwen. De Zweedse kerk gaf dat gevoel nog een push: ook al gaan mensen amper nog naar de kerk, de gezamenlijke sociale standpunten creëren nog altijd een hechte maatschappelijke samenhang. De kern? Vertrouwen, zorg dragen voor elkaar en elkaar veiligheid bieden. Hoe eenvoudig en sterk tegelijk.

Wie de groepsverantwoordelijkheid niet neemt, wordt daar stante pede op aangesproken. Je tornt niet aan de heilige huisjes van de Zweedse samenleving.

En nu openen ze plots onze handtassen! Is dat dan nodig? Zelf doen we onze voordeur nooit op slot - waar ligt de sleutel, liefje? Een man die een kind alleen voor de schoolpoort ziet lopen, checkt spontaan of alles oké is. Mensen nemen hun verantwoordelijkheid voor elkaar, daar zijn amper regels voor nodig. Waarom zou de coronastrategie in kaneelbollenland anders zo vrij zijn geweest? Door voor elkaar te zorgen geef je een diep gevoel van veiligheid en vertrouwen. Wie die groepsverantwoordelijkheid niet neemt, wordt daar stante pede op aangesproken. Je tornt niet aan de heilige huisjes van de Zweedse samenleving.

Wankel evenwicht

Maar haast geluidloos en onzichtbaar komt er craquelé in het broze, wankele evenwicht van mensen die elkaar recht houden. De dag dat Pippi en haar vriendjes onbekommerd in bomen konden klauteren of kattenkwaad konden uithalen - er werd echt wel oogluikend op hen gelet - lijkt verleden tijd. Geweld in grote steden, een fietsendief, grensoverschrijdend gedrag: de criminaliteit stijgt en het veiligheidsgevoel daalt.

Heeft de socialistisch-groene minderheidsregering van Stefan Löfvén gefaald op binnenlands politiek vlak? Was zijn beleid te laks? Wij zien alleen hoe het zo geheiligde principe van trygghet - veiligheid, maar in het Zweeds alweer een woord met een rijkere lading - aan spankracht verliest. Rondslingerend vuil, extremistische partijen die voortborduren op angstgevoelens doen het goed in peilingen, een kapotgeslagen autoruit. En - brand, brand, brand! - we moeten onze tassen aan de ICA-kassa openen.

De impact van Palme en de kerk lijkt te verminderen. Veertig jaar eerder vertolkte Palme het zo: ‘gelijkheid en vertrouwen zijn een utopie die we continu in leven moeten houden, want in een voortschrijdende maatschappij schuilt voortdurend nieuw gevaar.’ Palme werd in 1986 vermoord in het centrum van Stockholm.

In het najaar van 2022 houdt Zweden parlementsverkiezingen. Veiligheid en vertrouwen zullen meer dan ooit een cruciaal thema vormen. Het zijn hoekstenen die worden samengehouden door een diepgeworteld gevoel voor verantwoordelijkheid. Maar ze komen meer dan ooit onder hoogspanning te staan. Wat zal er na september 2022 van Pippi’s land worden? Zullen we onze tassen in de ICA moeten blijven openen?

De wereld is klein

In 'De wereld is klein' schrijven ondernemende Vlamingen vanuit het buitenland over wat hen beroert en boeit. Ontdek hun verhalen hier. Zelf in de pen kruipen? Contacteer ons.

Lees verder